Uzasadnienie
- 1. Wyrok Sądu I instancji.
- 1.1. Wyrokiem z 16 lipca 2014 r., sygn. akt I SA/Gd 646/14 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku oddalił skargę C. P. sp. z o.o. z siedzibą w G. (dalej skarżąca spółka) na interpretację indywidualną Ministra Finansów z 23 stycznia 2014 r. w przedmiocie zastosowania przepisów prawa podatkowego.
- 2. Wniosek o udzielenie pisemnej interpretacji przepisów prawa podatkowego.
- 2.1. We wniosku o wydanie interpretacji indywidualnej skarżąca spółka podała, że zamierza sprzedać prawo użytkowania wieczystego gruntu wraz z prawem własności posadowionego na nim budynku. Dla nieruchomości prowadzona jest księga wieczysta przez Sąd Rejonowy w Gdańsku. Nieruchomość została nabyta przez skarżącą spółkę w 1998 r. W chwili nabycia skarżąca spółka działała pod nazwą C. T. Sp. z o.o., następnie nastąpiła zmiana nazwy na C. P. Sp. z o.o. Nabycie nieruchomości przez skarżącą spółkę podlegało opodatkowaniu podatkiem od towarów i usług i przysługiwało jej prawo do odliczenia podatku naliczonego od nabytej nieruchomości.
Skarżąca spółka podała następnie, że w latach 1998 i 1999 poniosła nakłady na ulepszenie nabytej nieruchomości, przy czym wartość nakładów przekroczyła 30% wartości nabytej nieruchomości. Zgodnie z treścią księgi wieczystej, budynek przeznaczony jest na cele mieszkalne, jednakże nieruchomość nie jest wykorzystywana dla celów mieszkalnych.
Skarżąca spółka zaznaczyła, że wynajmowała dwie z trzech kondygnacji budynku (tj. parter i poddasze). Parter wynajmowany był od 2007 r., a poddasze od 2008 r. i najem zakończył się w 2010 r. Najemcami były podmioty zewnętrzne, które używały wynajętą powierzchnię na prowadzoną przez nie działalność gospodarczą. Najem podlegał opodatkowaniu podstawową stawką podatku od towarów i usług.
Trzecia kondygnacja (piwnica) nie była wynajmowana i – jak podała skarżąca spółka – przez cały czas była wykorzystywana na potrzeby prowadzonej przez nią działalności gospodarczej. Poszczególne kondygnacje nie stanowią odrębnych nieruchomości lokalowych i nie prowadzi się dla nich odrębnych ksiąg wieczystych. Cała nieruchomość, tzn. prawo użytkowania wieczystego gruntu i posadowiony na nim cały budynek objęta jest jedną księgą wieczystą.
- 2.2. W związku z powyższym opisem skarżąca spółka zadała następujące pytania:
- 1. Czy sprzedaż opisanej we wniosku nieruchomości (tj. prawa użytkowania wieczystego gruntu oraz prawa własności posadowionego na tym gruncie budynku) będzie w całości objęta zwolnieniem od opodatkowania podatkiem od towarów i usług.
- 2. W razie negatywnej odpowiedzi na pytanie 1: Czy sprzedaż opisanej we wniosku nieruchomości (tj. prawa użytkowania wieczystego gruntu oraz prawa własności posadowionego na tym gruncie budynku) będzie zwolniona z opodatkowana podatkiem od towarów i usług w część odpowiadającej udziałowi wynajmowanej powierzchni użytkowej budynku (tj. powierzchni użytkowej parteru i poddasza) w całkowitej powierzchni użytkowej tego budynku, a w pozostałej części będzie opodatkowana podatkiem od towarów i usług z zastosowaniem stawki podstawowej tego podatku (23%).
- 2.3. W stanowisku własnym skarżąca spółka przyjęła, że sprzedaż opisanej we wniosku nieruchomości (tj. prawa użytkowania wieczystego gruntu oraz prawa własności posadowionego na tym gruncie budynku) będzie w całości objęta zwolnieniem od opodatkowania podatkiem od towarów i usług określonym w art. 43 ust. 1 pkt 10 ustawy z dnia 11 marca 2004 r. o podatku od towarów i usług (Dz.U. z 2011 r., poz. 1054 ze zm.) dalej ustawa o VAT.
Skarżąca spółka przyjęła ponadto, że pierwsze zasiedlenie ulepszonej nieruchomości zostało dokonane wraz z rozpoczęciem najmu. W konsekwencji, obecna sprzedaż budynku (wraz z prawem użytkowania wieczystego gruntu) korzysta ze zwolnienia od podatku na mocy art. 43 ust. 1 pkt 10 ustawy o VAT. Pomiędzy pierwszym zasiedleniem (dokonanym w 2007 r.), a dostawą budynku upłynął bowiem okres dłuższy niż 2 lata.
Zdaniem skarżącej spółki powyższe zwolnienie ma zastosowanie do sprzedaży całego budynku. Bez znaczenia pozostaje fakt, że wynajmowane były dwie kondygnacje budynku, a trzecia wykorzystywana jest przez skarżącą spółkę w ramach prowadzonej działalności gospodarczej (na własne potrzeby). Istotna jest natomiast okoliczność, że dla całej nieruchomości (prawa użytkowania wieczystego gruntu wraz z całym budynkiem) prowadzona jest jedna księga wieczysta. Powyższe oznacza bowiem, że mamy do czynienia z jednym przedmiotem sprzedaży. Sprzedaży podlegać będzie całość nieruchomości, jako jeden niepodzielny przedmiot. Wynajęcie (oddanie do używania, w wykonaniu czynności podlegającej opodatkowaniu podatkiem od towarów i usług) części nieruchomości, która nie jest wyodrębniona w sposób prawny (nie stanowi nieruchomości lokalowej, dla której byłaby prowadzona odrębna księga wieczysta) wywołuje skutki w odniesieniu do całej nieruchomości (która jest następnie przedmiotem sprzedaży).
- 3. Pisemna interpretacja przepisów prawa podatkowego.
- 3.1. Minister Finansów, w wydanej interpretacji indywidualnej stwierdził, że stanowisko własne skarżącej spółki jest nieprawidłowe.
W uzasadnieniu przyjął, że planowana dostawa części budynku tj. parteru i poddasza, które były przedmiotem umowy najmu, będzie korzystać ze zwolnienia od podatku od towarów i usług na podstawie art. 43 ust. 1 pkt 10 w związku z art. 29a ust. 8 ustawy. Jednakże skarżąca spółka może zrezygnować z tego zwolnienia i opodatkować te dostawę w trybie przewidzianym w art. 43 ust. 10 ustawy. Natomiast – według Ministra Finansów – sprzedaż części nieruchomości stanowiącej piwnicę, nie będzie korzystać ze zwolnienia od podatku przewidzianego w art. 43 ust.1 pkt 10, albowiem dostawa tej części budynku będzie dokonywana w ramach pierwszego zasiedlenia. Podkreślił, że po poniesieniu przez skarżącą spółkę wydatków na ulepszenie przekraczających 30% wartości początkowej nieruchomości ta cześć budynku nie była przedmiotem żadnej czynności podlegającej opodatkowaniu. Dostawa tej części nieruchomości nie będzie w związku z tym korzystać ze zwolnienia na podstawie art. 43 ust. 1 pkt 10a ustawy o VAT, gdyż przy nabyciu budynku skarżącej spółce przysługiwało prawo do odliczenia kwoty podatku należnego o kwotę podatku naliczonego. Zatem dostawa piwnicy będzie podlegała opodatkowaniu podstawową stawką VAT w wysokości 23%.
- 4. Skarga do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku.
- 4.1. W skardze złożonej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku skarżąca zarzuciła naruszenie art. 43 ust. 1 pkt 10 w związku z art. 2 pkt 14 ustawy o VAT, przez ich błędną wykładnię polegającą na stwierdzeniu, że pierwsze zasiedlenie nieruchomości należy rozpatrywać odrębnie dla poszczególnych fizycznych części budynku (nieruchomości), z którego nie wyodrębniono nieruchomości lokalowych.
- 4.2. W odpowiedzi na skargę Minister Finansów wniósł o jej oddalenie w całości i podtrzymał dotychczasowe stanowisko zaprezentowane w zaskarżonej interpretacji.
- 5. Wyrok i uzasadnienie Sądu I instancji.
- 5.1. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku oddalając skargę podkreślił w uzasadnieniu wyroku, że istota sporu w przedmiotowej sprawie sprowadzała się do rozstrzygnięcia, czy dostawa części nieruchomości stanowiącej piwnicę będzie dokonana w ramach pierwszego zasiedlenia - a w konsekwencji - czy dostawa ta stanowi czynność opodatkowaną (niekorzystającą ze zwolnienia).
- 5.2. Sąd I instancji podkreślił, że od zasady przewidzianej w art. 5 ust. 1 ustawy o VAT ustawodawca ustanowił szereg wyjątków, a jednym z nich jest zwolnienie od podatku dostawy budynków, budowli lub ich części przewidziane w przepisach art. 43 ust. 1 pkt 10 i pkt 10a ustawy o VAT.
- 5.3. Zasadne według Sądu I instancji było w świetle art. 43 ust. 1 pkt.10 i 10a ustawy o VAT oraz art. 2 pkt 14 tej ustawy stanowisko organu wydającego interpretację, że dostawa części budynku oddanego w najem korzysta ze zwolnienia od opodatkowania (art. 43 ust.1 pkt 10), gdyż w tym przypadku zachodzą przesłanki wynikające z tego przepisu. Dostawa ta nie jest wykonywana w ramach pierwszego zasiedlenia lub przed nim, jak też od pierwszego zasiedlenia upłynął okres dłuższy niż dwa lata.
Natomiast w odniesieniu do części budynku, która nie była wynajmowana, warunek wynikający z definicji pierwszego zasiedlenia zostanie wypełniony dopiero w momencie planowanej dostawy, gdyż po poniesieniu przez skarżącą spółkę wydatków na ulepszenie przekraczających 30% wartości początkowej nieruchomości ta część budynku nie była przedmiotem żadnej czynności podlegającej opodatkowaniu, a użytkowania tej części nieruchomości przez skarżącą spółkę nie można było uznać za pierwsze zasiedlenie.
Sąd I instancji podzielił w związku z tym stanowisko organu wydającego interpretację, że sprzedaż tej części nieruchomości nie będzie korzystała ze zwolnienia określonego w art. 43 ust. 1 pkt 10. Nie będzie również korzystała ze zwolnienia określonego w art. 43 ust. 1 pkt 10a, gdyż przy budowie budynku wnioskodawcy przysługiwało prawo do obniżenia podatku należnego o kwotę podatku naliczonego.
- 6. Skarga kasacyjna.
- 6.1. Od powyższego wyroku skarżąca spółka złożyła skargę kasacyjną, wnosząc o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Gdańsku oraz zasądzenie kosztów postępowania według norm przepisanych.
- 6.2. Zaskarżonemu wyrokowi zarzucono na podstawie art. 174 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2018 r. poz. 1302 ze zm. zwana dalej " ustawa – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi") naruszenie przepisów prawa materialnego, tj. art. 43 ust. 1 pkt 10 w związku z art. 2 pkt 14 ustawy o VAT, przez ich błędną wykładnię polegającą na stwierdzeniu, że pierwsze zasiedlenie nieruchomości należy rozpatrywać odrębnie dla poszczególnych fizycznych części budynku (nieruchomości), z którego nie wyodrębniono nieruchomości lokalowych, a w konsekwencji na stwierdzeniu, że dostawa jednego budynku (wraz z prawem wieczystego użytkowania gruntu) może być opodatkowana w zróżnicowany sposób w odniesieniu do poszczególnych faktycznie tylko wyodrębnionych części tego budynku, a co w ocenie skarżącej spółki stanowi naruszenie zasad materialnego prawa podatkowego, tj. w szczególności zasady określoności prawa oraz zasady interpretacyjnej rozstrzygania wątpliwości na korzyść podatnika.
- 6.3. Minister Finansów nie złożył odpowiedzi na skargę kasacyjną.
- 7. Naczelny Sąd Administracyjny zważył co następuje.
- 7.1. Skarga kasacyjna jest uzasadniona i zasługuje na uwzględnienie.
- 7.2. Istota sporu w rozpatrywanej sprawie sprowadzała się do oceny przyjętej w zaskarżonym wyroku wykładni pojęcia "pierwsze zasiedlenie", które zostało przyjęte w art. 2 pkt 14 ustawy o VAT. Sformułowane w skardze kasacyjnej zarzuty naruszenia prawa materialnego - błędnej wykładni art. 43 ust. 1 pkt 10 w związku z art. 2 pkt 14 ustawy o VAT sprowadzały się bowiem do kwestii, czy zasadne jest uzależnienie skutku w postaci pierwszego zasiedlenia od oddania budynku, budowli lub ich części pierwszemu użytkownikowi od wykonania czynności podlegającej opodatkowaniu podatkiem od towarów i usług w kontekście zastosowania zwolnienia z VAT określonego w art. 43 ust. 1 pkt 10 ustawy o VAT.
- 7.3. W pierwszej kolejności należy przypomnieć, że zwolnienie określone w art. 43 ust. 1 pkt 10 ustawy o VAT oraz kryterium pierwszego zasiedlenia (art. 2 pkt 14 ustawy o VAT) stanowią wdrożenie do polskiego porządku prawnego odpowiednich przepisów dyrektywy 2006/112 (w szczególności art. 12 ust. 1 i 2 oraz art. 135 ust. 1 lit. j tej dyrektywy). To zaś oznacza, że przywołane w skardze kasacyjnej przepisy art. 43 ust. 1 pkt 10 w związku z art. 2 pkt 14 ustawy o VAT należy interpretować przy uwzględnieniu zasad prounijnej wykładni oraz obowiązku zapewnienia skuteczności i pierwszeństwa prawa unijnego.
- 7.4. Dla oceny podniesionego w skardze kasacyjnej zarzutów naruszenia art. 43 ust. 1 pkt 10 w związku z art. 2 pkt 14 ustawy o VAT kluczowe znaczenie miał wyrok Trybunału Sprawiedliwości z 16 listopada 2017 r. C-308/16.
W powyższym wyroku Trybunał udzielił odpowiedzi na pytania prejudycjalne zadane przez Naczelny Sąd Administracyjny postanowieniem z 23 lutego 2016 r., sygn. akt I FSK 1573/14:
"Czy art. 135 ust. 1 lit. j) dyrektywy 2006/112/WE Rady z dnia 28 listopada 2006 r. w sprawie wspólnego systemu podatku od wartości dodanej (Dz. Urz. UE 2006r. Nr L 347, s.
- 1) należy interpretować w ten sposób, że sprzeciwia się krajowemu uregulowaniu [art. 43 ust. 1 pkt 10 ustawy z dnia 11 marca 2004 r. o podatku od towarów i usług (Dz. U. Nr 54, poz. 535 ze zm.], zgodnie z którym zwolniona od VAT jest dostawa budynków, budowli lub ich części, z wyjątkiem gdy:
- a) dostawa jest dokonywana w ramach pierwszego zasiedlenia lub przed nim,
- b) pomiędzy pierwszym zasiedleniem a dostawą budynku, budowli lub ich części upłynął okres krótszy niż 2 lata w zakresie, w jakim art. 2 pkt 14 ustawy o VAT definiuje, że pierwszym zasiedleniem jest oddanie do użytkowania, w wykonaniu czynności podlegających opodatkowaniu, pierwszemu nabywcy lub użytkownikowi budynków, budowli lub ich części, po ich:
- a) wybudowaniu lub
- b) ulepszeniu, jeżeli wydatki poniesione na ulepszenie, w rozumieniu przepisów o podatku dochodowym, stanowiły co najmniej 30% wartości początkowej.
- 7.5. W powołanym wyżej wyroku z 16 listopada 2017 r. C-308/16 Trybunał wyjaśnił, że: "Artykuł 12 ust. 1 i 2 oraz art. 135 ust. 1 lit. j) dyrektywy Rady 2006/112/WE z dnia 28 listopada 2006 r. w sprawie wspólnego systemu podatku od wartości dodanej należy interpretować w ten sposób, że sprzeciwiają się one przepisom krajowym, takim jak będące przedmiotem postępowania głównego, które uzależniają zwolnienie z podatku od wartości dodanej w związku z dostawą budynków od spełnienia warunku, zgodnie z którym pierwsze zasiedlenie tych budynków następuje w ramach czynności podlegającej opodatkowaniu".
- 7.6. W uzasadnieniu wyroku (pkt 35) Trybunał zwrócił uwagę na to, że w art. 2 pkt 14 ustawy o VAT polski ustawodawca, po pierwsze, wyłączył z zakresu wskazanego zwolnienia – poprzez powiązanie pojęcia "pierwszego zasiedlenia" z wykonywaniem czynności podlegającej opodatkowaniu – zasiedlenia, które nie leżą u podstaw czynności podlegających opodatkowaniu lub nie prowadzą do czynności podlegających opodatkowaniu, w wyniku czego zwolnienie przewidziane w art. 135 ust. 1 lit. j) dyrektywy VAT nie znajduje zastosowania do przeniesienia istniejącego budynku, który, był wykorzystywany przez jego właściciela do własnych celów handlowych, z uwagi na to, że takie wykorzystywanie nie może zostać uznane za "pierwsze zasiedlenie" w braku takiej czynności podlegającej opodatkowaniu. Po wtóre, w zakresie, w jakim ustawodawca ten rozszerzył kryterium "pierwszego zasiedlenia" na przebudowę budynków, ustanowił on próg ilościowy, zgodnie z którym koszty takiej przebudowy muszą osiągnąć określoną procentową wielkość początkowej wartości odnośnego budynku, w niniejszym przypadku co najmniej 30% tej wartości, aby jego sprzedaż podlegała opodatkowaniu VAT.
- 7.7. Trybunał badając, czy art. 12 ust. 1 i 2 oraz art. 135 ust. 1 lit. j) dyrektywy VAT stoją na przeszkodzie obowiązywaniu takich przepisów krajowych podkreślił (pkt 37), że pojęcie "pierwszego zasiedlenia" jest zawarte w art. 12 dyrektywy VAT, ale nie jest ono w niej zdefiniowane. Wskazując (pkt 41) na prace przygotowawcze do szóstej dyrektywy Rady 77/388/EWG z dnia 17 maja 1977 r. w sprawie harmonizacji ustawodawstw państw członkowskich w odniesieniu do podatków obrotowych – wspólny system podatku od wartości dodanej: ujednolicona podstawa wymiaru podatku (Dz.U. 1977, L 145, s. 1), które pozostają wymierne do celów interpretacji dyrektywy VAT, w ramach zwolnień przewidzianych w jej art. 135 ust. 1 lit. j), podkreślił, że kryterium "pierwszego zasiedlenia" budynku należy rozumieć jako odpowiadające kryterium pierwszego użytkowania budynku przez jego właściciela lub lokatora. Z analizy historycznej nie wynika jednak, że użytkowanie budynku przez jego właściciela ma nastąpić w ramach czynności podlegającej opodatkowaniu.
- 7.8. Trybunał zwrócił następnie uwagę na to (pkt 45), że jakkolwiek art. 12 ust. 2 dyrektywy VAT upoważnia państwa członkowskie do zdefiniowania warunków stosowania kryterium, o którym mowa w ust. 1 lit. a) tego artykułu, do przebudowy budynków, w odniesieniu w szczególności do dostawy budynku następującej przed jego pierwszym zasiedleniem, przepisu tego nie można jednak interpretować w ten sposób, że państwa członkowskie korzystają z marginesu pozwalającego im na zmianę samego pojęcia "pierwszego zasiedlenia" w swoich przepisach krajowych, gdyż mogłoby to podważać skuteczność wskazanego zwolnienia.
Zaznaczył (pkt 46 i 47), że literalna wykładnia art. 12 i art. 135 ust. 1 lit. j) dyrektywy VAT, jak również analiza kontekstu i celów założonych w tej dyrektywie świadczą o tym, że wspomniana dyrektywa nie przyznaje państwom członkowskim uprawnienia do wprowadzenia warunków w odniesieniu do przewidzianych tam zwolnień czy też ograniczenia ich. Wynika stąd, że państwa członkowskie nie są w szczególności upoważnione do uzależnienia zwolnienia z VAT w zakresie dostaw budynków następujących po ich pierwszym zasiedleniu od warunku, który nie został przewidziany w dyrektywie VAT, a zgodnie z którym takie pierwsze zasiedlenie ma nastąpić w ramach czynności podlegającej opodatkowaniu.
7.9. Mając na względzie przedstawione wyżej stanowisko Trybunału Sprawiedliwości UE, przedstawiona wyżej wykładnia przepisów dyrektywy 2006/112/WE miła wiążące znaczenie przy ocenie zasadności zarzutów skargi kasacyjnej.
Ponieważ przyjęta (i zaakceptowana przez Sąd I instancji) w zaskarżonej interpretacji wykładnia art. 43 ust. 1 pkt 10 w związku z art. 2 pkt 14 ustawy o VAT oraz przyjęte w niej rozumienie "pierwszego zasiedlenia" wiązało je z czynnością podlegającą opodatkowaniu, przez co stało w sprzeczności z wykładnią przyjętą w wyroku w sprawie C-308/16, stwierdzone naruszenie prawa materialnego w postaci błędnej wykładni art. 2 pkt 14 ustawy o VAT (z punktu widzenia obowiązku zapewnienia skuteczności i pierwszeństwa prawu unijnemu) uzasadniało uchylenie wyroku Sądu I instancji oraz zaskarżonej interpretacji.
Konsekwencją wyroku w sprawie C-308/16 jest bowiem wyłączenie możliwości uzależnienia zastosowania zwolnienia z VAT w zakresie dostaw budynków następujących po ich pierwszym zasiedleniu od warunku, który nie został przewidziany w dyrektywie VAT, a zgodnie z którym takie pierwsze zasiedlenie ma nastąpić w ramach czynności podlegającej opodatkowaniu. W rozpatrywanej sprawie to właśnie brak dokonania przez skarżącą spółkę czynności podlegającej opodatkowaniu podatkiem od towarów i usług stanowił podstawowy argument przemawiający za uznaniem, że nie doszło do pierwszego zasiedlenia części budynku opisanego we wniosku o wydanie interpretacji indywidualnej.
Akceptacja przyjętego w sprawie stanowiska organów podatkowych przez Sąd I instancji z powołaniem się na brak spełnienia warunku pozostającego w sprzeczności z wymogami wynikającymi z prawa unijnego nie może się ostać.
7.10. W konsekwencji poczynionych wyżej rozważań, stwierdzając, że zarzuty skargi kasacyjnej są uzasadnione, Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 185 oraz art. 188 ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi orzekł jak w sentencji wyroku.
Ponownie wydając interpretację organ interpretacyjny uwzględni wiążącą wykładnię przepisów unijnych wynikającą z wyroku w sprawie C-308/16.
7.11. Rozstrzygnięcie w sprawie kosztów postępowania kasacyjnego wydano w oparciu o art. 203 pkt 1 w związku z art. 205 § 2 ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi natomiast w sprawie kosztów postępowania przed sądem I instancji – w oparciu o art. 199 i art. 200 tej ustawy.