Uzasadnienie
Postanowieniem z 3 września 2025 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy odrzucił na podstawie art. 58 § 1 pkt 6 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2024 r., poz. 935 ze zm., dalej: "ppsa") skargę K.M. (dalej: "skarżąca") na bezczynność Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddział w B. w postępowaniu dotyczącym świadczenia wspierającego.
29 września 2025 r. skarżąca nadała do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Bydgoszczy pismo zatytułowane "zażalenie". Sąd I instancji potraktował powyższe pismo jako skargę kasacyjną od postanowienia z 3 września 2025 r. i zarządzeniem Przewodniczącego Wydziału II z 6 października 2025 r. wezwał skarżącą – reprezentowaną przez profesjonalnego pełnomocnika – do uzupełnienia braków formalnych skargi kasacyjnej, poprzez złożenie pełnomocnictwa do działania w imieniu strony przed Naczelnym Sądem Administracyjnym lub sądami administracyjnymi oraz wniosku o rozpoznanie skargi kasacyjnej na rozprawie bądź oświadczenia o zrzeczeniu się rozprawy – wraz z odpisami tego wniosku.
Pismem z 17 października 2025 r. skarżąca złożyła zażalenie na powyższe zarządzenie, w jego treści zawierając jednocześnie wniosek o rozpoznanie sprawy na rozprawie i załączając jego trzy odpisy oraz pełnomocnictwo. Postanowieniem z 28 stycznia 2026 r. Sąd Wojewódzki odrzucił zażalenie jako niedopuszczalne, wskazując że z woli ustawodawcy zarządzenie w przedmiocie wezwania do uzupełnienia braków formalnych skargi kasacyjnej nie podlega zaskarżeniu.
Przy piśmie z 4 marca 2026 r. skarżąca zaskarżyła powyższe postanowienie, zarzucając Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Bydgoszczy naruszenie:
- 1. art. 194 § 1 ppsa poprzez błędną wykładnię i przyjęcie, że zarządzenie przewodniczącego w przedmiocie wezwania do usunięcia braków formalnych - wydane wskutek wadliwej kwalifikacji środka zaskarżenia - nie podlega kontroli instancyjnej;
- 2. art. 49 § 1 ppsa poprzez jego zastosowanie do pisma, które nie stanowiło skargi kasacyjnej;
- 3. art. 173 § 1 ppsa poprzez przyjęcie, że każde pismo wniesione w terminie do wniesienia skargi kasacyjnej musi być traktowane jako skarga kasacyjna, niezależnie od jego jednoznacznej treści;
- 4. naruszenie art. 45 ust. 1 oraz art. 78 Konstytucji RP poprzez pozbawienie strony realnej możliwości kontroli instancyjnej rozstrzygnięcia wpływającego na jej sytuację procesową;
- 5. naruszenie art. 141 § 4 w zw. z art. 166 oraz art. 197 § 2 ppsa poprzez sporządzenie uzasadnienia w sposób uniemożliwiający kontrolę instancyjną, w szczególności przez brak jednoznacznego wskazania, jaki skutek procesowy wywołuje zaskarżone postanowienie wobec pisma z 29 września 2025 r., a tym samym brak czytelnego wywodu prawnego pozwalającego na odtworzenie toku rozumowania sądu.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje
Zażalenie nie zasługuje na uwzględnienie.
Zgodnie z art. 194 § 1 ppsa zażalenie do Naczelnego Sądu Administracyjnego przysługuje na postanowienia wojewódzkiego sądu administracyjnego w wypadkach przewidzianych w ustawie, a ponadto na postanowienia wymienione w katalogu zawartym w tym przepisie. Nadto, zgodnie z art. 198 ppsa, przepisy art. 194-197 ppsa stosuje się odpowiednio do zażaleń na zarządzenia przewodniczącego, jeżeli ustawa przewiduje wniesienie zażalenia. Ustawa przewiduje zaskarżalność zarządzeń w przedmiocie: pozostawienia pisma bez rozpoznania na podstawie art. 49 § 2 ppsa, pozostawienia wniosku o przyznanie prawa pomocy bez rozpoznania na podstawie art. 227 ppsa oraz kosztów sądowych na podstawie art. 258 § 4 ppsa, jeżeli strona nie składa środka prawnego co do istoty sprawy. Żaden przepis ustawy nie przewiduje natomiast prawa do wniesienia zażalenia na zarządzenie w przedmiocie wezwania do uzupełnienia braków formalnych skargi kasacyjnej na podstawie art. 49 § 1 ppsa w zw. z art. 178 ppsa.
Skoro uprawienie do złożenia zażalenia na zarządzenie przewodniczącego nie jest zasadą, ale wyjątkiem i każdorazowo wymaga wyraźnego przepisu prawa, który taki środek zaskarżenia w konkretnym przypadku stronie przyznaje, to brak takiego przepisu oznacza niedopuszczalność złożonego w sprawie zażalenia i obligatoryjność jego odrzucenia na podstawie art. 178 ppsa w zw. z art. 197 § 2 ppsa – co zasadnie wykonał Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy. Wszystkie przedstawione w zażaleniu okoliczności pozostają bez wpływu na wynik sprawy, albowiem skarżąca nie mogła w żaden inny sposób otrzymać uprawnienia które zgodnie z ustawą w tym przypadku jej nie przysługuje. Konstytucyjne prawo do sądu nie ma bowiem charakteru bezwzględnego, jego zakres i sposoby realizacji określają normy prawne. Z woli ustawodawcy prawo do zaskarżania zarządzeń przewodniczącego w postępowaniu sądowoadministracyjnym ma charakter ograniczony i stanowi wyjątek od zasady niezaskarżalności zarządzeń, a co za tym idzie nie można go domniemywać w przypadkach nieprzewidzianych w ustawie, co wprost wynika z art. 198 ppsa.
Należy też zauważyć, że skarżąca wyprowadza całkowicie nieuzasadnione wnioski z podanego w uzasadnieniu zażalenia postanowienia Naczelnego Sądu Administracyjnego z 8 stycznia 2025 r. sygn. akt II OZ 748/24. Spór we wskazanej sprawie dotyczył uzupełnienia braków formalnych zażalenia na postanowienie w przedmiocie odrzucenia zażalenia. Uprawnienie do złożenia zażalenia w omawianym przypadku wynika z art. 194 § 1 pkt 8 ppsa. Opisana sytuacja nie wykazuje żadnego związku z rozpoznawaną sprawą, gdzie brak jest przepisu przewidującego zaskarżalność zarządzenia z 6 października 2025 r.
Na marginesie jedynie można wskazać, że stanowisko autora zażalenia pozostaje niezrozumiałe w kontekście interesu reprezentowanej przez niego strony.
Zgodnie z jednoznaczną i niebudzącą żadnych wątpliwości interpretacyjnych treścią art. 173 § 1 ppsa, od wydanego przez wojewódzki sąd administracyjny postanowienia odrzucającego skargę na podstawie art. 58 § 1 pkt 6 ppsa przysługuje stronie skarga kasacyjna, a nie zażalenie. W tej sytuacji zatytułowanie środka zaskarżenia od postanowienia z 3 września 2025 r. jako "zażalenie", mimo że zgodnie z ustawą przysługuje od niego skarga kasacyjna, niewątpliwie jest uchybieniem warsztatowym profesjonalnego pełnomocnika. Zgodnie jednak z utrwalonym orzecznictwem, tego rodzaju uchybienie nie powoduje dla strony negatywnych konsekwencji procesowych, o ile analiza treści takiego pisma pozwala określić jego rodzaj oraz jeżeli pismo to odpowiada wymogom skargi kasacyjnej bądź ewentualnie zawiera brak mogący podlegać uzupełnieniu. Pismo procesowe strony powinno bowiem zostać w miarę możliwości rozpoznane zgodnie z jej intencją, którą ustalić należy w oparciu o treść pisma, a nie jego tytuł (zob. np. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z 18 kwietnia 2024 r. sygn. akt II GZ 140/24).
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy zastosował się do powyższych wskazań i prawidłowo potraktował pismo skarżącej z 29 września 2025 r. jako skargę kasacyjną od postanowienia z 3 września 2025 r., uznając że pismo to spełniało warunki niezbędne do uznania go za ten środek zaskarżenia. Przy takiej konfiguracji procesowej autor zażalenia kwestionując stanowisko Sądu Wojewódzkiego działa jednocześnie w kierunku ograniczenia prawa do sądu reprezentowanej przez siebie strony. Przyjęcie zgodnie z argumentacją przedstawioną w zażaleniu oraz piśmie z 17 października 2025 r., że w istocie pismo z 29 września 2025 r. stanowi zażalenie na postanowienie z 3 września 2025 r. a nie skargę kasacyjną od tego postanowienia musiałoby skutkować jego odrzuceniem na podstawie art. 178 ppsa w zw. z art. 197 § 2 ppsa, albowiem zażalenie na postanowienie odrzucające skargę na podstawie art. 58 § 1 pkt 6 ppsa nie przysługuje, ergo jest niedopuszczalne.
Merytoryczne rozpoznanie pisma z 29 września 2025 r. jako zażalenia na postanowienie z 3 września 2025 r. jest w sposób oczywisty niemożliwe wobec nieprzewidującej żadnego wyjątku normy prawnej, wywiedzionej z jednoznacznie brzmiących przepisów art. 173 § 1 ppsa i art. 194 § 1 ppsa.
Z tych względów, na podstawie art. 184 ppsa w zw. z art. 197 § 1 i 2 ppsa, Naczelny Sąd Administracyjny orzekł jak w postanowieniu.