Uzasadnienie
Postanowieniem z dnia 12 marca 2009r., sygn. akt I SA/Po 1501/08 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu oddalił wniosek S. sp. z o.o. w C. o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym, poprzez zwolnienie od kosztów sądowych.
W uzasadnieniu Sąd pierwszej instancji wskazał, że w odpowiedzi na wezwanie do uiszczenia wpisu sądowego od skargi w kwocie 1.142 zł spółka złożyła wniosek o zwolnienie jej z ww. kosztów sądowych.
Z wniosku oraz dokumentacji przedstawionej na żądanie Sądu wynikało, że przychód spółki w okresie od 1 stycznia do 31 grudnia 2007r. wyniósł 52.177,07 zł, koszty uzyskania przychodów 1.088.080,09 zł i strata 1.035.903,02 zł. Za okres od 1 stycznia do 31 grudnia 2006r. przychód wyniósł 102.082,25 zł, koszty uzyskania przychodów 1.186.939,45 zł i strata 1.084.857,20 zł. Bilans sporządzony na dzień 31 grudnia 2006r. po stronie aktywów i pasywów zamykał się sumą 2.156.252,91 zł, zaś na dzień 31 grudnia 2007r. odpowiednio sumą 1.194.795,44 zł. Z załączonych deklaracji VAT - 7 za okres październik - grudzień 2008r. wynika, że podstawa opodatkowania wynosiła w każdym miesiącu 100 zł. Ponadto z wymienionej deklaracji wynika, iż spółka w powyższych miesiącach nabyła towary i usługi, których wartość netto wynosiła odpowiednio 44.572 zł, 54.338 zł i 52.278 zł i wobec tego wykazała nadwyżkę podatku naliczonego nad należnym do zwrotu na rachunek bankowy. Skarżąca podała również, że na umowę o pracę zatrudnia dwóch pracowników, na umowę zlecenia - czterech, natomiast rada nadzorcza składa się z dwóch członków.
W oparciu o powyższe ustalenia Referendarz WSA w Poznaniu postanowieniem z dnia 16 lutego 2009r. orzekł, że w przypadku spółki nie zaistniały przesłanki określone w art. 246 § 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 54, poz. 535 ze zm., dalej zwanej "P.p.s.a.") i odmówił jej przyznania prawa pomocy w żądanym zakresie.
Skarżąca reprezentowana przez pełnomocnika złożyła sprzeciw od ww. postanowienia Referendarza i w jego treści wskazała, że w ostatnich latach nie prowadziła rzeczywistej działalności gospodarczej na skutek utraty zezwolenia na eksploatację składowiska. Nie uzyskuje żadnych dochodów a ponoszone wydatki służą wykonywaniu ustawowego obowiązku monitoringu składowiska oraz prowadzeniu bezpiecznej dla środowiska i zdrowia okolicznych mieszkańców rekultywacji zgromadzonych odpadów. Nie może również sprzedać urządzeń służących do realizacji ustawowego obowiązku bezpiecznego zamykania składowiska.
Rozpoznając przedmiotowy wniosek Sąd pierwszej instancji uznał, że nie zasługuje on na uwzględnienie i w pisemnych motywach orzeczenia stwierdził, że przesłanka "braku dostatecznych środków na poniesienie kosztów sądowych" nie jest tożsama z ujemnym wynikiem rachunkowym działalności operacyjnej. Zdolność do poniesienia kosztów sądowych zdaniem Sądu należy oceniać przez pryzmat takich wartości jak powszechny obowiązek ponoszenia świadczeń i ciężarów publicznych oraz, niezależne od formy prawnej prowadzenia działalności gospodarczej, prawo do sądu. Przez brak dostatecznych środków w rozumieniu powołanego przepisu w ocenie Sądu należy rozumieć brak realnych możliwości pozyskania środków na sfinansowanie kosztów sądowych, który ogranicza stronie, ponad funkcje przypisane kosztom sądowym, realizację prawa do sądu, przy czym ciężar procesowy wykazania tak rozumianej przesłanki spoczywa na wnioskodawcy.
Sąd zauważył, że z dokumentów przedłożonych przez skarżącą wynika, iż dysponuje ona i obraca środkami przekraczającymi wysokość wpisu od skargi. W złożonym oświadczeniu skarżąca wskazała, że wysokość kapitału zakładowego, majątku lub środków finansowych wynosi 210.000 zł, zaś wartość środków trwałych 273.808,10 zł. W ocenie Sądu taka sytuacja nie mieści się w hipotezie art. 246 § 2 pkt 2 P.p.s.a.
Strona zaskarżyła postanowienie Sądu pierwszej instancji i zarzucając mu naruszenie art. 244 oraz art. 245 § 1 P.p.s.a. wniosła o jego uchylenie.
W uzasadnieniu pełnomocnik skarżącej co do zasady powtórzył argumentację zaprezentowaną w sprzeciwie. Dodatkowo wskazał, że 16 maja 2005r. Wielkopolski Wojewódzki Inspektorat Ochrony Środowiska wydał decyzję o wstrzymaniu użytkowania składowiska, a gmina K., jako udziałowiec spółki nie wyraziła zgody na rozbudowę obiektu. Autor zażalenia podał również, że przeciwko spółce wszczęte zostało postępowanie egzekucyjne przez Komornika Sądowego przy Sądzie Rejonowym w Ś. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:
Zażalenie nie zasługuje na uwzględnienie.
Na wstępie wskazać należy, że celem instytucji prawa pomocy jest zagwarantowanie dostępu do sądu osobom (zarówno fizycznym jak i prawnym oraz innym jednostkom organizacyjnym), których wyjątkowo trudna sytuacja materialna nie pozwala na poniesienie kosztów postępowania. W przypadku osób prawnych lub innych jednostek organizacyjnych nie posiadających osobowości prawnej, stosownie do treści art. 246 § 2 pkt 2 P.p.s.a. prawo pomocy w zakresie częściowym może być przyznane, gdy strona wykaże, że nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania.
Należy zauważyć, iż regulacja zawarta w treści art. 246 § 2 cytowanej ustawy stanowi odstępstwo od zasady ustanowionej w art. 199 tej ustawy, stosownie do którego strony ponoszą koszty postępowania, związane ze swym udziałem w sprawie, chyba że przepis szczególny stanowi inaczej. Przytoczone we wniosku okoliczności, jak również przedstawione dokumenty powinny uzasadniać wyjątkowe traktowanie, o jakim mowa w powołanym wyżej przepisie.
Podkreślić również należy, iż rozstrzygnięcie sądu w zakresie prawa pomocy, zgodnie z treścią omawianego przepisu ma charakter uznaniowy. Oznacza to, iż nawet jeżeli zostałaby spełniona przesłanka braku dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania, sąd nie musi przychylić się do żądania strony, a jedynie może przyznać prawo pomocy, jeżeli wedle jego uznania będzie to konieczne dla zapewnienia jednostce dostępu do sądu.
W tym miejscu zaznaczyć trzeba, że dokonując kontroli zaskarżonego postanowienia pod względem jego zgodności z przepisami prawa, tutejszy Sąd wprawdzie ma na uwadze dodatkowe informacje przedstawione przez stronę w zażaleniu (dotyczące egzekucji komorniczej i inne), ale w szczególności ocenia prawidłowość rozstrzygnięcia Sądu pierwszej instancji w kontekście materiału dowodowego, który ów Sąd miał do dyspozycji w momencie orzekania, zwłaszcza że nie są to – przynajmniej w części - informacje o zdarzeniach nowych, ale zaistniałych jeszcze przed złożeniem wniosku o przyznanie prawa pomocy. Ponadto zauważyć trzeba, że pełnomocnik spółki powołując się na pewne okoliczności i zdarzenia w żaden sposób ich nie udokumentował.
Wobec powyższego tutejszy Sąd stwierdza, iż rozstrzygnięcie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu jest w pełni uzasadnione. Za trafny należy uznać argument, na którym oparł się Sąd pierwszej instancji, a mianowicie, że spółka wprawdzie nie posiada środków finansowych na rachunkach bankowych, ale dysponuje majątkiem wielokrotnie przewyższającym kwotę wymaganego wpisu sądowego. Nawet jeśli spółka nie ma możliwości spieniężenia składników ruchomych majątku, czy nieruchomości, mogą one przynosić potencjalne pożytki, mogą również służyć jako zabezpieczenie pożyczki, czy też kredytu, jeśli właścicielowi, który jest obowiązany do poniesienia określonych wydatków brakuje bieżących środków finansowych (por. postanowienie NSA z dn. 10 stycznia 2005 r., sygn. akt FZ 478/04, niepubl.).
Za zasadne przyjąć należy również stanowisko Sadu pierwszej instancji, zgodnie z którym fakt, iż przez ostatnie lata spółka ponosiła straty, sam w sobie nie przesądza o konieczności przyznania jej prawa pomocy. Jak zauważył bowiem WSA w Poznaniu strata w prowadzonej działalności gospodarczej jest jedynie wynikiem bilansowym kosztów nad przychodami, zapisem księgowym i nie stanowi jednoznacznej przesłanki uzasadniającej zwolnienie spółki z ponoszenia kosztów sądowych.
Mając powyższe na uwadze, stosownie do art. 184 w zw. z art. 197 § 2 P.p.s.a. Naczelny Sąd Administracyjny orzekł jak w sentencji.