Uzasadnienie
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie wyrokiem z 5 listopada 2025 r., sygn. akt I SA/Lu 329/25, oddalił skargę A. J. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Zamościu z [...] marca 2025 r. w przedmiocie dotacji oświatowej za 2019 r.
Jak wynika z uzasadnienia wyroku, Burmistrz Miasta Biłgoraja, decyzją z [...] października 2024 r. określił, że za 2019 r. skarżąca A. J. (z domu P.), prowadząca Publiczne [...], pobrała dotację w nadmiernej wysokości oraz wykorzystała dotację niezgodnie z przeznaczeniem. W związku z tym organ zobowiązał stronę do zwrotu pobranej w 2019 r. dotacji oświatowej w kwocie 220.415,46 zł. Po rozpatrzeniu odwołania skarżącej, Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Zamościu decyzją z [...] marca 2025 r. utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję.
Skargę kasacyjną od powyższego wyroku złożyła A. J. Pismem z [...] września 2026 r. K. P. – obecny organ prowadzący Publiczne [...] – wniósł o dopuszczenie go do udziału w postępowaniu kasacyjnym przed Naczelnym Sądem Administracyjnym w charakterze uczestnika postępowania, jako podmiotu, którego interesu prawego dotyczy wynik postępowania. Wnioskodawca wskazał m.in., że od dnia [...] stycznia 2022 r. jest organem prowadzącym placówkę i posiada faktyczne władztwo nad dokumentacją przedszkola, a decyzje dotyczące obowiązku zwrotu dotacji zostały wydane już po zmianie organu prowadzącego przedszkole.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje.
Wniosek o dopuszczenie do udziału w sprawie w charakterze uczestnika postępowania nie zasługiwał na uwzględnienie.
W myśl art. 33 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2026 r., poz. 143 ze zm., dalej: p.p.s.a.) osoba, która brała udział w postępowaniu administracyjnym, a nie wniosła skargi, jeżeli wynik postępowania sądowego dotyczy jej interesu prawnego, jest uczestnikiem tego postępowania na prawach strony. Na podstawie zaś art. 33 § 2 ustawy p.p.s.a., udział w charakterze uczestnika w postępowaniu przed sądem administracyjnym może zgłosić także osoba, która nie brała udziału w postępowaniu administracyjnym, jeżeli wynik tego postępowania dotyczy jej interesu prawnego, a także organizacja społeczna, o której mowa w art. 25 § 4 ustawy p.p.s.a., w sprawach innych osób, jeżeli sprawa dotyczy zakresu jej statutowej działalności. Regulacja ta znajduje zastosowanie w postępowaniu przed Naczelnym Sądem Administracyjnym, zgodnie z art. 193 ustawy p.p.s.a. Jednocześnie postanowienie w tym przedmiocie sąd wydaje jednoosobowo na posiedzeniu niejawnym w składzie jednego sędziego (art. 33 § 2 w związku z art. 16 § 2 ustawy p.p.s.a.).
W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego, zasadniczą przesłanką dopuszczenia konkretnej osoby (podmiotu) do postępowania sądowego, jest ustalenie, czy posiada ona interes prawny, na który mogłoby oddziaływać orzeczenie zapadłe w postępowaniu, do którego zgłasza się jako uczestnik.
Pojęcie interesu prawnego w postępowaniu administracyjnym, na którym oparta jest legitymacja procesowa strony, nie zostało ustawowo zdefiniowane. W orzecznictwie sądowym i piśmiennictwie utrwalony jest pogląd, że o tym, czy wnioskodawca ubiegający się o udział w postępowaniu sądowoadministracyjnym ma interes prawny w danej sprawie, decyduje norma prawa materialnego, na której oparto zaskarżony akt administracyjny, i z której podmiot legitymujący się tym interesem może wywodzić swoje uprawnienia (zob. wyrok NSA z dnia 15 kwietnia 1993 r., I SA 1719/92, OSP 1994, z. 10, poz. 199 z aprobującą glosą P. Kucharskiego). Interes prawny to zatem taki interes, który jest chroniony przez prawo, a ochrona ta polega na możliwości żądania od organu administracji podjęcia określonych czynności mających na celu zrealizowanie interesu lub usunięcia zaistniałego zagrożenia. Aby interes prawny mógł być zaspokojony, musi być on interesem osobistym, własnym, indywidualnym, znajdującym swoją podstawę w konkretnym przepisie prawa materialnego oraz potwierdzenie w okolicznościach faktycznych (por. J. Borkowski w. B. Adamiak, J. Borkowski, Kodeks postępowania administracyjnego. Komentarz, Warszawa 2005, s. 224 i n.).
Od tak rozumianego interesu prawnego należy odróżnić interes faktyczny, w ramach którego podmiot jakkolwiek pozostaje bezpośrednio zainteresowany rozstrzygnięciem sprawy administracyjnej, jednak nie można wskazać przepisu prawa, który stanowiłby podstawę jego roszczenia i w konsekwencji uprawniał go do żądania stosownych czynności od organu administracji. W literaturze przedmiotu przyjmuje się, że interes faktyczny to interes indywidualny, który nie został w żaden wyraźny sposób wzięty pod ochronę przez obowiązujące prawo (W. Jakimowicz, Publiczne prawa podmiotowe, Zakamycze 2000, s. 126). Stwierdzenie istnienia interesu prawnego polega na ustaleniu związku o charakterze materialnoprawnym między obowiązującą normą prawa materialnego a sytuacją prawną konkretnego podmiotu prawa, polegającego na tym, że akt stosowania tej normy może mieć wpływ na sytuację prawną podmiotu w zakresie jego pozycji materialnoprawnej.
Jeżeli natomiast akt stosowania danej normy nie wywiera bezpośredniego wpływu na sferę sytuacji prawnej danego podmiotu, wówczas nie można mówić o interesie prawnym strony, a więc także o statusie strony w postępowaniu, w którym dochodzi do konkretyzacji danej normy prawnej (por. wyrok NSA z dnia 14 kwietnia 2000 r., sygn. akt III SA 1876/99, niepubl., postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z 10 listopada 2017 r. sygn. akt I FPS 2/17).
Pojęcie interesu prawnego w postępowaniu przed sądami administracyjnymi, w odróżnieniu od postępowania administracyjnego, ma charakter w pełni autonomiczny i swoim zakresem obejmuje sytuacje odnoszące się do szerokiego kręgu podmiotów, a mianowicie: podmiotu biorącego udział w postępowaniu administracyjnym na podstawie wywodzonego z prawa materialnego interesu prawnego; podmiotu, którego interesu prawnego wynikającego z prawa materialnego dotyczyło postępowanie administracyjne, który jednak w tym postępowaniu został z własnej winy bądź z winy organu pominięty; podmiotu, który błędnie został potraktowany jako strona postępowania administracyjnego; w końcu także i podmiotu, który błędnie uważa, że wydana decyzja dotyczy jego interesu prawnego (por. np. W. Chróścielewski, Glosa do wyroku WSA w Warszawie z dnia 27 stycznia 2004 r., sygn. akt III SA 1617/02, Orzecznictwo Sądów Polskich 2005, nr 11, poz. 128; pogląd ten w pełni zaakceptował NSA w postanowieniu z 13 lipca 2020 r., sygn. akt II GSK 809/19 jak i z dnia 22 października 2021 r. II GSK 900/21).
W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego wnioskodawca w złożonym piśmie nie wykazał, że posiada interes prawny w postępowaniu sądowoadministracyjnym. Podkreślenia w tym miejscu wymaga, że zaskarżona w niniejszej sprawie decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Zamościu, wydana została wobec A. J., prowadzącej Przedszkole [...] do końca 2021 r. W tych okolicznościach brak jest podstaw do uznania, że organ obecnie prowadzący placówkę mógłby zostać dopuszczony do udziału w postępowaniu w charakterze uczestnika w sprawie dotyczącej zwrotu dotacji za 2019 rok.
Mając powyższe na uwadze, Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 33 § 2 w zw. z art. 193 p.p.s.a. orzekł jak w sentencji.