Uzasadnienie
Pismem z 10 lipca 2026 r. Dyrektor Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej w O., działający w imieniu Prezydenta Miasta O. (dalej: wnioskodawca), złożył do Naczelnego Sądu Administracyjnego wniosek o rozstrzygnięcie sporu o właściwość z Burmistrzem Miasta O. w przedmiocie wskazania organu właściwego do rozpoznania wniosku H.Z. (dalej "zainteresowana") w sprawie skierowania do domu pomocy społecznej.
W uzasadnieniu wniosku wskazano, że właściwy w sprawie rozpoznania wniosku zainteresowanej jest Burmistrz Miasta O., bowiem aktualny pobyt zainteresowanej w O. ma charakter tymczasowy z uwagi na jej zły stan zdrowia. To w miejscowości urzędowania Burmistrza Miasta O. zainteresowana ma swe centrum życiowe, jest tam na stałe zameldowana.
W odpowiedzi na wniosek Burmistrz Miasta O.stwierdził, że na skutek zmiany okoliczności sprawy, tj. aktualnego pobytu na zasadach prywatnych w Domu Pomocy Rodzinnej w W. w miejscowości Ł., właściwym do rozpatrzenia wniosku zainteresowanej jest wnioskodawca wobec aktualnego miejsca zamieszkania w miejscowości urzędowania tego organu.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje
Zgodnie z art. 4 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2026 r., poz. 143 ze zm. dalej: "p.p.s.a."), sądy administracyjne rozstrzygają spory o właściwość między organami jednostek samorządu terytorialnego i między samorządowymi kolegiami odwoławczymi, o ile odrębna ustawa nie stanowi inaczej, oraz spory kompetencyjne między organami tych jednostek a organami administracji rządowej.
Spór między organami jednostek samorządu terytorialnego, nie mającymi wspólnego dla nich organu wyższego stopnia, jest sporem o właściwość, rozstrzyganym przez sąd administracyjny – art. 22 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2025 r., poz. 1691, dalej: "k.p.a."). Rozstrzyganie sporów o właściwość, należących do sądów administracyjnych, objęte jest kognicją Naczelnego Sądu Administracyjnego, stosownie do art. 15 § 1 pkt 4 p.p.s.a. W sprawie zaistniał negatywny spór o właściwość, albowiem oba organy uważają się za niewłaściwe do rozpoznania sprawy.
Zawisła sprawa administracyjna dotyczy świadczenia z pomocy społecznej. Właściwość miejscową organów administracji w sprawach objętych przepisami ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (Dz. U. z 2025 r., poz. 1214), dalej: u.p.s., reguluje art. 101 tej ustawy. Zgodnie z powyższym przepisem co do zasady właściwość miejscową gminy ustala się według miejsca zamieszkania osoby ubiegającej się o świadczenie (ust. 1). W przypadku osoby bezdomnej właściwą miejscowo jest gmina ostatniego miejsca zameldowania tej osoby na pobyt stały (ust. 2). W przypadku osoby przebywającej w placówce zapewniającej całodobową opiekę lub domu pomocy społecznej na podstawie umowy cywilnej właściwa miejscowo jest gmina miejsca zamieszkania tej osoby sprzed rozpoczęcia pobytu w tego typu placówce lub domu (ust. 2a.). W przypadkach szczególnie uzasadnionych sytuacją osobistą osoby ubiegającej się o świadczenie, w sprawach niecierpiących zwłoki oraz w sprawach cudzoziemców i osób, którym udzielono zgody na pobyt ze względów humanitarnych lub zgody na pobyt tolerowany, i cudzoziemców i osób, o których mowa w art. 5a, właściwa miejscowo jest gmina miejsca pobytu osoby ubiegającej się o świadczenie (ust. 3). Nadto, dla mieszkańca domu pomocy społecznej lub osoby korzystającej z usług rodzinnego domu pomocy właściwa jest gmina, która skierowała mieszkańca lub osobę do tej jednostki (ust. 6).
Przepisy ustawy o pomocy społecznej nie definiują pojęcia "miejsce zamieszkania", o którym mowa w art. 101 ust. 1 u.p.s. Jednakże w orzecznictwie utrwalone jest stanowisko, zgodnie z którym przez miejsce zamieszkania – w świetle ogólnej definicji zawartej w art. 25 ustawy Kodeks cywilny – należy rozumieć miejscowość, w której osoba przebywa z zamiarem stałego pobytu. O uznaniu konkretnej miejscowości za miejsce zamieszkania danej osoby decyduje takie przebywanie na danym terenie, które posiada cechy założenia tam aktualnego ośrodka jej osobistych i majątkowych interesów (postanowienie NSA z dnia 13 kwietnia 2022 r., sygn. akt I OW 212/21). Samo zameldowanie, będące instytucją prawa administracyjnego, nie przesądza o zamieszkaniu w rozumieniu prawa cywilnego. Miejscem takim zatem jest miejsce, gdzie dana osoba faktycznie przebywa oraz gdzie aktualnie koncentrują się jej sprawy życiowe.
Z akt sprawy wywnioskowano, że z uwagi na podeszły wiek i stan zdrowia zainteresowanej (jest osobą niepełnosprawną) jedynie czasowo zmieniło się jej miejsce pobytu, jakim jest obecnie miejscowość W., wcześniej O. Bowiem wobec pogorszenia się stanu zdrowia wpierw zainteresowana pozostawała pod opieką córki w miejscowości O., pod adresem ul. (...) natomiast w dniu złożenia wniosku przebywała w Domu Pomocy Rodzinnej w W. (...), na zasadach prywatnych z uwagi na konieczność zapewnienie całodobowej opieki osób trzecich. Z oświadczeń datowanych na 8, 15 i 25 czerwca 2026 r. zainteresowana swe centrum życiowe łączy z miejscowością O. To tam pod adresem ul. (...) zameldowana. Podkreśliła, że w miejscowości tej mieszka od 81 lat i całe jej życie jest związane z tym miastem, wyraziła przy tym brak woli wiązania przyszłości z miastem O. Niezależnie więc od podniesionej w sprawie argumentacji, z uwzględnieniem stanowiska samej zainteresowanej o woli zamieszkania z zamiarem stałego pobytu w O., za organ właściwy do rozpoznania jej wniosku uznać należy burmistrza tego miasta, w oparciu o art. 101 ust. 1 u.p.s.
Z tego względu Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 4 oraz art. 15 § 1 pkt 4 i § 2 p.p.s.a., orzekł jak w postanowieniu.