Uzasadnienie
Wyrokiem z dnia 5 lutego 2013 r., sygn. akt: I FSK 160/12 Naczelny Sąd Administracyjny oddalił skargę kasacyjną Z. S.A. w K. w likwidacji (dalej: "spółka", "skarżąca") od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie z dnia 2 lutego 2011 r., sygn. akt: I SA/Kr 821/10 na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w K. z dnia 22 marca 2010 r. w przedmiocie podatku od towarów i usług za miesiące od stycznia do grudnia 1999 r.
W dniu 23 grudnia 2013 r. do Naczelnego Sądu Administracyjnego wpłynęła skarga spółki o wznowienie postępowania sądowego zakończonego powołanym wyżej, prawomocnym wyrokiem Naczelnego Sądu Administracyjnego. Nadto spółka na urzędowym formularzu PPPr, który wpłynął do Naczelnego Sądu Administracyjnego w dniu 3 lutego 2014 r. wniosła o przyznanie jej prawa pomocy w zakresie częściowym, poprzez zwolnienie jej od kosztów sądowych.
W w/w wniosku skarżąca argumentowała, że nie posiada żadnych środków pieniężnych, żadnego majątku, który mógłby zostać spieniężony ani należności, które mogłyby zostać wyegzekwowane. Jest współużytkownikiem wieczystym nieruchomości obciążonej hipotekami przymusowymi. Podała, że stanowiące własność spółki udziały w spółce Z. I. sp. z. o.o. zostały w całości zajęte przez organ egzekucyjny w ramach prowadzonego postępowania egzekucyjnego. Wartość nominalna tych udziałów wynosi 35.002.168,56 zł, lecz objęte są one odpisem aktualizującym w wysokości 90% tej wartości. W uzasadnieniu wniosku skarżąca oświadczyła także, że posiada stanowiące jej własność udziały w spółce G. S.A. o wartości nominalnej 516 509, 74 zł, które objęte są w 100% odpisem aktualizacyjnym, gdyż wskazana spółka jest w stanie likwidacji. Dodała, że nie prowadzi żadnej działalności. Na koniec 2011 r. odnotowała stratę w wysokości 867 340,57 zł, zaś na koniec 2012 r. strata ta wyniosła 884 439,86 zł. Nadto z złożonego wniosku i dołączonych do niego dokumentów wynika, że kapitał zakładowy spółki wynosi 3.151.200 zł, wartość posiadanych budynków i lokali – 10.157,07 zł, długoterminowych aktywów finansowych w postaci udziałów w spółkach (głównie w powstałej w wyniku restrukturyzacji zakładów - spółce Z. I. sp. z o.o.) – 3.371.069,71 zł, przy czym udziały w Z. I. sp. z o.o. zostały zajęte (zajęcie zabezpieczające) przez Skarb Państwa − Naczelnika Urzędu Skarbowego w ramach prowadzonego postępowania egzekucyjnego do kwoty 2.388.855 zł. Skarżąca została postawiona w stan likwidacji i nie prowadzi żadnej działalności gospodarczej.
Wyjaśniła także, że złożyła wniosek o ogłoszenie upadłości (7 kwietnia 2010 r.), jednak został on zwrócony z uwagi na braki formalne, których nie mogła usunąć ze względu na brak środków niezbędnych na sporządzenie wymaganej przez sąd upadłościowy dokumentacji.
Z ww. okoliczności spółka wywiodła brak możliwości uiszczenia opłaty od wniesionej skargi o wznowienie postępowania.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje
Na wstępie wskazać należy, że celem instytucji prawa pomocy jest zagwarantowanie dostępu do sądu osobom (zarówno fizycznym jak i prawnym oraz innym jednostkom organizacyjnym), których wyjątkowo trudna sytuacja materialna nie pozwala na poniesienie kosztów postępowania. Podkreślenia przy tym wymaga, że do oceny wniosku o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym, gdy stroną postępowania sądowoadministracyjnego jest osoba prawna, zastosowanie będzie miał przepis art. 246 § 2 pkt 2 P.p.s.a., zgodnie z którym osobie prawnej, a także innej jednostce organizacyjnej nieposiadającej osobowości prawnej, prawo pomocy może być przyznane w zakresie częściowym, gdy wykaże ona, że nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania.
W myśl natomiast uchwały Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 2 grudnia 2010 r., sygn. akt II GPS 2/10 (pub. w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych, dostępne: http://orzeczenia.nsa.gov.pl – dalej "CBOSA") prawo pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych w całości lub ustanowienia adwokata (radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego) przyznane stronie w sprawie ze skargi, na podstawie art. 244 i art. 245 P.p.s.a. obejmuje postępowanie ze skargi o wznowienie postępowania w tej sprawie.
Mając na uwadze powyższe zauważyć należy, że w niniejszej sprawie Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie postanowieniem z dnia 25 lipca 2011 r., sygn. akt I SA/Kr 821/10 zwolnił spółkę od kosztów sądowych w ¾ części, zaś Naczelny Sąd Administracyjny postanowieniem z dnia 10 listopada 2011 r., sygn. akt: I FZ 308/11 oddalił zażalenie spółki, którym wnosiła o zwolnienie jej od kosztów sądowych w całości.
Przyjąć zatem należy, że przypadku gdy spółka w tej samej sprawie, która jest przedmiotem skargi o wznowienie postępowania, składała już wniosek o przyznanie prawa pomocy, który to w ww. części został uwzględniony, wówczas ocena dokonana przez Sąd w postępowaniu rozpoznawczym obejmuje swym zakresem także i postępowanie wznowieniowe. W konsekwencji wcześniejsze już przyznanie spółce na wymienionym etapie prawa pomocy skutkuje tym, że ponowny wniosek o jego przyznanie w tej części nie może zostać uwzględniony zaś w pozostałym zakresie podlega rozpoznaniu w trybie art. 165 P.p.p.a., tj. jako kolejny wniosek w sprawie.
Z art. 165 P.p.s.a. wynika, że postanowienia niekończące postępowania w sprawie mogą być uchylane i zmieniane wskutek zmiany okoliczności sprawy, chociażby były zaskarżone a nawet prawomocne. Przez zmianę okoliczności należy przy tym rozumieć wszelkie zmiany występujące zarówno w okolicznościach faktycznych sprawy, jak i w obowiązującym prawie. Zmiany te muszą być na tyle istotne by uzasadniały wydanie nowego odmiennego rozstrzygnięcia. W przypadku postanowienia wydanego w zakresie prawa pomocy nowe okoliczności muszą być oceniane w kontekście przesłanek, które legły u podstaw postanowienia o odmowie przyznania prawa pomocy, którego zmiany domaga się strona. Oznacza to, że zadanie sądu sprowadza się do porównania sytuacji zakreślonej w dwóch wnioskach, następnie oceny, czy nastąpiła istotna zmiana okoliczności, a w przypadku pozytywnej odpowiedzi na to pytanie do zdecydowania, czy zmiana ta uzasadnia zmianę prawomocnego rozstrzygnięcia w sprawie (por. postanowienie NSA z dnia 4 października 2012 r., sygn. akt II FZ 768/12 i powołane tam orzecznictwo, dostępne w CBOSA).
Oceniając zatem wniosek skarżącej w świetle art. 165 P.p.s.a. Naczelny Sąd Administracyjny stwierdza, że nie wynika z niego, aby zaistniały okoliczności powodujące taką zmianę sytuacji materialnej spółki, która przemawiałyby za zasadnością zwolnienia jej od kosztów sądowych w części przekraczającej przyznaną pomoc, tj.¾.
Naczelny Sąd Administracyjny porównując wskazane w rozpatrywanym wniosku okoliczności z tymi przedstawionymi na poprzednich etapach postępowania jednoznacznie stwierdza, że w kolejnym postępowaniu zainicjowanym przez spółkę nie zostało wykazane, by doszło do takiej zmiany okoliczności sprawy (zarówno faktycznych jak i prawnych), które uzasadniałyby wydanie postanowienia o treści odmiennej niż to, które zostało wydane na wcześniejszym etapie postępowania. W tym miejscu podkreślić także należy, że dokonanej oceny nie zmienia wysokość odpisu aktualizacyjnego czy poniesionej straty, które to wartości wprawdzie uległy zmianie, lecz w świetle całokształtu okoliczności są to zmiany, które nie mają wpływu na zdolności płatnicze spółki.
Biorąc pod uwagę powyższe należy stwierdzić, że brak jest podstaw do uwzględnienia wniosku spółki i rozszerzenia uprzednio przyznanego prawa pomocy. W tym stanie rzeczy, Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 246 § 2 pkt 2 P.p.s.a., postanowił jak w sentencji.