Uzasadnienie
- 1. Wyrok Sądu pierwszej instancji i przedstawiony przez ten Sąd tok postępowania przed organami podatkowymi.
- 1.1. Wyrokiem z 20 grudnia 2010 r., sygn.. akt III SA/Gl 1891/10, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach oddalił skargę P. W. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w K. z 31 maja 2010 r. w przedmiocie podatku od towarów i usług.
- 1.2. Przedstawiając stan faktyczny sprawy Sąd pierwszej instancji podał, że zaskarżoną decyzją Dyrektor Izby Skarbowej utrzymał w mocy decyzję Naczelnika Urzędu Skarbowego w K. z 27 stycznia 2010 r., orzekającą o odpowiedzialności P. W. jako osoby trzeciej za zaległości G. Sp. z o.o. w podatku od towarów i usług za sierpień 2005 r. wraz z odsetkami za zwłokę. Organy ustaliły, że zaległości podatkowe ww. spółki były następstwem niedokonanych wpłat zadeklarowanego w korekcie deklaracji VAT-7 podatku od towarów i usług za sierpień 2005 r. (korekta została złożona 25 października 2005 r.). Organy wskazały, że od 7 września 2005 r. do chwili orzekania P. W. pełnił jednoosobowo funkcję członka zarządu spółki, a egzekucja wobec niej okazała się bezskuteczna. Ponadto, skarżący nie wskazał mienia, z którego egzekucja umożliwiałaby zaspokojenie zaległości podatkowych spółki oraz nie wskazał, że złożono we właściwym czasie wniosek o ogłoszenie upadłości tej spółki.
- 2. Skarga do Sądu pierwszej instancji.
- 2.1. W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach P. W. wniósł o uchylenie decyzji Dyrektora Izby Skarbowej oraz poprzedzającej ją decyzji organu pierwszej instancji, zarzucając organom naruszenie:
- - art. 116 § 2 ustawy z 29 sierpnia 1997 r. Ordynacja podatkowa (Dz. U. z 2005 r. Nr 8, poz. 60 ze zm., dalej "O.p.") w brzmieniu obowiązującym przed 1 stycznia 2009 r., przez przyjęcie, że w chwili powstania zobowiązań objętych decyzjami skarżący pełnił funkcję członka zarządu "G." Sp. z o.o.,
- - art. 116 § 1 O.p. przez przyjęcie, że egzekucja z całego majątku spółki okazała się bezskuteczna,
- - art. 116 § 1 a) O.p. przez przyjęcie, że odwołujący nie wykazał, iż we właściwym czasie zgłoszono wniosek o wszczęcie postępowania zapobiegającego ogłoszeniu upadłości (postępowania układowego); a na wypadek ustalenia, że wnioski w tym zakresie nie zostały złożone we właściwym czasie, naruszenie art. 116 § 1 pkt b) O.p. przez przyjęcie, że skarżący nie wykazał, iż niezgłoszenie wniosku o ogłoszenie upadłości nastąpiło bez jego winy,
- - art. 116 § 1 pkt 2 O.p. przez przyjęcie, że skarżący nie wskazał mienia spółki, z którego egzekucja umożliwiłaby zaspokojenie zaległości podatkowych spółki w znacznej części,
- - art. 122 i art. 187 § 1 O.p. przez brak przeprowadzenia postępowania dowodowego w zakresie ustalenia okoliczności, kiedy zachodziły przesłanki uzasadniające zgłoszenie wniosku o ogłoszenie upadłości lub wszczęcie postępowania zapobiegającego ogłoszeniu upadłości,
- - art. 191 O.p. przez uznanie przez organy podatkowe swojej kompetencji w przedmiocie przesądzenia faktu istnienia przesłanek do zgłoszenia w okresie pełnienia przez skarżącego funkcji prezesa zarządu spółki wniosku o ogłoszenie upadłości lub wszczęcie postępowania zapobiegającego ogłoszeniu upadłości.
W uzasadnieniu skarżący podniósł, iż nie pełnił funkcji członka zarządu "G." Sp. z o.o. w chwili powstania zaległości podatkowej. Podkreślił, że warunkiem odpowiedzialności za zaległość podatkową jest piastowanie przez niego funkcji członka zarządu w miesiącu sierpniu 2005 r. Tymczasem został on powołany do pełnienia funkcji prezesa zarządu spółki i wpisany do Krajowego Rejestru Sądowego w dniu 16 listopada 2005 r., a więc znacznie później niż powstały zaległości podatkowe. W tym czasie, tj. w sierpniu 2005 r. - jak wynika z danych ujawnionych w KRS - funkcję prezesa jednoosobowego zarządu pełnił S. K. Ponadto skarżący podniósł, że organy, stosownie do art. 122 i art. 187 O.p., powinny były przeprowadzić dowód z opinii biegłego, który zbadałby stan finansowy spółki i wskazał okres, w którym nastąpiło niewykonanie wymagalnych zobowiązań oraz powstały przesłanki do ogłoszenia jej upadłości.
Skarżący zaznaczył, że przesłanki do złożenia wniosku o ogłoszenie upadłości spółki powstały znacznie wcześniej niż zaczął on pełnić funkcję członka zarządu. Skarżący wskazał także, że organy pominęły niektóre dowody świadczące o tym, że wskazywał on mienie spółki nadające się do egzekucji celem zaspokojenia roszczeń Skarbu Państwa.
- 2.2. Dyrektor Izby Skarbowej w odpowiedzi na skargę wniósł o jej oddalenie, podtrzymując tym samym dotychczasowe stanowisko w sprawie.
- 3. Uzasadnienie rozstrzygnięcia Sądu pierwszej instancji.
- 3.1. WSA w Gliwicach stwierdził, że skarga nie jest zasadna.
Sąd pierwszej instancji uznał, że organy prawidłowo wykazały wystąpienie przesłanek pozytywnych z art. 116 § 1 i 2 O.p. Zdaniem Sądu, organy prawidłowo ustaliły, że P. W. pełnił obowiązki członka zarządu "G." Sp. z o.o. na pewno w okresie od dnia podjęcia uchwały o powołaniu go na funkcję prezesa zarządu, tj. od 7 września 2005 r., do chwili orzekania. Zaległości podatkowe spółki w podatku VAT za sierpień 2005 r., powstały zatem w okresie pełnienia przez P. W. obowiązków członka zarządu tej spółki, a tym samym zaistniała przesłanka jego odpowiedzialności, przewidziana w art. 116 § 2 O.p. Sąd przyjął przy tym, że nie jest istotne, iż dopiero w listopadzie 2005 r. P.W. został wpisany jako prezes zarządu spółki do KRS, bowiem o dacie powołania członka zarządu spółki decyduje data podjętej uchwały w tym przedmiocie, a nie wpis do stosownego rejestru, który ma charakter deklaratoryjny.
Sąd podkreślił, że w niniejszej sprawie zaległość podatkowa powstała wskutek nieuiszczenia podatku wynikającego z korekty deklaracji VAT-7 za sierpień 2005 r. złożonej 25 października 2005 r. Wbrew temu co twierdzi skarżący, zaległość podatkowa z tytułu zobowiązania podatkowego w podatku od towarów i usług za sierpień 2005 r. powstała 25 września 2005 r., kiedy pełnił on funkcję członka zarządu, a po złożeniu korekty deklaracji z dniem 25 października 2005 r. upłynął termin płatności zadeklarowanego zobowiązania podatkowego.
- 3.2. Ponadto Sąd uznał, że zasadnie Dyrektor Izby Skarbowej w K. stwierdził, że egzekwowana należność Skarbu Państwa nie mogła być zaspokojona z jakiegokolwiek majątku spółki, gdyż spółka go nie posiadała i nie posiada. W ocenie Sądu, czynności podjęte przez organy podatkowe i egzekucyjne w zakresie wykazania bezskuteczności egzekucji zaległego zobowiązania podatkowego "G." Sp. z o.o. w podatku od towarów i usług za sierpień 2005 r. z majątku tej spółki wyczerpywały dyspozycję norm art. 122, art. 187 § 1 i art. 191 O.p., nakazujących organom podejmować wszelkie niezbędne działania w celu dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego sprawy. Organy podatkowe zebrały materiał dowodowy w tym zakresie w sposób wyczerpujący oraz dokonały jego oceny, mając na względzie wszystkie znane okoliczności postępowania. Zasadnie zatem oparły się na postanowieniu Komornika Sądowego działającego przy Sądzie Rejonowym w K. z 24 października 2008 r. sygn. akt..., którym umorzono postępowanie egzekucyjne wobec spółki jako bezskuteczne. W uzasadnieniu tego postanowienia organ egzekucyjny wskazał, że nie zlokalizowano siedziby dłużnika pod wskazanym adresem.... W administracji tego budynku ustalono, że spółka z dniem 1 września 2005 r. zrezygnowała z pomieszczeń biurowych pod ww. adresem, umowa najmu została rozwiązana w sierpniu 2006 r., a obecne miejsce prowadzenia działalności spółki nie jest znane. Postępowanie egzekucyjne prowadzone do rachunku bankowego spółki w Banku... z uwagi brak środków również nie było skuteczne. Sąd uznał, że w tym stanie rzeczy nie mogły także odnieść pożądanych skutków prawnych zarzuty skarżącego podnoszone na rozprawie, dotyczące zaspokojenia części zobowiązań spółki. Sąd podkreślił, że organy słusznie przyjęły, iż zaspokojenie części zaległości podatkowych spółki w 2010 r., na skutek uiszczenia należności przez dłużnika znajdującego się w upadłości, nie przesądza o braku podstaw do stwierdzenia bezskuteczności egzekucji w 2008 r. Sąd zaznaczył też, że komornik nie może prowadzić egzekucji wobec upadłych dłużników, albowiem ich wierzytelności objęte są postępowaniem upadłościowym.
- 3.3. Ponadto Sąd podniósł, że skarżący nie przedstawił żadnych dowodów, które pozwoliłyby uznać, że niezgłoszenie wniosku o ogłoszenie upadłości lub niewszczęcie postępowania układowego wobec spółki nastąpiło bez jego winy. Sąd wskazał, że bezspornym jest, iż P.W. nie złożył w ogóle skutecznego wniosku o ogłoszenie upadłości "G." Sp. z o.o. Wnioski o ogłoszenie upadłości z 30 grudnia 2005 r., 4 stycznia 2006 r., 31 lipca 2006 r., 12 września 2006 r. oraz z 23 listopada 2006 r. zostały zwrócone wnioskodawcy z uwagi na ich braki formalne. Natomiast wniosek z 30 marca 2006 r. został oddalony z uwagi na fakt, że majątek spółki nie wystarczał na zaspokojenie kosztów postępowania upadłościowego. Organy dokonały zatem – zdaniem Sądu – słusznej oceny, że ww. wnioski o ogłoszenie upadłości spółki nie wywołały skutków prawnych i wywiodły, że warunkiem zwolnienia członka zarządu z odpowiedzialności jest tylko prawidłowy i prawnie skutecznie złożony wniosek o ogłoszenie upadłości lub wszczęcie postępowania układowego. Sąd podkreślił ponadto, że skarżący nie wykazał, że nie ponosi winy w niezgłoszeniu takiego wniosku we właściwym czasie. Wynika to zwłaszcza z postanowienia Sądu Rejonowego w K. z 26 maja 2006 r. sygn. akt... oddalającego wniosek o ogłoszenie upadłości oraz postanowienia Sądu Okręgowego w K. z 22 czerwca 2006 r. sygn. akt..., utrzymującego w mocy ww. rozstrzygnięcie Sądu Rejonowego. W ocenie Sądu organy trafnie uznały, że już w 2005 r. spółka stała się niewypłacalna i wtedy należało zgłosić wniosek o ogłoszenie upadłości (nastąpiło to natomiast dopiero 30 marca 2006 r.). Jednocześnie Sąd uznał, że wobec okoliczności przywołanych w uzasadnieniach ww. postanowień Sądu Rejonowego i Sądu Okręgowego w K. powoływanie biegłego na okoliczność stwierdzenia momentu niewypłacalności spółki stało się zbyteczne.
- 3.4. Ponadto Sąd stwierdził, że skarżący nie wskazał żadnego mienia, z którego egzekucja umożliwiłaby zaspokojenie zaległości podatkowych spółki w znacznej części. Skarżący wskazał jedynie na potencjalną możliwość zaspokojenia tych należności, co – zdaniem Sądu – nie odpowiada dyspozycji art. 116 § 1 pkt 2 O.p.
- 4. Skarga kasacyjna.
- 4.1. P.W. zaskarżył powyższy wyrok w całości, zarzucając w skardze kasacyjnej Sądowi pierwszej instancji naruszenie:
- 1. przepisów postępowania, tj. art. 133 § 1, art. 135 w zw. z art. 151, art. 141 § 4 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270, dalej "P.p.s.a.") w zw. z art. 116 § 1 pkt 1 lit. b, art. 120 O.p. w zw. z art. 365 § 1 K.p.c., art. 122, art. 187 § 1, art. 191 oraz art. 197 § 1 O.p., przez wadliwe ustalenie stanu faktycznego sprawy na skutek nieuwzględnienia przez Sąd wniosku skarżącego o przeprowadzenie dowodu z opinii biegłego na okoliczność ustalenia czasu właściwego do złożenia przez skarżącego wniosku o ogłoszenie upadłości, którego upływ stanowił przesłankę rodzącą odpowiedzialność skarżącego z art. 116 § 1 i 2 O.p., a także przez naruszenie zasady swobodnej oceny dowodów, polegające na przyjęciu za podstawę rozstrzygnięcia uzasadnień postanowień SR w K. z 26 maja 2006 r., sygn.. akt..., oddalającego wniosek o ogłoszenie upadłości "G." Sp. z o.o. oraz SO w K. z 22 czerwca 2006 r., sygn. akt..., utrzymującego w mocy ww. postanowienie SR, mimo tego, że nie zawierają one precyzyjnych ustaleń w zakresie daty określającej właściwy czas do złożenia przez spółkę stosownych wniosków w sądzie upadłościowym; nieprzeprowadzenie dowodu z opinii biegłego, a oparcie rozstrzygnięcia wyłącznie o uzasadnienia powołanych orzeczeń sądowych, bez uwzględnienia bilansu spółki sporządzonego w dniu 21 czerwca 2005 r., wg stanu na dzień 31 maja 2005 r., spowodowało uznanie przez Sąd pierwszej instancji, wyłącznie na podstawie niepełnego materiału dowodowego zebranego przez organ, że skarżący ponosi odpowiedzialność za zaległości podatkowe spółki "G.", której był jedynym reprezentantem w okresie powstania tych zaległości, mimo że czas właściwy do złożenia wniosku o ogłoszenie upadłości tej spółki upłynął znacznie wcześniej, przed objęciem przez skarżącego funkcji prezesa zarządu;
- 2. prawa materialnego, przez błędną wykładnię i w konsekwencji niewłaściwe zastosowanie art. 116 § 1 pkt 1 lit. b w zw. z art. 116 § 1 pkt 1 lit. a O.p. oraz art. 21 ust. 1 ustawy z 28 lutego 2003 r. Prawo upadłościowe i naprawcze (j.t. Dz. U. z 2009 r., Nr 175, poz. 1361 ze zm., dalej "P.u.n."), polegające na mylnym uznaniu, że bez prawnego znaczenia dla oceny odpowiedzialności skarżącego z art. 116 O.p., w szczególności w zakresie udowodnienia braku winy przez skarżącego w niezgłoszeniu wniosku o ogłoszenie upadłości lub niewszczęciu postępowania zapobiegającego ogłoszeniu upadłości (postępowania układowego) jest uprzednie dokonanie ustalenia właściwego czasu dla zgłoszenia takiego wniosku lub wszczęcia takiego postępowania; analiza treści art. 116 § 1 pkt 1 lit. b O.p. wskazuje na to, że powinien on być rozumiany w ten sposób, że przesłanką egzoneracyjną jest brak winy skarżącego w zgłoszeniu wniosku o ogłoszenie upadłości "G." Sp. z.o.o. we właściwym czasie w rozumieniu art. 21 ust. 1 P.u.n.
Przy tak sformułowanych zarzutach skarżący wniósł o uchylenie wyroku Sądu pierwszej instancji w całości i rozpoznanie skargi oraz o zasądzenie na jego rzecz kosztów postępowania.
- 4.2. W odpowiedzi Dyrektor Izby Skarbowej wniósł o oddalenie skargi kasacyjnej oraz o obciążenie skarżącego kosztami postępowania.
- 5. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje.
- 5.1. Skarga kasacyjna nie zasługuje na uwzględnienie.
- 5.2. Sformułowane przez stronę skarżącą zarzuty naruszenia prawa materialnego oraz procesowego zmierzają przede wszystkim do wykazania, że brak ustalenia właściwego czasu dla zgłoszenia wniosku o ogłoszenie upadłości w rozumieniu art. 21 ust. 1 P.u.n. lub wszczęcia postępowania zapobiegającego ogłoszeniu upadłości (postępowania układowego) nie pozwala na orzeczenie o odpowiedzialności skarżącego za przedmiotową zaległość podatkową na podstawie art. 116 § 1 O.p.
- 5.3. Składający skargę kasacyjną pomija jednak, że orzeczenie na podstawie art. 116 § 1 O.p. o odpowiedzialności członka zarządu za zaległości podatkowe podmiotu, którym zarządza, musi być każdorazowo rozstrzygane w oparciu o konkretne okoliczności faktyczne danej sprawy.
Odnosząc się zatem do zasadniczego zarzutu skargi kasacyjnej - naruszenia art. 197 § 1 O.p. poprzez nieprzeprowadzenie dowodu z opinii biegłego w zakresie ustalenia czasu właściwego do złożenia przez skarżącego wniosku o ogłoszenie upadłości - stwierdzić należy, że w ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego zebrany w sprawie materiał dowodowy oraz poczynione ustalenia trafnie doprowadziły Sąd pierwszej instancji do wniosku, że nie było podstaw do powołania w sprawie biegłego.
Jak bowiem trafnie stwierdzono w wyroku NSA z 10 stycznia 2012 r. (sygn. akt II FSK 1235/10, LEX nr 1107577) organy nie mają obowiązku, przy dokonywaniu ustaleń dotyczących przesłanek ogłoszenia upadłości, powoływać biegłych z zakresu rachunkowości na okoliczność ustalenia faktu oraz daty powstania niewypłacalności, jeśli materiał dowodowy jest wystarczający do stwierdzenia danego stanu faktycznego. Zgodnie bowiem z treścią art. 197 § 1 O.p. kwestia dopuszczenia dowodu z opinii biegłego pozostawiona została ocenie organu podatkowego, albowiem użyte słowo "może" oznacza pozostawienie organowi swobody w korzystaniu z tego środka dowodowego. Granice korzystania z tej swobody wyznacza zasada prawdy obiektywnej, gdyż z niej wypływa obowiązek organu podjęcia wszelkich czynności mających na celu ustalenie rzeczywistego stanu faktycznego sprawy podatkowej. Organ podatkowy obowiązany jest wykorzystać ten środek dowodowy w sprawie o zawiłym stanie faktycznym, który można wyjaśnić dopiero wtedy, gdy dysponuje się specjalnymi wiadomościami (por. wyrok NSA z dnia 10 czerwca 2010 r., I GSK 1082/09, CBOSA).
5.4. Ponadto za chybioną, w aspekcie rozpatrywanej sprawy, należy uznać tezę skargi kasacyjnej, że opinia biegłego w tej sprawie, przy uwzględnieniu bilansu spółki na dzień 31 maja 2005 r., która wykazałaby, że termin do złożenia wniosku o upadłość tej spółki upłynął znacznie wcześniej niż skarżący objął funkcję prezesa tej spółki, stanowiłaby przesłankę egozneracyjną w zakresie jego odpowiedzialności w rozumieniu art. 116 § 1 pkt 1 lit. b) O.p.
Jeżeli bowiem skarżący obowiązki prezesa zarządu zaczął sprawować od 7 września 2005 r., a zaległość spółki, za którą ponosi odpowiedzialność powstała na dzień 25 października 2005 r., w sytuacji faktu niemożności uiszczenia wykazanej w korekcie deklaracji VAT-7 należności podatkowej za sierpień 2005 r., przy jednoczesnej świadomości skarżącego odnośnie sytuacji finansowo-majątkowej spółki, co do której sam obecnie dowodzi, że stanowiła podstawę do złożenia wniosku o upadłość już przed objęciem przez niego ww. funkcji, zaistniały w tym momencie wszelkie przesłanki do złożenia stosownego wniosku o upadłość spółki z uwagi na art. 21 ust. 1 P.u.n.
Przypomnieć należy, że - zgodnie z tym przepisem - dłużnik jest obowiązany, nie później niż w terminie dwóch tygodni od dnia, w którym wystąpiła podstawa do ogłoszenia upadłości, zgłosić w sądzie wniosek o ogłoszenie upadłości, przy czym zgodnie z art. 10 P.u.n., upadłość ogłasza się w stosunku do dłużnika, który stał się niewypłacalny, a za takiego uważa się dłużnika, który nie wykonuje swoich wymagalnych zobowiązań pieniężnych (art. 11 P.u.n.). Skoro na dzień 25 października 2005 r. spółka była w powyższym rozumieniu niewypłacalna, należało najpóźniej w terminie dwóch tygodni od dnia, w którym wystąpiła podstawa do ogłoszenia upadłości, zgłosić w sądzie wniosek o ogłoszenie upadłości, czego jednak niewątpliwie skarżący nie uczynił.
5.5. Tym samym nawet wykazanie okoliczności, którą skarżący uważa za nieuwzględnioną na jego korzyść, nie uwolniłoby go od odpowiedzialności z art. 116 § 1 O.p., poprzez wykazanie, że niezgłoszenie wniosku o ogłoszenie upadłości lub niewszczęcie postępowania zapobiegającego ogłoszeniu upadłości (postępowania układowego) nastąpiło bez jego winy (art. 116 § 1 pkt 1 lit. b) O.p.). Podniesiony zarzut mógłby być zasadny tylko wtedy, gdyby wykazano, że skarżący - po stwierdzeniu faktu niemożności uregulowania zobowiązania podatkowego spółki za sierpień 2005 r. - wystąpił w terminie określonym w art. 21 ust. 1 P.u.n. z wnioskiem o ogłoszenie jej upadłości, co jednak nie miało miejsca. Brak w tym zakresie stosownej reakcji skarżącego jako prezesa zarządu spółki powoduje, że obciążają go stosowne konsekwencje niewypłacalności tego podmiotu, gdyż nie wykazał on przesłanki egozneracyjnej z art. 116 § 1 pkt 1 lit. b) O.p.
5.7. Z tych też względów, za bezpodstawny należy uznać zarzut naruszenia przez Sąd pierwszej instancji art. 133 § 1, art. 135 w zw. z art. 151 i art. 141 § 4 P.p.s.a. w zw. z art. 116 § 1 pkt 1 lit. b, art. 120 O.p. w zw. z art. 365 § 1 K.p.c., art. 122, art. 187 § 1, art. 191 oraz art. 197 § 1 O.p., gdyż Sąd ten nie uchybił powyższym przepisom, bowiem celem postępowania o orzeczeniu odpowiedzialności członka zarządu danego podmiotu gospodarczego za jego zaległości podatkowe nie jest samo w sobie ustalenie czasu właściwego do złożenia przez skarżącego wniosku o ogłoszenie upadłości, lecz m.in. wykazanie przez tegoż członka zarządu, że niezgłoszenie wniosku o ogłoszenie upadłości we właściwym czasie nastąpiło bez jego winy. A to, jak stwierdzono powyżej, nie zostało przez stronę skarżącą wykazane i nie byłoby wykazane nawet w okolicznościach, na które się strona powołuje.
5.8. Za chybiony również w tych warunkach uznać należy zarzut naruszenia prawa materialnego, przez błędną wykładnię i w konsekwencji niewłaściwe zastosowanie art. 116 § 1 pkt 1 lit. b w zw. z art. 116 § 1 pkt 1 lit. a O.p. oraz art. 21 ust. 1 P.u.n.
5.9. W świetle powyższego Naczelny Sąd Administracyjny uznając, iż przedmiotowa skarga kasacyjna nie dostarcza uzasadnionych podstaw do uwzględnienia zawartych w niej żądań, działając na podstawie przepisów art. 184 oraz art. 204 pkt 1 P.p.s.a., orzekł jak w sentencji wyroku.