Uzasadnienie
PISMEM Z 18 MAJA 2026 R. POWIAT Ł. WYSTĄPIŁ DO NACZELNEGO SĄDU ADMINISTRACYJNEGO Z WNIOSKIEM O ROZSTRZYGNIĘCIE SPORU O WŁAŚCIWOŚĆ ZAISTNIAŁEGO MIĘDZY TYM PODMIOTEM A POWIATEM K., POWIATEM P. I POWIATEM W.Z. W PRZEDMIOCIE POWIATU WŁAŚCIWEGO W SPRAWIE PONOSZENIA KOSZTÓW POBYTU MAŁOLETNIEGO K.C., DALEJ: ZAINTERESOWANY, UMIESZCZONEGO W RODZINIE ZASTĘPCZEJ.
W uzasadnieniu wnioskodawca wskazał, że zainteresowany został umieszczony przez sąd w trybie zabezpieczenia tymczasowego w rodzinie zastępczej niezawodowej na terenie powiatu ł. Zaznaczył, że powiat ł. ponosi koszty na pokrycie kosztów utrzymania zainteresowanego w rodzinie zastępczej. Wyjaśnił, że matka biologiczna zainteresowanego przebywała z nim na terenie powiatu k. do dnia wypadku, w którego wyniku poniosła śmierć, a zainteresowany trafił do szpitala. Po zakończeniu leczenia szpitalnego zainteresowany został odebrany przez ojca i do umieszczenia w rodzinie zastępczej przebywał w B., powiat p.. Wnioskodawca zaznaczył, że ojcu zainteresowanego postanowieniem z 12 września 2018 r. ograniczono władzę rodzicielską i ustalono miejsce zamieszkania zainteresowanego każdorazowo przy matce. W toku podstępowania ustalono także, że zainteresowany zameldowany jest na pobyt stały w W., gmina O.M., a ojciec zainteresowanego w B. W odpowiedzi na wniosek powiat p. wskazał, że nie jest właściwy do ponoszenia kosztów pobytu zainteresowanego w pieczy zastępczej.
Uzasadniając swoje stanowisko, wskazał, że pobyt zainteresowanego u ojca zamieszkującego na terenie powiatu p. nie miał charakteru stałego, prowadzącego do zmiany jego miejsca zamieszkania. Zaznaczył, że śmierć rodzica sprawującego opiekę nie prowadzi do automatycznego przywrócenia władzy rodzicielskiej rodzicowi, którego pozbawiono władzy rodzicielskiej, albo któremu ją ograniczono. Z uwagi na niemożliwość ustalenia miejsca zamieszkania zainteresowanego powiat p. wniósł o uznanie za właściwy powiatu miejsca zameldowania zainteresowanego na pobyt stały bądź powiatu ostatniego miejsca zamieszkania matki zainteresowanego.
Pismem z 1 lipca 2026 r. powiat k. wniósł o wskazanie powiatu p.o jako powiatu właściwego do ponoszenia kosztów pobytu zainteresowanego w rodzinie zastępczej, zgodnie z miejscem zamieszkania jedynego opiekuna zainteresowanego, i na którego obszarze znajdowało się ostatnie centrum interesów życiowych zainteresowanego.
W odpowiedzi na wniosek powiat w.z. wskazał, że nie jest właściwy do ponoszenia kosztów pobytu zainteresowanego w pieczy zastępczej. Zaznaczył, że od chwili śmierci matki zainteresowanego jedynym rodzicem wykonującym władzę rodzicielską był ojciec zainteresowanego zamieszkujący na terytorium powiatu p.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje
Stosownie do treści art. 15 § 1 pkt 4 w zw. z art. 4 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, dalej: p.p.s.a., Naczelny Sąd Administracyjny rozstrzyga spory o właściwość między organami jednostek samorządu terytorialnego i między samorządowymi kolegiami odwoławczymi, o ile odrębna ustawa nie stanowi inaczej, oraz spory kompetencyjne między organami tych jednostek a organami administracji rządowej.
Rozpoznając wniosek powiatu ł. należy podkreślić, że ma on na celu rozstrzygnięcie negatywnego sporu o właściwość pomiędzy tym podmiotem a powiatem k., powiatem p. i powiatem w.z. Pozostające w sporze powiaty uznają się bowiem za niewłaściwe do ponoszenia kosztów pobytu zainteresowanego umieszczonego w rodzinie zastępczej.
Mając na uwadze przedmiot sporu, należy wskazać, że zgodnie z art. 191 ust. 1 pkt 1 ustawy z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej (Dz.U. z 2026 r. poz. 980), dalej: ustawa o wspieraniu, powiat właściwy ze względu na miejsce zamieszkania dziecka przed umieszczeniem go po raz pierwszy w pieczy zastępczej ponosi wydatki na opiekę i wychowanie dziecka umieszczonego w rodzinie zastępczej albo rodzinnym domu dziecka. Jednocześnie w sytuacji, gdy nie można ustalić powiatu właściwego ze względu na miejsce zamieszkania dziecka, właściwy do ponoszenia wydatków jest powiat miejsca jego ostatniego zameldowania na pobyt stały.
Zauważyć także należy, że przywołana powyżej ustawa nie definiuje pojęcia miejsca zamieszkania, w związku z czym pojęciu temu należy przypisywać znaczenie, jakim posługują się przepisy ustawy z dnia 23 kwietnia 1964 r. Kodeks cywilny (Dz.U. z 2026 r. poz. 795), dalej: k.c. Przepisy te przewidują, że miejscem zamieszkania osoby fizycznej jest miejscowość, w której osoba ta przebywa z zamiarem stałego pobytu (art. 25 k.c.). Z kolei miejscem zamieszkania dziecka pozostającego pod władzą rodzicielską jest miejsce zamieszkania rodziców albo tego z rodziców, któremu wyłącznie przysługuje władza rodzicielska lub któremu zostało powierzone wykonywanie władzy rodzicielskiej (art. 26 § 1 k.c.).
Jak wynika ze stanu faktycznego sprawy, zainteresowany do śmierci matki pozostawał pod władzą rodzicielską matki z uwagi na ograniczenie ojcu tej władzy. Sąd powszechny orzekając o ograniczeniu władzy rodzicielskiej ojca zainteresowanego, określił jednocześnie, że miejsce zamieszkania zainteresowanego zależne jest od miejsca zamieszkania jego matki. Podkreślenia w tym miejscu wymaga, że na skutek śmierci rodzica, któremu przysługuje władza rodzicielska, rodzic, któremu ograniczono tę władzę, nie odzyskuje pełni władzy rodzicielskiej (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z 11 września 2025 r., sygn. akt I OW 98/325). Oznacza to, że ojciec zainteresowanego nie odzyskał władzy rodzicielskiej nad zainteresowanym w wyniku śmierci matki zainteresowanego, a zatem miejsca zamieszkania zainteresowanego nie można wskazać przez odwołanie się do miejsca zamieszkania jego ojca, który sprawował faktyczną opiekę nad zainteresowanym po wypisaniu go ze szpitala.
Obowiązujące przepisy nie pozwalają również na określenie miejsca zamieszkania małoletniego zainteresowanego przez zastosowanie art. 25 k.c. i uznanie, że może on swoją wolą określić swoje miejsce zamieszkania (por. wyrok Sądu Apelacyjnego w Białymstoku z 20 sierpnia 2021 r., sygn. akt I ACa 129/20, LEX nr 3398661). W sytuacji takiej, na skutek niemożliwości określenia miejsca zamieszkania zainteresowanego przed umieszczeniem go w pieczy zastępczej, ustalenie podmiotu właściwego do ponoszenia kosztów sprawowania tej pieczy nie może nastąpić na podstawie art. 191 ust. 1 pkt 1 ustawy o wspieraniu.
W konsekwencji powyższego powiat właściwy w rozpoznawanej sprawie powinien zostać wskazany na podstawie art. 191 ust. 2 ustawy o wspieraniu, tj. z uwzględnieniem miejsca ostatniego zameldowania na pobyt stały. Skoro zatem miejscem ostatniego zameldowania zainteresowanego na pobyt stały była W., gmina O.M., znajdujący się na terenie powiatu w.z., to ten powiat należy uznać za właściwy do ponoszenia kosztów pobytu zainteresowanego w pieczy zastępczej.
Z tego względu Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 4 oraz art. 15 § 1 pkt 4 i § 2 p.p.s.a., orzekł jak w sentencji postanowienia.