Uzasadnienie
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie wyrokiem z 12 marca 2025 r. o sygn. akt II SA/Rz 1560/24 oddalił skargę A. C. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Przemyślu z dnia 4 października 2024 r. nr SKO.4115.414.2024 w przedmiocie odmowy przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego.
A. C. (dalej: "Skarżący") wniósł skargę kasacyjną od powyższego wyroku zaskarżając go w całości i zrzucając naruszenie przepisów prawa materialnego, tj: art. 17b ust. 1 pkt 1 i ust. 2 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych w brzmieniu obowiązującym do dnia 31 grudnia 2023 r. (t.j. Dz. U. z 2023 r. poz. 390, dalej: "u.ś.r.") poprzez jego błędną wykładnię i niewłaściwe zastosowanie polegające na niezasadnym przyjęciu, że fakt pobrania przez Skarżącego dopłat do gospodarstwa rolnego z Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w 2023 r. świadczy o tym, że nie zaprzestał on prowadzenia gospodarstwa rolnego przed końcem 2023 r., w związku z czym nie doszło do powstania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego przed tą datą, podczas gdy prawidłowa wykładnia tego przepisu nakazuje przyjąć, że możliwe jest uzyskanie uprawnienia do świadczenia pielęgnacyjnego mimo pobierania dopłat, jeśli do zmiany okoliczności w sprawie uzasadniających zaprzestanie prowadzenia gospodarstwa rolnego doszło po złożeniu wniosku o przyznanie tych dopłat.
Mając na uwadze powyższe Skarżący wniósł o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i rozpoznanie skargi, ewentualnie o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania sądowi I instancji i zasądzenie na jego rzecz zwrotu kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych.
W uzasadnieniu skargi kasacyjnej Skarżący wskazał, iż sam fakt przyznania mu, a nawet pobrania przez niego dopłat do gospodarstwa nie uzasadnia uznania, że nie zaprzestał on prowadzenia gospodarstwa rolnego przed końcem 2023 r., bowiem nie mógł on przewidzieć na początku 2023 r., że pod koniec roku nie będzie w stanie kontynuować prowadzenia gospodarstwa w związku z koniecznością sprawowania przez niego opieki nad osobą niepełnosprawną. W takich okolicznościach faktycznych i prawnych stwierdzić zatem należy, że zaskarżony wyrok wydany został z naruszeniem prawa materialnego i jako taki nie może się ostać i powinien zostać uchylony.
Naczelny Administracyjny zważył, co następuje
Tytułem wstępu zauważyć należy, że przepis art. 193 zdanie drugie ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2026 r. poz. 143 ze zm. – dalej w skrócie: "p.p.s.a.") wyłącza odpowiednie stosowanie do postępowania przed Naczelnym Sądem Administracyjnym wymogów dotyczących koniecznych elementów uzasadnienia wyroku, które przewidziano w art. 141 § 4 w zw. z art. 193 zdanie pierwsze p.p.s.a. Naczelny Sąd Administracyjny nie przedstawia więc w uzasadnieniu wyroku oddalającego skargę kasacyjną opisu ustaleń faktycznych i argumentacji prawnej podawanej przez organy administracji i Sąd I instancji.
Zgodnie z art. 183 § 1 p.p.s.a., Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, bierze jednak z urzędu pod rozwagę nieważność postępowania. W niniejszej sprawie nie występują przesłanki nieważności postępowania sądowoadministracyjnego enumeratywnie wyliczone w art. 183 § 2 p.p.s.a. Z tego względu Naczelny Sąd Administracyjny przy rozpoznaniu sprawy związany był granicami skargi kasacyjnej. Granice te są wyznaczone wskazanymi w niej podstawami, którymi może być naruszenie prawa materialnego przez błędną jego wykładnię lub niewłaściwe zastosowanie (art. 174 pkt 1 p.p.s.a.), a także naruszenie przepisów postępowania, jeżeli uchybienie to mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy (art. 174 pkt 2 p.p.s.a.).
Skarga kasacyjna nie zasługiwała na uwzględnienie.
W ramach podniesionych zarzutów Skarżący kasacyjnie kwestionuje stanowisko organu odwoławczego podzielone przez Sąd I instancji, iż Skarżący nie spełniał przesłanki do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego określonej w art. 17b ust. 1 pkt 1 u.ś.r.
Należy zatem przypomnieć, iż Skarżący wniosek o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego, w związku ze sprawowaną opieką nad niepełnosprawną matką, złożył w dniu 7 grudnia 2023 r. Stąd też przy jego rozpoznaniu zastosowanie znajdowały przepisy ustawy o świadczeniach rodzinnych w brzmieniu obowiązującym do dnia 31 grudnia 2023 r., co wynika z art. 63 ustawy z dnia 7 lipca 2023 r. o świadczeniu wspierającym (Dz.U. z 2023 r. poz. 1429). Stosownie zatem do art. 17 ust. 1 u.ś.r., w brzmieniu obowiązującym do 31 grudnia 2023 r. świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje: 1) matce albo ojcu, 2) opiekunowi faktycznemu dziecka, 3) osobie będącej rodziną zastępczą spokrewnioną w rozumieniu ustawy z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej, 4) innym osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności - jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji. Z powyższego wynika, iż uprawnienie do uzyskania tego świadczenia powiązane jest z rezygnacją z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej, jak i niepodejmowaniem zatrudnienia lub pracy zarobkowej.
W odniesieniu do rolników, ich małżonków i domowników ustawodawca wprowadził jednakże odrębną regulację przewidzianą w art. 17b u.ś.r. Stosownie bowiem do treści art. 17b ust. 1 pkt 1 u.ś.r. w przypadku, gdy o świadczenia, o których mowa w art. 16a i art. 17 ubiegają się rolnicy, małżonkowie rolników bądź domownicy, świadczenia te przysługują rolnikom w przypadku zaprzestania prowadzenia przez nich gospodarstwa rolnego. Zaprzestanie prowadzenia gospodarstwa rolnego lub zaprzestanie wykonywania pracy w gospodarstwie rolnym, o których mowa w ust. 1, potwierdza się stosownym oświadczeniem złożonym pod rygorem odpowiedzialności karnej za składanie fałszywych zeznań. Składający oświadczenie jest obowiązany do zawarcia w nim klauzuli następującej treści: "Jestem świadomy odpowiedzialności karnej za złożenie fałszywego oświadczenia.". Klauzula ta zastępuje pouczenie organu o odpowiedzialności karnej za składanie fałszywych zeznań (ust. 2). Przesłanką przyznania świadczenia pielęgnacyjnego wobec tych podmiotów jest zatem zaprzestanie prowadzenia gospodarstwa rolnego.
Wskazane wyżej oświadczenie stanowi dowód na okoliczność zaprzestania prowadzenia gospodarstwa rolnego lub zaprzestania wykonywania pracy w gospodarstwie rolnym i podlega ocenie na zasadach ogólnych, a prawo nie przewiduje innych dokumentów wskazujących na rezygnację z aktywności zawodowej. Ułatwienie dowodowe nie oznacza jednak, że oświadczenie rolnika nie podlega weryfikacji przez organ orzekający w sprawie świadczenia pielęgnacyjnego. Takie założenie byłoby sprzeczne z podstawowym obowiązkiem wyjaśnienia stanu faktycznego sprawy zgodnie z zasadą prawdy obiektywnej (por. wyrok NSA z 20 grudnia 2023 r. sygn. akt I OSK 2033/22, czy wyrok NSA z 20 lipca 2023 r. sygn. akt I OSK 1073/21 – wszystkie przywołane orzeczenia dostępne są na https://orzeczenia.nsa.gov.pl).
Jak słusznie zauważył Sąd I instancji zaprzestanie prowadzenia przez rolnika gospodarstwa rolnego, o jakim mowa w art. 17b ust. 1 pkt 1 u.ś.r., nie polega tylko na faktycznym zaniechaniu wykonywania przez rolnika pewnych czynności, jak np. zaprzestanie osobistej uprawy, zbierania plonów, czy uzyskiwania zysków z gospodarstwa. Zaprzestanie prowadzenia gospodarstwa rolnego wymaga także przedsięwzięcia szeregu czynności prawnych, powiązanych integralnie ze statusem rolnika i prowadzeniem przez niego działalności rolniczej, takich jak np. złożenie wniosku o usunięcie wpisu z ewidencji producentów rolnych, który pozwala danemu producentowi (rolnikowi) na korzystanie z systemów wsparcia bezpośredniego, a więc prowadzenie gospodarstwa rolnego. Prowadzenie gospodarstwa rolnego nie może być zatem utożsamiane wyłącznie z działalnością wytwórczą w rolnictwie i sprowadzone do wytwarzania szeroko rozumianych produktów rolnych oraz ich zbywania.
Przez prowadzenie gospodarstwa rolnego należy rozumieć zarówno prowadzenie na gruntach rolnych działalności wytwórczej w rolnictwie i uzyskiwanie z tego tytułu przychodów, jak i posiadanie stosownych środków produkcji to umożliwiających. Należy również przyjąć, że prowadzenie gospodarstwa rolnego obejmuje zarówno czynności faktyczne, jak i czynności prawne dokonywane w związku z podejmowaniem decyzji dotyczących prowadzenia działalności rolniczej w tym gospodarstwie (por. wyroki Naczelnego Sądu Administracyjnego z 23 sierpnia 2023 r. sygn. akt I OSK 1393/21 oraz z 13 sierpnia 2024 r. sygn. akt I OSK 2046/23, z 6 listopada 2024 r. o sygn. akt I OSK 2754/23 i z 9 stycznia 2026 r. o sygn. akt I OSK 16/25).
W rozpoznawanej sprawie bezsporne jest, że Skarżący jest właścicielem użytków rolnych o pow. fizycznej 1,0258 ha (pow. przeliczeniowa 1,3790 ha). W dniu 6 grudnia 2023 r. na formularzu wniosku o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad matką Skarżący złożył pod rygorem odpowiedzialności karnej oświadczenie, że nie jest rolnikiem oraz, że zaprzestał prowadzenia gospodarstwa rolnego bo wykonywania pracy w gospodarstwie rolnym z dniem 5 grudnia 2023 r. W oświadczeniu z 3 kwietnia 2024 r wskazał, iż źle określił datę zaprzestania pracy w gospodarstwie rolnym (nie podał jednak innej), a posiadane gospodarstwo rolne wydzierżawia i jest uprawiane przez dzierżawcę. W aktach znajduje się nadto umowa dzierżawy gruntu z 5 grudnia 2023 r zwarta między skarżącym a S. S. dotycząca działki [...] o niesprecyzowanej jednostce powierzchni: 0,42. Z pisma ARiMR, Podkarpacki Oddział Regionalny z dnia 16 maja 2024r., nr SB09.0162.254.2024.AC wynika, że wnioskodawca w 2023 roku ubiegał się o przyznanie płatności z tytułu prowadzenia działalności rolniczej, które zostały wypłacone w dniu 20 listopada 2023r., oraz 26 stycznia 2024r.
Z kolei z z informacji ARiMR, Biuro Powiatowe w P. z dnia 20 maja 2024r., nr BP181.6401.1.8.2024.JU wynika, że A. C. jest wpisany do ewidencji producentów stanowiącej część krajowego systemu ewidencji producentów, ewidencji gospodarstw rolnych oraz ewidencji wniosków o przyznanie płatności pod numerem 039812314 i w 2024r., nie składał wniosków o przyznanie płatności bezpośrednich do gruntów rolnych
W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego, w świetle przedstawionych okoliczności organ odwoławczy jak i Sąd I instancji nie naruszyły powołanych przez Skarżącego przepisów, dokonując oceny złożonego przez niego oświadczenia z 5 grudnia 2023 r. i uznając, że wbrew jego treści nie zaprzestał prowadzenia gospodarstwa rolnego.
Zgodnie z art. 15 ust. 1 ustawy z dnia 8 lutego 2023 r. o Planie Strategicznym dla Wspólnej Polityki Rolnej na lata 2023-2027 (Dz. U. poz. 412 z późn. zm.) pomoc jest przyznawana osobie fizycznej, osobie prawnej lub jednostce organizacyjnej nieposiadającej osobowości prawnej, którym został nadany numer identyfikacyjny w trybie przepisów o krajowym systemie ewidencji producentów, ewidencji gospodarstw rolnych oraz ewidencji wniosków o przyznanie płatności, który może być wykorzystywany do ubiegania się o daną pomoc, jeżeli są spełnione warunki przyznania tej pomocy określone w przepisach, o których mowa w art. 1 pkt 1, w przepisach ustawy oraz w 1) przepisach wydanych na podstawie art. 55 ust. 1, art. 56 ust. 8, art. 70 i art. 71 - w przypadku pomocy przyznawanej w drodze decyzji;
2) regulaminie naboru wniosków o przyznanie pomocy lub w ogłoszeniu o zamówieniu publicznym - w przypadku pomocy przyznawanej na podstawie umowy. Zgodnie natomiast z art. 3 pkt 2 ustawy z dnia 18 grudnia 2003 r. o krajowym systemie ewidencji producentów, ewidencji gospodarstw rolnych oraz ewidencji wniosków o przyznanie płatności (t.j. Dz. U. z 2026 r. poz. 610) przez producenta należy rozumieć producenta rolnego, beneficjenta programów rybackich, posiadacza zwierzęcia, organizację producentów, podmiot prowadzący zakład utylizacyjny oraz potencjalnego beneficjenta. Z kolei w świetle art. 3 pkt 3 lit. b producentem rolnym jest osoba fizyczna, osoba prawna lub jednostka organizacyjna nieposiadająca osobowości prawnej, będąca rolnikiem w rozumieniu art. 3 pkt 1 rozporządzenia 2021/2115.
Skoro Skarżący po 31 grudnia 2023 r. nadal figurował w Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa jako producent rolny to nadal był uprawniony do występowania o uzyskanie pomocy adresowanej dla rolników. Bezspornym jest, iż Skarżący przed 31 grudnia 2023 r. nie wystąpił o wykreślnie go z ww. ewidencji, a zatem nie można uznać, iż definitywnie zaprzestał prowadzenia gospodarstwa rolnego
Z powyższych przyczyn dla oceny prawidłowości zaskarżonego wyroku nie mają znaczenia podnoszone w skardze kasacyjnej argumenty, iż okoliczność przyznania, przed złożeniem wniosku o świadczenie pielęgnacyjne, płatności do gospodarstwa rolnego na 2023 r. nie może wpływać na ustalenie momentu, w którym Skarżący zaprzestał jego prowadzenia. Wynik wykładni art. 17b ust. 1 pkt 1 u.ś.r. w związku z art. 15 ust. 1 ustawy z dnia 8 lutego 2023 r. o Planie Strategicznym dla Wspólnej Polityki Rolnej na lata 2023-2027 oraz art. 3 pkt 2 i pkt 3 lit. b ustawy z dnia 18 grudnia 2003 r. o krajowym systemie ewidencji producentów, ewidencji gospodarstw rolnych oraz ewidencji wniosków o przyznanie płatności (Dz. U z 2023 r. poz. 885), pozwala uznać, że nie było podstaw do przyjęcia, że Skarżący zaprzestał prowadzenia gospodarstwa rolnego w związku z opieką nad matką, co uzasadniało wydanie decyzji o odmowie przyznania świadczenia pielęgnacyjnego.
Wobec powyższego skarga kasacyjna nie zasługiwała na uwzględnienie i w konsekwencji podlegała oddaleniu na podstawie art. 184 p.p.s.a.
Wyrok wydano na posiedzeniu niejawnym w trybie art. 182 § 2 p.p.s.a.