Uzasadnienie
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku postanowieniem z dnia 7 kwietnia 2026 r., sygn. akt I SPP/Gd 254/25 odrzucił zażalenie A. Z. (dalej: skarżąca) na postanowienie WSA w Gdańsku z 5 marca 2026 r. utrzymujące w mocy postanowienie Referendarza sądowego z 15 stycznia 2026 r., sygn. akt SAB/Gd 19/25 o odmowie przyznania prawa pomocy w sprawie ze skargi A. Z. na bezczynność Naczelnika Urzędu Skarbowego w S. G. w sprawie prowadzonego postępowania egzekucyjnego.
Pismem z dnia 28 marca 2026 r. skarżąca wniosła zażalenie na postanowienie WSA w Gdańsku z dnia 5 marca 2026 r.
W zaskarżonym postanowieniu z dnia 7 kwietnia 2026 r. WSA w Gdańsku wskazał, że z treści art. 260 § 1 i 2 oraz art. 258 § 2 pkt 6-8 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2026 r. poz. 143 ze zm., dalej: p.p.s.a.) wynika, że ustawa nie przewiduje wniesienia zażalenia na postanowienie sądu zmieniające lub utrzymujące w mocy postanowienie referendarza sądowego. Analogiczny wniosek wynika również z tego, że ten rodzaj postanowień nie został wymieniony w żadnym z punktów art. 194 § 1 p.p.s.a. Postanowienie WSA w Gdańsku z 5 marca 2026 r. jest prawomocne i niezaskarżalne, o czym skarżąca została pouczona. W świetle przywołanych przepisów zażalenie, którego wniesienie jest niedopuszczalne podlegało odrzuceniu przez sąd.
Powyższe postanowienie zaskarżyła skarżąca wnosząc zażalenie zaskarżając je w całości. Wniosła o jego uchylenie w całości, nadanie biegu zażelniu na postanowienie WSA w Gdańsku z 5 marca 2026 r. ewentualnie przekazanie sprawy WSA w Gdańsku do ponownego rozpoznania. Wniosła o przywrócenie terminu do wniesienia niniejszego zażalenia. Zaskarżonemu postanowieniu zrzuciła naruszenie:
- 1. art. 194 § 1 p.p.s.a. w zw. z art. 260 § 1 i 2 p.p.s.a. poprzez przyjęcie, że zażalenie na postanowienie z dnia 5 marca 2026 r. było niedopuszczalne, mimo, że sprawa dotyczyła prawa pomocy, czyli realnego dostępu do sądu osoby chorej, ubogiej pozbawionej środków do życia;
- 2. art. 178 w zw. z 197 § 2 p.p.s.a. poprzez odrzucenie zażalenia z przyczyn formalnych bez realnej oceny skutku tego rozstrzygnięcia dla prawa do sądu skarżącej;
- 3. art. 45 Konstytucji RP oraz art. 6 ust. 1 EKPC poprzez zastosowanie takiego formalizmu, który prowadzi do faktycznego odcięcia skarżącej od kontroli sądowej w sprawie prawa pomocy;
- 4. art. 13 EKPC poprzez pozbawienie skarżącej skutecznego środka zaskarżenia w sprawie, która decyduje o możliwości prowadzenia sprawy głównej;
- 5. zasady zaufania do sądu i pewności prawa poprzez sprzeczne pouczenia, w uzasadnieniu wskazano, że wcześniejsze postanowienie miało być prawomocne i niezaskarżalne, natomiast obecnie doręczono postanowienie z pouczeniem, że przysługuje zażalenie;
- 6. prawa do skutecznego doręczenia poprzez nieuwzględnienie, że postanowienie z 7 kwietnia 2026 r. było dla skarżącej realnie dostępne 4 maja 2026 r.;
- 7. prawa do rzetelnej oceny sytuacji skarżącej.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje
Zażalenie nie zasługuje na uwzględnienie.
W pierwszej kolejności należy wskazać, że zażalenie skarżącej z dnia 5 maja 2026 r. na postanowieniem WSA w Gdańsku z dnia 7 kwietnia 2026 r., sygn. akt I SPP/Gd 254/25 zostało złożone w terminie bowiem jak wynika z treści Urzędowego Poświadczenia Doręczenia dokument postanowienia z 7 kwietnia 2026 r. został uznany za doręczony skarżącej w dniu 30 kwietnia 2026 r. Skarżąca została również przy doręczeniu jej postanowienia z dnia 7 kwietnia 2026 r., prawidłowo pouczona że przysługuje jej na to postanowienie zażalenie do Naczelnego Sądu Administracyjnego zgodnie z treścią art. 194 § 1 pkt 8 p.p.s.a. Zatem niniejsze zażalenie podlega rozpoznaniu przez Naczelny Sąd Administracyjny.
Istota niniejszej sprawy sprowadza się do oceny dopuszczalności wniesienia środka odwoławczego od postanowienia Sądu I instancji z 5 marca 2026 r. o utrzymaniu w mocy postanowienia Referendarza sądowego z 15 stycznia 2026 r. w przedmiocie odmowy przyznania prawa pomocy w zakresie całkowitym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych w całości i ustanowienie radcy prawnego z urzędu.
W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego, w zaskarżonym postanowieniu z 7 kwietnia 2026 r. WSA w Gdańsku trafnie uznał, że zażalenie skarżącego na postanowienie z 5 marca 2026 r. było niedopuszczalne.
Stosownie do art. 258 § 1 p.p.s.a. czynności w zakresie przyznania prawa pomocy wykonuje referendarz sądowy, które to czynności przykładowo zostały wymienione w § 2 ww. przepisu. Z kolei zgodnie z art. 259 § 1 p.p.s.a. od postanowienia referendarza stronie przysługuje sprzeciw do właściwego sądu administracyjnego, który orzeka jako sąd drugiej instancji na posiedzeniu niejawnym (art. 260 § 2 i 3 p.p.s.a.). Powyższe oznacza, że od postanowienia wojewódzkiego sądu administracyjnego wydanego w wyniku rozpoznania sprzeciwu od orzeczenia referendarza sądowego nie przysługuje żaden środek odwoławczy do Naczelnego Sądu Administracyjnego, ponieważ ani art. 194 § 1 p.p.s.a., ani żaden inny przepis szczególny ustawy nie przewiduje możliwości zaskarżenia tego orzeczenia zażaleniem.
W niniejszej sprawie wniosek skarżącej o przyznanie prawa pomocy został rozpoznany przez Referendarza sądowego w dniu 15 stycznia 2026 r. Skarżąca nie zgodziła się z tym postanowieniem, składając od niego sprzeciw. Sprzeciw ten został następnie rozpoznany przez WSA w Gdańsku, który postanowieniem z 5 marca 2026 r. utrzymał w mocy postanowienie Referendarza sądowego na podstawie art. 260 § 1 p.p.s.a. WSA orzekał jako sąd drugiej instancji. Tym samym wniosek o przyznanie prawa pomocy podlegał dwukrotnemu merytorycznemu rozpoznaniu – przez Referendarza sądowego i przez WSA w Gdańsku. Ustawodawca nie przewidział w takiej sytuacji uprawnienia do złożenia zażalenia do Naczelnego Sądu Administracyjnego, więc WSA prawidłowo uznał, że zażalenie skarżącego było niedopuszczalne i z tego powodu, na podstawie art. 178 w związku z art. 197 § 2 p.p.s.a., podlegało odrzuceniu.
Ponadto należy zauważyć, że zasada prawa do sądu zawarta w art. 45 ust. 1 Konstytucji nie ma charakteru absolutnego i może podlegać ograniczeniom. Wskazane w zażaleniu norma konstytucyjna (art. 45 ust. 1 Konstytucji RP) oraz art. 6 ust. 1 EKPC oraz art. 13 EKPC nie zostały zdaniem NSA naruszone przez WSA w Gdańsku poprzez odrzucenie zażalenia skarżącej na podstawie art. 178 w związku z art. 197 § 2 p.p.s.a. oraz art. 260 p.p.s.a. albowiem skarżąca wykorzystała instytucję prawa pomocy i składała środki zaskarżenia w toczącym się postępowaniu. Okoliczność, że w efekcie tych działań skarżąca nie uzyskała prawa pomocy w zakresie całkowitym nie prowadzi do wniosku, że pozbawiono jej prawa do sądu. Nie można twierdzić, że każde negatywne rozstrzygnięcie Sądu o prawach i obowiązkach procesowych strony, tutaj w przedmiocie odmowy przyznania prawa pomocy jest naruszeniem jej prawa do sądu.
Mając powyższe na uwadze Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 184 w związku z art. 197 § 1 i 2 p.p.s.a, orzekł jak w sentencji postanowienia.