Uzasadnienie
Wnioskiem z 26 sierpnia 2026 r. Prezydent Miasta B. zwrócił się do Naczelnego Sądu Administracyjnego o rozstrzygnięcie sporu o właściwość z Wójtem Gminy R. w przedmiocie wskazania organu właściwego do rozpoznania wniosku D.S. w sprawie przyznania zasiłku stałego przez wskazanie Wójta Gminy R. jako organu właściwego w sprawie. W uzasadnieniu wskazał, że D.S. ubiega się o przyznanie zasiłku stałego za okres wsteczny, tj. za okres kiedy przebywał na terenie gminy R. W dniu 9.2.2026 r. został zameldowany na pobyt stały przy ul. (...) w B. W sprawie decyzji wydanych w przedmiocie zasiłku stałego dla D.S. stroną postępowań zakończonych decyzjami Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Warszawie był Wójt Gminy R. Wszelkie wytyczne w zakresie podjęcia dalszych czynności w sprawach, których dotyczą rozstrzygnięcia Kolegium, kierowane są do organu I instancji, którym w każdym przypadku był Wójt Gminy R. Miejski Ośrodek Pomocy Społecznej w B. nie był stroną żadnego z tych postępowań ani nie ma statusu organu I instancji w tych postępowaniach.
Tym samym, to Gminny Ośrodek Pomocy Społecznej w R. powinien najpierw dokonać wszystkich czynności zawartych w wytycznych Kolegium, a następnie dopiero przekazać je do dalszego prowadzenia Miejskiemu Ośrodkowi Pomocy Społecznej w B. w związku ze zmianą miejsca zamieszkania zainteresowanego. W chwili obecnej zamieszkuje on na terenie B. jednak w sprawach pomocy społecznej nie da się wykluczyć zastosowania art. 21 § 2 kpa, który do rozpatrzenia sprawy wskazuje organ właściwy dla miejsca wystąpienia zdarzenia powodującego wszczęcie postępowania administracyjnego (k. 3-4v akt sądowych).
W odpowiedzi na wniosek Wójt Gminy R. wniósł o wskazanie Prezydenta Miasta B., jako organu właściwego według miejsca zamieszkania, do rozpatrzenia wniosku D.S. o przyznanie zasiłku stałego za okres od 1.10.2023 r. do 30.11.2025 r. oraz realizacji niezbędnych działań administracyjnych wynikających ze wskazań Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Warszawie. W uzasadnieniu wskazał, że wnioskodawca wnosi o rozstrzygnięcie sporu z zastosowaniem art. 21 § 2 kpa, podczas gdy o właściwości Prezydenta Miasta B. przesądza jednoznacznie art. 101 ust. 1 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (Dz.U. z 2026 r. poz. 639) w myśl zasady lex specialis derogat legi generali. Zainteresowany zarówno w dniu złożenia wniosku o przyznanie zasiłku stałego, tj. w dniu ubiegania się o świadczenie (20.4.2026 r.), jak i obecnie ma to samo miejsce zamieszkania pod adresem - ul. (...). Wraz ze zmianą miejsca zamieszkania przez zainteresowanego zmieniła się właściwość organu powołanego do rozpoznawania świadczeń z zakresu pomocy społecznej.
Organem właściwym do rozpatrzenia wniosku o przyznanie zasiłku stałego, nawet za okres wsteczny, jak również organem właściwym do realizacji wskazań Kolegium jest też organ, który był właściwy do rozpatrzenia sprawy w dniu ubiegania się o świadczenie, a nie organ gminy poprzedniego miejsca zamieszkania zainteresowanego (k. 10-12v. akt sądowych).
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje
Zgodnie z art. 4 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2026 r. poz. 143 ze zm., dalej ppsa), sądy administracyjne rozstrzygają spory o właściwość między organami jednostek samorządu terytorialnego i między samorządowymi kolegiami odwoławczymi, o ile odrębna ustawa nie stanowi inaczej, oraz spory kompetencyjne między organami tych jednostek a organami administracji rządowej.
Spór między organami jednostek samorządu terytorialnego, niemającymi wspólnego dla nich organu wyższego stopnia, jest sporem o właściwość, rozstrzyganym przez sąd administracyjny - art. 22 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz.U. z 2025 r. poz. 1691, dalej kpa). Rozstrzyganie sporów o właściwość, należących do sądów administracyjnych, objęte jest kognicją Naczelnego Sądu Administracyjnego, stosownie do art. 15 § 1 pkt 4 ppsa. W sprawie zaistniał negatywny spór o właściwość, ponieważ oba organy uważają się za niewłaściwe do rozpoznania sprawy.
Zgodnie z art. 21 § 1 pkt 3 kpa, właściwość miejscową organu administracji publicznej ustala się – w innych sprawach – według miejsca zamieszkania (siedziby) w kraju, a w braku zamieszkania w kraju - według miejsca pobytu strony lub jednej ze stron; jeżeli żadna ze stron nie ma w kraju zamieszkania (siedziby) lub pobytu - według miejsca ostatniego ich zamieszkania (siedziby) lub pobytu w kraju. W myśl art. 21 § 2 kpa, jeżeli nie można ustalić właściwości miejscowej w sposób wskazany w § 1, sprawa należy do organu właściwego dla miejsca, w którym nastąpiło zdarzenie powodujące wszczęcie postępowania, albo w razie braku ustalenia takiego miejsca - do organu właściwego dla obszaru dzielnicy Śródmieście w m.st. Warszawie.
Sprawa administracyjna dotyczy świadczenia z pomocy społecznej. Właściwość miejscową organów administracji w sprawach objętych przepisami ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (Dz.U. z 2026 r. poz. 639, dalej ups) reguluje art. 101 tej ustawy. Zgodnie z ust. 1 tego przepisu, właściwość miejscową gminy ustala się według miejsca zamieszkania osoby ubiegającej się o świadczenie.
Art. 14 ups stanowi, że w sprawach nieuregulowanych w ustawie stosuje się odpowiednio przepisy ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (Dz.U. z 2025 r. poz. 1691), jeżeli ustawa nie stanowi inaczej. Ustawa o pomocy społecznej zawiera normy odnośnie do ustalenia właściwości miejscowej organów administracji w sprawach z zakresu świadczeń z pomocy społecznej. Regulacje zawarte w art. 101 ups odnośnie do właściwości organów administracji w sprawach z zakresu pomocy społecznej mają charakter szczególny względem ogólnych norm odnoszących się do właściwości organów administracji zawartych w art. 21 § 1 i 2 kpa.
Ponadto art. 21 § 1 pkt 3 kpa jest spójny z art. 101 ust. 1 ups. Gdyby nie regulacja zawarta w art. 14 ups, można by przyjąć, że sprawa z zakresu ubezpieczeń społecznych kwalifikuje się jako inna sprawa, o której stanowi art. 21 § 1 pkt 3 kpa. Zgodnie z tym przepisem, w pierwszej kolejności decydowałoby miejsce zamieszkania osoby ubiegającej się o świadczenie, podobnie jak wynika to z normy zawartej w art. 101 ust. 1 ups. Niemniej, nawet gdyby art. 21 § 1 pkt 3 kpa wskazywał właściwość w inny sposób, decydujące znaczenie miałby art. 101 ust. 1 ups jako przepis szczególny. Art. 21 § 2 kpa, na który powołuje się wnioskodawca, znajduje natomiast zastosowanie jedynie warunkowo - jeżeli nie można ustalić właściwości miejscowej w sposób wskazany w § 1. W tej sprawie w ogólnie nie można zatem mówić o jego zastosowaniu, skoro możliwe byłoby ustalenie właściwości organu w oparciu o art. 21 § 1 pkt 3 kpa, gdyby nie art. 14 ups, który przyznaje pierwszeństwo normom zawartym w art. 101 ust. 1 ups przez normami, o których stanowi art. 21 § 1 i 2 kpa.
W tej sprawie zainteresowany domaga się przyznania zasiłku stałego za okres od 1.10.2023 r. do 30.11.2025 r. Wówczas zamieszkiwał na terenie gminy R., co jednak stanowi okoliczność irrelewantną dla rozstrzygnięcia niniejszego sporu. Istotne jest bowiem, że zarówno w dniu złożenia wniosku o przyznanie zasiłku stałego za okres wsteczny (k. 1 akt administracyjnych - 17.4.2025 r. - data sporządzenia, 20.4.2025 r. - data wpłynięcia wniosku do Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej w R.), jak i obecnie miejscem zamieszkania zainteresowanego znajduje się przy ul. (...) w B. (85-239). Okoliczność ta jest bezsporna między organami uczestniczącymi w zawisłym sporze i jest decydująca dla uznania, że organem właściwym w sprawie rozpoznania wniosku D.S. jest Prezydent Miasta B. Bez znaczenia pozostaje przy tym, że nie był on właściwy uprzednio, jak i nie występował jako organ I instancji w sprawach zakończonych wydaniem decyzji przez Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Warszawie.
Wraz ze zmianą miejsca zamieszkania przez zainteresowanego stał się on organem właściwym w sprawach z zakresu pomocy społecznej dla D.S.. Z tych względów, zgodnie z art. 101 ust. 1 ups, organem właściwym do rozpatrzenia wniosku zainteresowanego o przyznanie zasiłku stałego za okres od 1.10.2023 r. do 30.11.2025 r. oraz realizacji wskazań Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Warszawie w związku z decyzjami Kolegium z: 9.7.2026 r. nr KOA/3317/Op/26 oraz 23.7.2026 r. nr: KOA/2640/Op/26 i KOA/2642/Op/26 jest Prezydent Miasta B. Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 15 § 1 pkt 4 i § 2 w zw. z art. 4 ppsa w zw. z art. 101 ust. 1 ups, postanowił jak w sentencji.