Uzasadnienie
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach wyrokiem z dnia 13 marca 2025 r. sygn. akt II SA/Gl 1300/24 oddalił skargę A. K. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w K. z dnia 26 lipca 2024 r. nr SKO.PSŚ/41.5/1474/2024/12394 w przedmiocie świadczenia pielęgnacyjnego.
W uzasadnieniu wyroku wskazano, że przedmiot kontroli sądowoadministracyjnej stanowiła decyzja Kolegium z dnia 26 lipca 2024 r., utrzymująca w mocy decyzję organu I instancji z dnia 29 maja 2024 r. o odmowie przyznania skarżącej prawa do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej, w związku z opieką nad zamężną matką K. K.. Wskazano, że zgodnie z art. 63 ust. 1 ustawy z dnia 7 lipca 2023 r. o świadczeniu wspierającym (Dz. U. z 2023 r. poz. 1429, zwanej dalej w skrócie: "u.ś.w.") w sprawach o świadczenie pielęgnacyjne i specjalny zasiłek opiekuńczy, o których mowa w ustawie o świadczeniach rodzinnych w brzmieniu dotychczasowym, do których prawo powstało do dnia 31 grudnia 2023r., stosuje się przepisy dotychczasowe. Wyjaśniono, że przepisu tego wynika, że do zastosowania dotychczasowych przepisów ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2023 r. poz. 390 z późn. zm., zwanej dalej w skrócie: "u.ś.r."), w odniesieniu do świadczenia pielęgnacyjnego, niezbędne jest, aby prawo do tego świadczenia powstało najpóźniej do dnia 31 grudnia 2023 r. Tymczasem, jak wskazano, w dniu 31 grudnia 2023 r., skarżąca nie spełniała wszystkich ustawowych warunków do nabycia tego świadczenia na starych zasadach.
Kluczową przeszkodą okazał się status cywilny matki skarżącej, która pozostaje w związku małżeńskim. Wskazano, że zgodnie z przepisami, w pierwszej kolejności obowiązek opieki spoczywa na współmałżonku, chyba że on sam legitymuje się znacznym stopniem niepełnosprawności. Mąż matki skarżącej uzyskał formalne orzeczenie o znacznym stopniu niepełnosprawności dopiero w 2024 r. W tej sytuacji skarżącej odmówiono do świadczenia pielęgnacyjnego.
Skargę kasacyjną od wyroku złożyła skarżąca zarzucając Sądowi pierwszej instancji naruszenie prawa materialnego, tj. art. 63 ust. 1 i 2 u.ś.w. poprzez ich błędną wykładnię i niewłaściwe zastosowanie polegające na uznaniu, iż przepisy te uniemożliwiają dalsze prowadzenie postępowania w sprawach dotyczących świadczenia pielęgnacyjnego po dniu wejścia w życie tej ustawy, podczas gdy prawidłowa wykładnia tych przepisów nakazuje przyjąć, iż wszystkie wszczęte przed końcem 2023 r. sprawy dotyczące świadczenia pielęgnacyjnego, w których istnieje możliwość przyznania świadczenia pielęgnacyjnego w okresie przed końcem 2023 r., mogą zostać skutecznie zakończone na podstawie przepisów ustawy o świadczeniach rodzinnych w brzmieniu obowiązującym do końca 2023 r. przy czym przepis ten nie wymaga złożenia kompletnego wniosku do dnia 31 grudnia 2023 r.
Żądaniem skargi kasacyjnej objęto uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Gliwicach oraz przyznanie skarżącej zwrotu kosztów postępowania w tym kosztów zastępstwa procesowego w postępowaniu kasacyjnym według norm przepisanych. Wniesiono o rozpoznanie skargi na posiedzeniu niejawnym wobec zrzeczenia się prawa do rozprawy.
Naczelny Sąd administracyjny zważył, co następuje
Skarga kasacyjna jest zasadna.
Stosownie do treści art. 183 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, Dz.U. z 2026 r., poz. 143 – dalej jako: "p.p.s.a." Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, z urzędu biorąc pod uwagę jedynie nieważność postępowania, co oznacza związanie przytoczonymi w skardze kasacyjnymi jej podstawami, określonymi w art. 174 p.p.s.a. W rozpoznawanej sprawie nie wystąpiła żadna z przesłanek nieważności określonych w art. 183 § 2 p.p.s.a.
Skarga kasacyjna zasługiwała na uwzględnienie, albowiem podniesione w niej zarzuty okazały się trafne. Istota sporu w niniejszej sprawie koncentrowała się na wykładni przepisów przejściowych, w szczególności art. 63 ust. 1 ustawy z dnia 7 lipca 2023 r. o świadczeniu wspierającym (Dz. U. z 2023 r., poz. 1429 – dalej jako: "u.ś.w."), w kontekście zmiany stanu prawnego regulującego zasady przyznawania świadczenia pielęgnacyjnego, która nastąpiła z dniem 1 stycznia 2024 r. Kluczowe dla rozstrzygnięcia było ustalenie, czy w stanie faktycznym sprawy, w którym zarówno wniosek o ustalenie stopnia niepełnosprawności męża osoby wymagającej opieki, jak i wniosek o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego złożono w 2023 r., natomiast orzeczenie o znacznym stopniu niepełnosprawności M. K. (męża K. K.) wydano dnia 22 lutego 2024 r. ze stwierdzeniem, że ustalony stopień niepełnosprawności datuje się od dnia 11 października 2023 r. organy administracji oraz Sąd pierwszej instancji prawidłowo przyjęły, że zastosowanie znajdują nowe regulacje prawne, czy też sprawa winna być rozpoznana na podstawie przepisów dotychczasowych.
Zasadnie skarga kasacyjna zarzuciła naruszenie przepisu art. 63 ust. 1 u.ś.w. Sąd pierwszej instancji, aprobując stanowisko organów administracji, przyjął wykładnię literalną art. 63 ust. 1 u.ś.w., zgodnie z którą w sprawach o świadczenie pielęgnacyjne, do których prawo powstało do dnia 31 grudnia 2023 r., stosuje się przepisy dotychczasowe. Sąd pierwszej instancji uznał, że skoro orzeczenie o znacznym stopniu niepełnosprawności M. K. (męża K. K.) wydano dnia 22 lutego 2024 r., to prawo do wnioskowanego świadczenia nie mogło powstać do 31 grudnia 2023 r. Taka interpretacja jest jednak błędna, gdyż pomija systemowe powiązanie przepisów ustawy o świadczeniach rodzinnych z regulacjami dotyczącymi orzekania o niepełnosprawności. Prawidłowa wykładnia norm regulujących przyznawanie świadczeń uzależnionych od niepełnosprawności nie może być prowadzona w oderwaniu od procedury uzyskiwania stosownego orzeczenia, co znajduje potwierdzenie choćby w stanowisku Trybunału Konstytucyjnego wyrażonym w wyroku z dnia 23 października 2007 r. (sygn. P 28/07). Postępowanie w przedmiocie świadczenia pielęgnacyjnego i postępowanie w sprawie ustalenia niepełnosprawności stanowią integralną całość, zmierzającą do ustalenia prawa do świadczenia.
Przeprowadzona przy użyciu dyrektyw systemowych i celowościowych wykładnia przepisu art. 63 ust. 1 u.ś.w. nakazuje przyjąć, że sformułowanie "prawo powstało do dnia 31 grudnia 2023 r." obejmuje nie tylko sytuacje, w których wniosek o świadczenie pielęgnacyjne złożono do tego dnia, ale również przypadki, gdy wniosek o ustalenie prawa do świadczenia został co prawda złożony po 31 grudnia 2023 r., lecz nastąpiło to z zachowaniem terminu określonego w art. 24 ust. 2a u.ś.r., a sam wniosek o wydanie orzeczenia o niepełnosprawności wpłynął do organu orzeczniczego do 31 grudnia 2023 r. i ustalony stopień niepełnosprawności również datowany jest na dzień przypadający przed tą datą (por. wyrok NSA z dnia 8 października 2025 r. sygn. I OSK 202/25).
Zauważyć trzeba, że w badanej sprawie skarżąca dołożyła szczególnej dbałości, bowiem wniosek o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego złożyła przed 31 grudnia 2023 r., pomimo trwającego postępowania w sprawie o orzeczenie niepełnosprawności M. K.. Wnioskiem z dnia 13 października 2023 r. pełnomocnik strony wystąpił o zawieszenie postępowania w związku z trwającym postępowaniem w sprawie o orzeczenie niepełnosprawności męża K. K.. Następnie, wnioskiem z dnia 07 marca 2024 r., w związku z wydaniem przez Powiatowy Zespół do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności w W. orzeczenia, pełnomocnik skarżącej wystąpił o podjęcie zawieszonego postępowania. Do wniosku załączono orzeczenie o stopniu niepełnosprawności M. K. z dnia 22 lutego 2024 r.
W niniejszej sprawie bezsporne jest, że skarżąca wystąpiła z wnioskiem o ustalenie stopnia niepełnosprawności M. K. w 2023 r., a orzeczeniem z 22 lutego 2024 r. ustalono znaczny stopień niepełnosprawności od 11 października 2023 r. Wniosek o świadczenie pielęgnacyjne złożono 6 października 2023 r., a zatem z dochowaniem terminu. Skoro tak, to prawo to - w rozumieniu przepisu art. 63 ust. 1 u.ś.w. - powstało przed 31 grudnia 2023 r. Odmienna interpretacja prowadziłaby do trudnych do zaakceptowania rezultatów, uzależniając zachowanie praw nabytych od sprawności działania organów orzekających o niepełnosprawności, na co strona nie ma wpływu. Skarżąca nie może ponosić negatywnych konsekwencji faktu, iż postępowanie orzecznicze, wszczęte w 2023 r., zakończyło się dopiero w lutym 2024 r. Prawidłowa interpretacja przepisu art. 63 ust. 1 u.ś.w., uwzględniająca kontekst systemowy i cel zmiany ustawy, prowadzi do wniosku, że w stanie faktycznym sprawy organy administracji zobowiązane były rozpoznać wniosek skarżącej na podstawie przepisów ustawy o świadczeniach rodzinnych w brzmieniu obowiązującym do dnia 31 grudnia 2023 r. Skoro organy obu instancji, a w ślad za nimi Wojewódzki Sąd Administracyjny, błędnie przyjęły jako podstawę rozstrzygnięcia nowy stan prawny, doszło do naruszenia prawa materialnego.
Wskazany w skardze kasacyjnej przepis art. 63 ust. 2 u.ś.w. odnosi się do sytuacji, gdzie doszło do "przyznania" świadczenia, czyli do sytuacji, gdy właściwy organ administracji potwierdził w formie decyzji istnienie prawa do świadczenia. Tymczasem taka sytuacja nie miała miejsca w rozpatrywanej sprawie.
W świetle powyższego, Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 188 p.p.s.a. w zw. z art. 145 § 1 pkt 1 lit. a p.p.s.a orzekł o uchyleniu zaskarżonego wyroku w całości i rozpoznał skargę uchylając zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję organu I instancji.
O kosztach postępowania sądowego orzeczono w pkt 2 wyroku w oparciu o art. 203 pkt 1 p.p.s.a.