Uzasadnienie
Postanowieniem z 9 lipca 2026 r., sygn. akt I OSK 918/26, Naczelny Sąd Administracyjny, działając na podstawie art. 61 § 3 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. -Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2026 r. poz. 143 ze zm., dalej: "p.p.s.a."), odmówił uwzględnienia złożonego w toku postępowania kasacyjnego wniosku S. C. (dalej: "Skarżący") o wstrzymanie wykonania zaskarżonej decyzji oraz poprzedzającej ją decyzji Prezydenta [...] z 3 sierpnia 2023 r. nr 170/5100/2023.
Pismem z 1 września 2026 r. Skarżący na podstawie art. 61 § 4 w zw. z art. 61 § 3 i art. 193 p.p.s.a. wniósł o zmianę postanowienia Naczelnego Sądu Administracyjnego z 9 lipca 2026 r. poprzez wstrzymanie wykonania zaskarżonej decyzji oraz poprzedzającej ją decyzji Prezydenta [...] z 3 sierpnia 2023 r. nr 170/5100/2023.
W uzasadnieniu wniosku podał, że Naczelny Sąd Administarcyjny postanowieniem z 9 lipca 20206 r. odmówił uwzględnienia jego wniosku o wstrzymanie, wskazując, że nie został on uzasadniony. W związu z tym wskazał, że jego jedynym dochodem jest świadczenia ZUS w wysokości 3699,71 złotych miesięcznie, co potwierdza przelew z 5 sierpnia 2026 r. (załącznik nr 4 do wniosku). Wskazał także, że nie osiąga żadnych innych dochodów. Wyjaśnił, że jego miesęczne koszty utrzymania przekraczają 4 tysiące złotych na które składa się: 600 złotych (czynsz, woda, gaz, odpady, internet i telefon), żywność - około 70 złoych dziennie, co daje 2100 złotych miesięcznie.
Nadto, wskazał, że ponosi koszty rehabilitacji oraz odpłatnej pomocy innych osób przy obsłudze komputera, dokumentów, dojazdach i innych czynnościach. Zazaczył również, że korzysta z pomocy matki w codziennym funkcjonowaniu. Dodał przy tym, że już bez spłaty należności jego podstawowe wydatki przewyższają miesięczny dochód.
W dalszym uzasadnieniu wniosku podał także, że opisane przez niego koszty wynikają bezpośrednio z jego trwałej niepełnosprawności. Zakład Ubezpieczeń Społecznych stwierdził jego całkowitą niezdolnośc do pracy do 28 lutego 2029 r. (załącznik nr 1 do wniosku) oraz niezdolność do samodzelnej egzystencji do 31 października 2029 r., wskazując na konieczność długotrwałej pomocy innej osoby (załącznik nr 2 do wniosku). Podał także, że jest zaliczony do znacznego stopnia niepełnosprawności, symbol 04-O, w którym wskazano m.in. na potrzebę stałej lub długotrwałej opieki i pomocy innej osoby (załącznik nr 3 do wniosku).
Podsumowując wskazał, że kwota objęta decyzją wynosi 5472,93 złotych. Jego jednorazowa zapłata albo egzekucja oznaczałby dla niego konieczność rezygancji z części wydatków. Jego zdaniem, nie jest to zwykła dolegliwość finansowa lecz realne ryzyko niezaspokojenia podstawowych potrzeb i ograniczenia pomocy koniecznej do codziennego funkcjonowania.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje.
Zgodnie z art. 61 § 4 p.p.s.a. postanowienia w sprawie wstrzymania aktu lub czynności wydane, na podstawie § 2 i 3, sąd może zmienić lub uchylić w każdym czasie w razie zmiany okoliczności.
Z powyższego unormowania wynika wprost, że Sąd analizując ponowny wniosek o wstrzymanie wykonania zaskarżonej decyzji ustala wyłącznie, czy okoliczności w nim przedstawione dają podstawy do odmiennej niż dotychczas oceny zaistnienia przesłanek z art. 61 § 3 p.p.s.a.
Należy wskazać, że art. 61 § 3 p.p.s.a. daje Sądowi możliwość wstrzymania wykonania w całości lub w części zaskarżonego aktu bądź czynności, jeśli zachodzi niebezpieczeństwo wyrządzenia znacznej szkody lub spowodowania trudnych do odwrócenia skutków. Oznacza to, że chodzi o taką szkodę, która nie będzie mogła być naprawiona przez późniejszy zwrot spełnionego i wyegzekwowanego świadczenia, ani też nie będzie możliwe przywrócenie rzeczy do pierwotnego stanu. Przesłanka w postaci wyrządzenia znacznej szkody jest utożsamiana z zagrożeniem dla już istniejącej, aktualnej sytuacji gospodarczej (ekonomicznej) strony postępowania, jak i sytuacji społecznej. Trudne do odwrócenia skutki powstają zwykle tam, gdzie po wykonaniu decyzji jest niemożliwy powrót do pierwotnego stanu sprawy. W obu sytuacjach chodzi o wyjątkowe zagrożenie odpowiadające szczególnej kategorii ochrony tymczasowej strony postępowania.
Tam natomiast, gdzie ich wzruszenie w postępowaniu sądowym przywraca stan zgodny z prawem bez powyższych zagrożeń, sięganie po środki ochrony tymczasowej nie jest uzasadnione. A zatem wprowadzona w omawianym przepisie ochrona tymczasowa w postępowaniu sądowoadministracyjnym stanowi wyjątek od zasady wynikającej z § 1 tego przepisu, w myśl którego wniesienie skargi nie wstrzymuje wykonania aktu lub czynności.
W tym miejscu przypomnieć należy, że Skarżący już na etapie skargi do Sądu I instancji wnioskował o wstrzymanie wykonania zaskarżonej decyzji. Efektem złożonego wniosku było postanowienie Sądu I instancji z 11 września 2025 r., którym odmówiono Skarżącemu wstrzymania wykonania zaskarżonej decyzji z uwagi nie wykazania zaistnienia przesłanek warunkujących zastosowanie instytucji określonej
Skarżącego, które Naczelny Sąd Administracyjny oddalił postanowieniem z 11 grudnia 2025 r., sygn. akt I OZ 758/25.
Naczelny Sąd Administracyjny dokonując analizy uzasadnienia obecnie rozpoznawanego wniosku oraz dołączonych do niego dokumentów uznał, że nie dają one podstawy do odmiennej niż dotychczas oceny zaistnienia przesłanek wstrzymania wykonania i nie pozwalają na zmianę rozstrzygnięcia zawartego w postanowieniu z 9 lipca 2026 r. Co prawda Skarżący oprócz powtórzenia poprzedniej argumentacji, szerzej uzasadnił swoje stanowisko dotyczące sytuacji finansowej i zdrowotnej dołączając dokumenty, tym niemiej nie wykazał takiej zmiany okoliczności, która wskazywałaby na to, że wykonanie decyzji może grozić niebezpieczeństwem wyrządzenia znacznej szkody czy trudnych do odwrócenia skutków.
W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego, jakkolwiek wszystkie wskazane wyżej fakty obrazują trudności finansowe Skarżącego, które w dużej mierze wynikają z jego stanu zdrowia, to jednak nie stanowią o spełnieniu przesłanek, których mowa w art. 61 § 3 p.p.s.a., które mają charakter wyjątkowy. W tym kontekście kolejny raz przypomnieć należy, że Skarżący nie wykazał aby na obecnym etapie postępowania sądowego organ prowadził postępowanie w sprawie wyegzekwowania od Skarżącego nienależnie pobranego świadczenia.
Przechodząc dalej wskazać należy, że ustawodawca nie przewidział wysokości należności, która automatycznie skutkowałaby udzieleniem ochrony tymczasowej. Sama w sobie wysokość ciążącego na stronie zobowiązania nie może więc stanowić wystarczającej przesłanki do udzielenia ochrony tymczasowej. Ochrona tymczasowa nie służy zaś zabezpieczeniu strony postępowania przed jakimikolwiek skutkami wykonania zaskarżonej decyzji, lecz jedynie przed takimi, których nie można byłoby naprawić w razie ewentualnego uwzględnienia skargi. Faktu ewentualnego egzekwowania obowiązku pieniężnego nie można utożsamiać z niebezpieczeństwem wyrządzenia znacznej szkody czy spowodowania trudnych do odwrócenia skutków. Samo wykonanie świadczenia pieniężnego nie wywoła bowiem nieodwracalnych skutków, gdyż ewentualne uchylenie zaskarżonej decyzji spowoduje konieczność zwrotu wyegzekwowanej należności wraz z odsetkami.
W tej sytuacji Naczelny Sąd Administracyjny stwierdził, że w niniejszym przypadku Skarżący nie wykazał, by w okresie od dnia wydania postanowienia z 9 lipca 2026 r. do chwili złożenia kolejnego wniosku zaistniała zmiana okoliczności uzasadniająca zmianę orzeczenia w przedmiocie odmowy wstrzymania wykonania zaskarżonej decyzji.
Mając powyższe na uwadze, Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 61 § 4 i § 5 w związku z art. 193 p.p.s.a., orzekł jak w sentencji.