Wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnegoz 2 lipca 2026 r., sygn. akt I OSK 1172/25

Uzasadnienie

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie, zwany dalej "Sądem I instancji", wyrokiem z dnia 27 lutego 2025 r., sygn. akt III SA/Kr 1938/24, oddalił skargę K.J., zwanego dalej "skarżącym" lub "skarżącym kasacyjnie", na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Krakowie, zwanego dalej "Kolegium", z dnia 19 września 2024 r., nr SKO.A1/4112/42/2024, w przedmiocie odmowy umorzenia zadłużenia z tytułu świadczeń wypłaconych z funduszu alimentacyjnego.

Skargę kasacyjną od powyższego wyroku wniósł skarżący. Zaskarżając wyrok Sądu I instancji w całości podniesiono podstawy kasacyjne przewidziane w art. 174 pkt 1 i 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (obecnie: Dz. U. z 2026 r. poz. 143 ze zm.), zwanej dalej "P.p.s.a.".

Na podstawie art. 174 pkt 2 P.p.s.a. zaskarżonemu wyrokowi zarzucono naruszenie przepisów prawa procesowego, w stopniu mogącym mieć wpływ na wynik sprawy, tj.:

1. 1. art. 151 P.p.s.a., 145 § 1 pkt 1 lit c w zw. z art. 7, art. 8, art. 77 § 1, art. 80 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2024 r., poz. 572), zwanej dalej "K.p.a.", poprzez oddalenie skargi, mimo że istniały podstawy do jej uwzględnienia, gdyż zaskarżona decyzja organu oraz decyzja organu I instancji zostały wydane w oparciu o niepełną i pobieżną ocenę materiału dowodowego, jak również nie wyjaśniono wszystkich okoliczności sprawy i nie przeprowadzono postępowania dowodowego w zakresie niezbędnym do prawidłowego określenia stanu faktycznego, a co za tym idzie pominięte zostały przesłanki uzasadniające umorzenie skarżącemu należności z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego, w szczególności:
2. a. nie ustalono, czy sytuacja zdrowotna oraz psychiczna skarżącego faktycznie rokuje na znalezienie nowego zatrudnienia, które pozwoli na spłatę zadłużenia, w szczególności mając na względzie, iż skarżący cierpi na liczne schorzenia oraz ma zaburzenia psychiczne i zaburzenia zachowania, skarżący nie dysponuje środkami finansowymi umożliwiającymi skuteczne leczenie, co przekłada się w sposób wysoce negatywny na możliwości poprawy jego sytuacji zdrowotnej i psychicznej, a tym samym na możliwości zarobkowe (dotychczas jedynie kilkaset złotych wynagrodzenia miesięcznie), zatem bezpodstawnie uznano, że skarżący ma możliwość podjęcia pracy, która pozwoliłaby na spłatę zadłużenia, a schorzenia na które cierpi nie wykluczają go z rynku pracy,
3. b. nie ustalono czy skarżący faktycznie nabędzie prawo do emerytury, a jeśli tak to w jakiej wysokości, bowiem z odpowiedzi ZUS z dnia 26 marca 2024 r. nie wynika jaka będzie wysokość szacowanej emerytury w oparciu o zgromadzony kapitał początkowy, tym samym bezpodstawnie uznano, mimo oświadczenia skarżącego, że nie dysponuje dokumentami umożliwiającymi złożenie wniosku o emeryturę, że przyznanie świadczenia emerytalnego nastąpi, i tym samym doprowadzi do poprawy jego sytuacji materialnej,
4. c. nie ustalono, czy pomimo faktu, iż skarżącemu przysługuje spółdzielcze prawo do mieszkania, w którym zamieszkuje jego była żona z partnerem i dwójką ich wspólnych dzieci, skarżący ma realną możliwość zamieszkiwania w przedmiotowym mieszkaniu, mając na względzie, że pozostaje on z była żoną w głębokim konflikcie i są oni względem siebie nastawieni wysoce antagonistycznie, tym samym bezpodstawnie uznano, że pomimo tych okoliczności może on korzystać z przedmiotowego mieszkania;
5. 2. art. 151, art. 145 § 1 pkt 1 lit. c P.p.s.a. w zw. z art. 106 § 3 P.p.s.a., poprzez brak wszechstronnego zbadania sprawy, nieprzeprowadzenia przez Sąd wydający rozstrzygnięcie w sprawie dowodu uzupełniającego w ramach postępowania dowodowego, przedstawionego przez skarżącego wraz ze skargą tj. decyzji Zakładu Ubezpieczeń Społecznych – likwidatora Funduszu Alimentacyjnego – Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia 25 czerwca 2024 r. w przedmiocie umorzenia należności likwidowanego funduszu alimentacyjnego z tytułu wypłaty świadczeń z funduszu alimentacyjnego oraz 5 % opłaty na pokrycie kosztów związanych z działalnością funduszu w łącznej kwocie 7730 zł, w której uzasadnieniu organ wyjaśnił, że skarżący ma trudną sytuację materialną i jest to sytuacja szczególna, mając na względzie wiek poprodukcyjny skarżącego, brak źródła utrzymania, brak majątku ruchomego i nieruchomości, jednocześnie uznając, że spłata ww. kwoty może zagrażać egzystencji skarżącego i zepchnięcie go na margines społeczeństwa, co z kolei mogłoby spowodować konieczność wydatkowania dodatkowych środków z pomocy społecznej, a co za tym idzie sytuacja, w której zapłata należności publicznoprawnych powodująca konieczność sięgania przez skarżącego – pozbawionego możliwości zaspokajania swoich niezbędnych potrzeb materialnych – do środków finansowych z budżetu państwa, nie jest zgodna z interesem publicznym, a tym samym zachodzą przesłanki umorzenia należności w związku z trudną sytuacją materialną i zdrowotną skarżącego, podczas gdy ww. dowód nie został uwzględniony, a Sąd mógł go przeprowadzić zarówno z urzędu jak i na wniosek oraz pozostaje on w związku z oceną legalności zaskarżonej decyzji.

Na podstawie art. 174 pkt 1 P.p.s.a. zaskarżonemu orzeczeniu zarzucono naruszenie przepisów prawa materialnego przez ich niewłaściwe zastosowanie, tj. naruszenie art. 30 ust. 2 ustawy z dnia 7 września 2007 r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów, polegające na jego niewłaściwym zastosowaniu wyrażające się w uznaniu, iż:

1. a. sytuacja skarżącego nie jest nadzwyczajna w stopniu uzasadniającym zastosowanie ulgi, podczas gdy sytuacja życiowa i materialna skarżącego jest trudna (co stwierdził inny organ administracji publicznej przyznając na analogicznej podstawie ulgę w spłacie zobowiązań), jest on w wieku poprodukcyjnym, ma liczne problemy zdrowotne i psychiczne, nie jest zatrudniony, przebywa w noclegowni, pobiera wszelkie możliwe świadczenia socjalne i tym samym stale korzysta z pomocy państwa, czego kontynuacja stoi w sprzeczności z interesem społecznym, a prowadzona przeciwko niemu egzekucja zaległości z tytułu wypłaconych alimentów od lat jest bezskuteczna i skutkuje jedynie narastaniem odsetek i zwiększaniu się wysokości zadłużenia, a w efekcie popadnięciem w spiralę długów;
2. b. sytuacja skarżącego, jest skutkiem jego postępowania, podczas gdy nawet jeśli uznać, że postępowanie skarżącego było niewłaściwe to odmowa umorzenia zaległości nie może być traktowana przez organy jako dodatkowa "kara" za takie postępowanie,
3. c. sytuacja skarżącego w przyszłości ulegnie poprawie, podczas gdy w rzeczywistości dokonując oceny przesłanek umorzenia zaległości należało uwzględnić bieżącą, aktualną, bez wątpienia bardzo trudną sytuację skarżącego istniejącą w momencie wydania rozstrzygnięcia, a nie sytuację hipotetyczną,
4. d. brak jest podstaw do uznania dowolności decyzji odmawiającej uwzględnienia wniosku skarżącego o umorzenie zaległości z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego, mając na względzie sytuację dochodową i rodzinną skarżącego, pomimo że sytuacja skarżącego daje podstawy do zastosowania tego przepisu zgodnie z wnioskiem.

W oparciu o powołane zarzuty skarżący kasacyjnie wniósł o uchylenie zaskarżonego wyroku Sądu I instancji w całości i orzeczenie co do istoty sprawy poprzez umorzenie należności skarżącego z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego; ewentualnie uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i przekazanie sprawy Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Krakowie celem ponownego rozpoznania.

W skardze kasacyjnej złożono oświadczenie o zrzeczeniu się rozprawy w niniejszej sprawie w oparciu o art. 176 § 2 P.p.s.a.

W uzasadnieniu skargi kasacyjnej przedstawiono argumenty na poparcie podniesionych zarzutów.

Odpowiedź na skargę kasacyjną nie została wniesiona.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje.

Skarga kasacyjna nie zasługiwała na uwzględnienie.

Przepis art. 193 zdanie drugie P.p.s.a. wyłącza odpowiednie stosowanie do postępowania przed Naczelnym Sądem Administracyjnym wymogów dotyczących koniecznych elementów uzasadnienia wyroku, które przewidziano w art. 141 § 4 w związku z art. 193 zdanie pierwsze P.p.s.a. Uzasadnienie wyroku oddalającego skargę kasacyjną zawiera ocenę zarzutów skargi kasacyjnej. W takim uzasadnieniu Naczelny Sąd Administracyjny nie przedstawia więc opisu ustaleń faktycznych i argumentacji prawnej podawanej przez organy administracji i sąd I instancji.

Zgodnie z art. 183 § 1 P.p.s.a. Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, bierze jednak z urzędu pod rozwagę nieważność postępowania. W niniejszej sprawie nie występują przesłanki nieważności postępowania sądowoadministracyjnego enumeratywnie wyliczone w art. 183 § 2 P.p.s.a. Z tego względu Naczelny Sąd Administracyjny przy rozpoznaniu sprawy był związany granicami skargi kasacyjnej. Granice te są wyznaczone wskazanymi w niej podstawami, którymi może być naruszenie prawa materialnego przez błędną jego wykładnię lub niewłaściwe zastosowanie (art. 174 pkt 1 P.p.s.a.), a także naruszenie przepisów postępowania, jeżeli uchybienie to mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy (art. 174 pkt 2 P.p.s.a.).

Materialnoprawną podstawę zaskarżonej decyzji stanowił art. 30 ust. 2 ustawy z dnia 7 września 2007 r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów (Dz. U. z 2023 r., poz. 1993 ze zm.), dalej powoływanej jako "u.p.u.a.", zgodnie z którym organ właściwy wierzyciela może na wniosek dłużnika alimentacyjnego umorzyć jego należności z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego łącznie z odsetkami w całości lub w części, odroczyć termin płatności albo rozłożyć na raty, uwzględniając sytuację dochodową i rodzinną.

Powołany przepis wskazuje kryteria brane pod uwagę przez organ (sytuacja dochodowa i rodzinna wnioskodawcy). Umorzenie ciążącego na dłużniku alimentacyjnym zadłużenia z tytułu wypłaconych na rzecz uprawnionego świadczeń z funduszu alimentacyjnego, do zwrotu których jest on zobligowany z mocy art. 27 ust. 1 tej ustawy, stanowi najdalej idącą formę ulgi w ich spłacie, jakiej organ właściwy wierzyciela może temu dłużnikowi udzielić w warunkach uznania administracyjnego. Ma ono zatem charakter wyjątkowy i zachodzi jedynie wówczas, gdy na skutek obiektywnych okoliczności, sytuacja dochodowa i rodzinna uniemożliwia zobowiązanemu wywiązanie się z ciążącego na nim obowiązku. Co do zasady bowiem każdy dłużnik alimentacyjny wobec którego okazała się bezskuteczna egzekucja nie uzyskuje dochodów wystarczających na pokrycie zasądzonych przez sąd alimentów. Samo uzyskiwanie niskich dochodów bądź też nieuzyskiwanie dochodów nie jest okolicznością wyjątkową i szczególną na tle innych dłużników alimentacyjnych.

Zatem sytuacja rodzinna i dochodowa dłużnika ubiegającego się o umorzenie należności musi go wyróżniać spośród innych dłużników alimentacyjnych. Może mieć to miejsce tylko wówczas, gdy sytuacja dochodowa lub rodzinna nie pozwala dłużnikowi na wywiązanie się z obowiązku alimentacyjnego. Taki stan powinien jednak być efektem wpływu czynników obiektywnych. Przepis art. 30 ust. 2 ustawy powinien być interpretowany w sposób ścisły, a nie rozszerzający (por. wyroki Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 17 października 2017 r. sygn. akt I OSK 3474/15, z dnia 21 czerwca 2018 r. sygn. akt I OSK 278/18, z dnia 21 lipca 2020 r. sygn. akt I OSK 3074/19, z dnia 6 października 2020 r. sygn. akt I OSK 2391/19, z dnia 26 lipca 2023 r. sygn. akt I OSK 547/21 oraz z dnia 11 stycznia 2024 r. sygn. akt I OSK 777/22, źródło CBOSA).

Zaznaczyć przy tym trzeba, że użycie przez ustawodawcę w art. 30 ust. 2 u.p.u.a. sformułowania "może" wskazuje, że decyzje organów administracji w tym przedmiocie mają charakter decyzji uznaniowych. W ramach uznania administracyjnego organ może zatem, ale nie musi wydać decyzji zgodnej z wnioskiem. Podkreślenia także wymaga, że w przypadku decyzji uznaniowych kontrola sądowa ograniczona jest do zbadania, czy w toku podejmowania decyzji organ administracji nie przekroczył granic swobodnego uznania, a więc czy zgodnie z art. 7, 77 § 1 i 80 K.p.a. dokonano ustalenia stanu faktycznego, a dokonana ocena tych ustaleń znajduje oparcie w materiale dowodowym i uzasadnieniu decyzji sporządzonym zgodnie z art. 107 K.p.a.

Odnosząc się w pierwszej kolejności do zarzutów naruszenia przepisów postępowania, w tym art. 151 i art. 145 § 1 pkt 1 lit. c P.p.s.a. w zw. z art. 7, art. 8, art. 77 § 1 oraz art. 80 K.p.a., Naczelny Sąd Administracyjny uznał je za całkowicie chybione. Skarżący upatrywał naruszenia przepisów procesowych w wadliwym – jego zdaniem – zebraniu i ocenie materiału dowodowego, co miało doprowadzić do pominięcia przesłanek uzasadniających umorzenie zadłużenia. W szczególności podnoszono brak wszechstronnego zbadania kwestii rokowań co do znalezienia nowego zatrudnienia w kontekście licznych schorzeń i zaburzeń psychicznych skarżącego, pominięcie kwestii braku dokumentacji i wysokości przyszłego świadczenia emerytalnego z ZUS, a także zignorowanie trudności w realnym korzystaniu ze spółdzielczego prawa do lokalu mieszkalnego, w którym zamieszkuje była żona z partnerem i dziećmi, co potęguje głęboki konflikt.

Ponadto skarżący zarzucił Sądowi I instancji nieprzeprowadzenie dowodu uzupełniającego w trybie art. 106 § 3 P.p.s.a. z decyzji Prezesa ZUS – Likwidatora Funduszu Alimentacyjnego z dnia 25 czerwca 2024 r. o umorzeniu innych należności likwidowanego funduszu na kwotę 7730 zł.

W toku przeprowadzonego postępowania ustalono, że od 2016 r. skarżący jest mieszkańcem noclegowni dla bezdomnych mężczyzn. Pobyt w noclegowni jest bezpłatny. W okresie od maja do września 2023 r. skarżący zamieszkiwał na działce u kolegi. Skarżący nie ubiega się o mieszkanie socjalne, gdyż na chwilę obecną nie przysługuje mu takie prawo, z uwagi na fakt, że przysługuje mu spółdzielcze prawo do mieszkania, w którym zamieszkuje jego była żona z partnerem i dziećmi, a przysługujące mu z wyroku sądowego prawo do zamieszkiwania w tym lokalu – pomimo silnego konfliktu z byłym małżonkiem – obiektywnie istnieje.

Skarżący nie posiada orzeczenia o znacznym stopniu niepełnosprawności – do 31 października 2021 r. legitymował się jedynie lekkim stopniem niepełnosprawności ze zdolnością do zatrudnienia na otwartym rynku pracy. Z dokumentacji medycznej wynika natomiast, że cierpi na [...], choroby [...] oraz zaburzenia [...] i zaburzenia [...] związane z [...]. Jest osobą bezrobotną, zarejestrowaną w Grodzkim Urzędzie Pracy bez prawa do zasiłku. Do maja 2023 r. był zatrudniony na podstawie umowy o pracę (wynagrodzenie podlegało zajęciu komorniczemu). W dniu [...] skarżący ukończył 65 lat, w związku z czym zamierza ubiegać się o emeryturę w ZUS. Korzysta ze wsparcia Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej w Krakowie (w postaci schronienia, zasiłków celowych, pomocy żywnościowej). Względem skarżącego Komornik Sądowy przy Sądzie Rejonowym dla Krakowa-Podgórza prowadzi postępowanie egzekucyjne na łączną kwotę 63.836,76 zł (z uwzględnieniem świadczeń z funduszu alimentacyjnego oraz wniosku Likwidatora Funduszu Alimentacyjnego ZUS).

Skarżący dokonuje nieregularnych wpłat w kwocie 100 zł miesięcznie tytułem spłaty zobowiązań. Po potrąceniu kosztów komorniczych, komornik przekazuje wyegzekwowane kwoty na rachunek bankowy Urzędu Miasta Krakowa, celem pokrycia zadłużenia z tytułu świadczeń wypłaconych z funduszu alimentacyjnego.

W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego organy administracji publicznej zgromadziły pełny, wyczerpujący materiał dowodowy, który pozwolił na precyzyjne odtworzenie sytuacji życiowej, bytowej, zdrowotnej i dochodowej skarżącego. W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego zebrany w sprawie materiał dowodowy był wystarczający dla prawidłowego jej rozstrzygnięcia i został przez organy prawidłowo oceniony. Twierdzenia skarżącego o dowolności w postępowaniu organów administracyjnych są bezpodstawne, gdyż wnioski wyciągnięte z dowodów są logiczne i zgodne z doświadczeniem życiowym. Zaaprobowana przez Sąd I instancji ocena stanu faktycznego potwierdza, że sytuacja zdrowotna i finansowa skarżącego, choć trudna, nie jest nadzwyczajna ani wyjątkowa na tle innych dłużników alimentacyjnych, wśród których powszechnym zjawiskiem jest bezskuteczność egzekucji, brak stałych dochodów, czy też problemy zdrowotne.

Skarżący nie utracił całkowicie zdolności zarobkowania, a jego dotychczasowy brak stałego zatrudnienia był efektem jego postawy przejawiającej się w wieloletnim [...] oraz skutkującej odbywaniem kary [...]. Z tego względu Sąd I instancji prawidłowo uznał, że nie doszło do naruszenia przepisów art. 7, art. 8, art. 77 § 1 oraz art. 80 K.p.a., co czyniło zarzut naruszenia art. 151 w zw. z art. 145 § 1 pkt 1 lit. c P.p.s.a. nieuzasadnionym.

Odnosząc się do zarzutu naruszenia art. 106 § 3 P.p.s.a. poprzez nieprzeprowadzenie dowodu uzupełniającego z decyzji Zakładu Ubezpieczeń Społecznych – likwidatora Funduszu Alimentacyjnego – Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia 25 czerwca 2024 r. o umorzeniu należności likwidowanego funduszu alimentacyjnego, należy wskazać, że instytucja uregulowana w powyższym przepisie stanowi uprawnienie, a nie obligatoryjny obowiązek sądu administracyjnego. Sytuacja materialna skarżącego została szeroko udokumentowana w aktach sprawy, natomiast wskazanie w uzasadnieniu powyższej decyzji, iż sytuacja skarżącego stanowi "sytuację szczególną" mogącą zagrażać jego egzystencji i powodować zepchnięcie go na margines społeczeństwa stanowiła ocenę dokonaną przez ww. organ i nie wiązała organów rozpoznających niniejszą sprawę.

Przechodząc do oceny zarzutu naruszenia prawa materialnego, tj. art. 30 ust. 2 u.p.u.a. poprzez jego niewłaściwe zastosowanie, skarżący kasacyjnie podnosił, że jego sytuacja jest nadzwyczajna w stopniu uzasadniającym ulgę, a odmowa umorzenia stanowi de facto niedozwoloną "karę", podczas gdy organy błędnie założyły poprawę jego sytuacji materialnej w przyszłości zamiast oceniać stan faktyczny z daty wydania decyzji.

Odnosząc się do powyższej argumentacji, Naczelny Sąd Administracyjny przypomina, że wykładnia art. 30 ust. 2 u.p.u.a. musi być osadzona w realiach celowościowych i systemowych całej ustawy. Zgodnie z preambułą ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów, dostarczanie środków utrzymania osobom, które nie są w stanie samodzielnie zaspokoić swoich potrzeb (w szczególności dzieciom), obciąża w pierwszej kolejności członków ich rodziny, w oparciu o relacje uregulowane w ustawie – Kodeks rodzinny i opiekuńczy. Państwo, wprowadzając instytucję świadczeń z funduszu alimentacyjnego, realizuje konstytucyjną i ustawową powinność pomocową wobec osób ubogich, jednakże mechanizm ten nie ma na celu przejęcia konstytucyjnego obowiązku alimentacyjnego ciążącego na rodzicach. Regres z tytułu wypłaconych świadczeń zastępczych, uregulowany w art. 27 ust. 1 u.p.u.a., stanowi fundamentalny element systemu dyscyplinującego dłużników do uregulowania swoich zobowiązań i nawiązuje bezpośrednio do zasady zwiększania odpowiedzialności osób zobowiązanych do alimentacji (por. wyrok NSA z dnia 23 listopada 2021 r., sygn. akt I OSK 721/21, źródło CBOSA).

W tym kontekście instytucja umorzenia należności na podstawie art. 30 ust. 2 u.p.u.a. stanowi rozwiązanie o charakterze ściśle wyjątkowym, stanowiące odstępstwo od zasady konieczności zwrotu środków wypłaconych zastępczo przez państwo. Przepis ten musi być interpretowany w sposób ścisły, a nie rozszerzający. Każde bowiem bezpodstawne lub nadmiernie liberalne umorzenie długu alimentacyjnego prowadzi wprost do przerzucenia ciężarów utrzymania dzieci dłużników na ogół społeczeństwa (podatników), co pozostaje w oczywistej sprzeczności z interesem społecznym.

Sąd kasacyjny w pełni podziela ugruntowany w orzecznictwie pogląd, że trudna sytuacja finansowa, bezrobocie czy niski poziom dochodów nie stanowią okoliczności nadzwyczajnych i szczególnych, gdyż są one immanentną cechą większości dłużników alimentacyjnych, wobec których egzekucja komornicza okazała się bezskuteczna (m.in. wyrok NSA z dnia 15 grudnia 2022 r., sygn. akt I OSK 807/20, źródło CBOSA). Gdyby każdorazowe występowanie trudnych warunków bytowych, ubóstwa czy braku majątku miało skutkować obligatoryjnym umorzeniem zaległości, przepis statuujący obowiązek zwrotu świadczeń stałby się martwą normą prawną. Aby zatem organ mógł zastosować wnioskowaną ulgę, sytuacja dochodowa i rodzinna dłużnika musi go w sposób wyraźny i drastyczny wyróżniać spośród innych zobowiązanych oraz uniemożliwiać wywiązanie się z obowiązku z przyczyn o charakterze całkowicie obiektywnym i niezależnym od jego wcześniejszych wyborów życiowych.

W realiach niniejszej sprawy zarzuty skarżącego, jakoby jego sytuacja nosiła znamiona nadzwyczajności, nie zasługują na uwzględnienie. Skarżący jest osobą, która przez wiele lat nie podejmowała stałego zatrudnienia. Podejmowane przez skarżącego z własnej inicjatywy zachowania – takie jak [...], czy przebywanie w [...] – wpłynęły na trudną sytuację finansową skarżącego i spowodowały, że koszty utrzymania jego dzieci ponoszone były przez państwo. W konsekwencji nie sposób było uznać, że w okolicznościach sprawy doszło do działania czynników obiektywnych, na które skarżący nie miał wpływu i którym nie mógł zapobiec. Okoliczność, że obecnie cierpi na schorzenia zdrowotne nie oznacza automatycznego wyłączenia z rynku pracy – co potwierdza brak orzeczenia o znacznym stopniu niepełnosprawności – a jego stan zdrowia i wiek wpisują się w standardowy profil dłużników alimentacyjnych borykających się z kryzysem życiowym.

Trafnie organy i Sąd I instancji wskazały, że osiągnięcie przez skarżącego wieku emerytalnego i perspektywa uzyskania świadczenia z ZUS stanowią realną, opartą na faktach, prognozę poprawy jego sytuacji materialnej, a nie niedozwolone założenie hipotetyczne. Podkreślić należy, że odmowa umorzenia zadłużenia nie stanowi dla dłużnika "kary" czy represji ze strony organu, lecz stanowi obiektywny i zgodny z prawem skutek niewykonania ciążącego na nim obowiązku alimentacyjnego. Organy administracji publicznej, działając w ramach uznania administracyjnego, w sposób prawidłowy i wyczerpujący wyważyły słuszny interes strony oraz nadrzędny interes społeczny, dając priorytet ochronie praw osób uprawnionych do alimentów oraz konieczności egzekwowania odpowiedzialności rodzicielskiej. Wydane decyzje nie noszą cech dowolności i mieszczą się w granicach swobodnego uznania administracyjnego.

Tytułem uzupełnienia należy zauważyć, że odmowa umorzenia zadłużenia nie oznacza, że skarżący zostanie całkowicie pozbawiony środków niezbędnych do życia w toku prowadzonej egzekucji. Ustawodawca przewidział bowiem odpowiednie mechanizmy ochrony dłużnika znajdującego się w obiektywnie trudnej sytuacji majątkowej na gruncie przepisów o postępowaniu egzekucyjnym, które gwarantują mu zachowanie minimum egzystencji. Regulacje ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (m.in. art. 8 § 1, art. 9 i art.

10) gwarantują stosowanie ustawowych ograniczeń egzekucyjnych, w tym kwot wolnych od potrąceń i wyłączenia spod egzekucji mienia niezbędnego do zaspokojenia podstawowych potrzeb bytowych zobowiązanego i jego rodziny. Tym samym polski system prawny zapewnia dłużnikowi alimentacyjnemu ochronę socjalną bezpośrednio na etapie egzekucyjnym, niezależnie od odmowy zastosowania uznaniowej ulgi w postaci umorzenia długu. Fakt prowadzenia egzekucji należności z funduszu alimentacyjnego nie doprowadzi do skrajnego ubóstwa skarżącego, gdyż przepisy egzekucyjne w sposób systemowy chronią jego podstawowe potrzeby bytowe niezależnie od faktu odmowy umorzenia długu przez wierzyciela.

W tym stanie rzeczy zarzuty skargi kasacyjnej w zakresie naruszenia prawa materialnego, jak również przepisów postępowania, okazały się całkowicie nieusprawiedliwione.

Mając powyższe na uwadze, Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 184 P.p.s.a. oddalił skargę kasacyjną.

Jednocześnie wobec stwierdzenia oczywistej omyłki w komparycji wyroku Sądu I instancji Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 156 § 3 w zw. z art. 156 § 1 P.p.s.a., sprostował z urzędu zaskarżone orzeczenie (pkt 1 wyroku).