Uzasadnienie
Wyrokiem z 7 maja 2025 r., sygn. akt I SA/Sz 788/24, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie oddalił skargę M. J. (dalej: skarżąca) na decyzję Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Szczecinie z 23 października 2024 r. w przedmiocie podatku od towarów i usług za lipiec i sierpień 2022 r.
Wnioskiem z 30 kwietnia 2026 r. skarżąca wniosła o wstrzymanie wykonania decyzji. W uzasadnieniu wskazała, że nie zgadza się z ustaleniami faktycznymi przyjętymi w sprawie, podnosząc, że zostały one w zasadniczej mierze oparte na wyjaśnieniach złożonych w toku postępowania karnego. W jego ramach prokurator zastosował zabezpieczenie majątkowe obejmujące majątek skarżącej oraz jej małżonka do kwoty 176 337 904,46 zł. Zdaniem skarżącej, działanie to pozbawiło ją i jej męża możliwości swobodnego dysponowania środkami finansowymi niezbędnymi do normalnego funkcjonowania, przy czym stan ten utrzymuje się już czwarty rok.
Uzasadniając wniosek, skarżąca podniosła ponadto, że trudną sytuację majątkową dodatkowo pogarsza jej stan zdrowia oraz stan zdrowia jej małżonka. Wskazała, że w następstwie silnych reakcji stresowych oraz postępującego pogorszenia zdrowia psychicznego zaprzestała wykonywania pracy zarobkowej. Z kolei jej mąż został uznany za osobę niezdolną do pracy. Dodała również, że na utrzymaniu małżonków pozostaje małoletnia córka, urodzona w 2010 r., a koszty jej utrzymania mogą być obecnie pokrywane wyłącznie dzięki wsparciu bliskich krewnych.
Skarżąca wskazała także, że ostateczne decyzje podatkowe objęte postępowaniami toczącymi się przed Naczelnym Sądem Administracyjnym (sygn. I FSK 1702/25 oraz I FSK 1703/25) opiewają łącznie na kwotę 9 058 025 zł.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje
wniosek o wstrzymanie wykonania zaskarżonej decyzji nie zasługiwał na uwzględnienie.
Stosownie do treści art. 61 § 3 P.p.s.a. po przekazaniu sądowi skargi, sąd może na wniosek skarżącego wydać postanowienie o wstrzymaniu wykonania w całości lub w części aktu lub czynności, o których mowa w § 1, jeżeli zachodzi niebezpieczeństwo wyrządzenia znacznej szkody lub spowodowania trudnych do odwrócenia skutków.
Zauważyć należy, że sąd może wstrzymać wykonanie zaskarżonego aktu lub czynności, jeżeli została spełniona co najmniej jedna z ustawowych przesłanek, uregulowana w art. 61 § 3 P.p.s.a., tj. gdy stwierdzono, że zachodzi niebezpieczeństwo wyrządzenia znacznej szkody albo niebezpieczeństwo spowodowania trudnych do odwrócenia skutków. Niebezpieczeństwo wyrządzenia znacznej szkody nie musi mieć charakteru materialnego. Chodzi więc o taką szkodę, która nie będzie mogła być zrekompensowana wskutek zwrotu spełnionego i wyegzekwowanego świadczenia, jak również nie będzie możliwe przywrócenie rzeczy do pierwotnego stanu (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 26 lutego 2013 r., sygn. akt II FSK 1064/12). Trudne do odwrócenia skutki to takie prawne lub faktyczne skutki, które raz zaistniałe powodują istotną lub trwałą zmianę rzeczywistości, przy czym powrót do stanu poprzedniego może nastąpić tylko po dłuższym czasie lub przy stosunkowo dużym nakładzie sił i środków (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 30 kwietnia 2010 r., sygn. akt II FZ 110/10).
Argumentacja wniosku o wstrzymanie wykonania zaskarżonego aktu musi w sposób przekonujący wskazać na konkretne relacje między brakiem wstrzymania zaskarżonej decyzji, a wystąpieniem zagrożeń z art. 61 § 3 P.p.s.a. Z konstrukcji powyższego przepisu wynika, że na wnioskodawcy spoczywa ciężar wykazania przesłanek zawartych w cytowanym przepisie, zaś sąd może wstrzymać wykonanie zaskarżonego aktu, jeżeli jest spełniona ustawowa przesłanka określona jako potencjalna możliwość wyrządzenia znacznej szkody lub spowodowania trudnych do odwrócenia skutków, gdyby akt lub czynność zostały wykonane (wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 26.06.2025 r., sygn. akt III OZ 332/25).
W rozpoznawanej sprawie z istoty wniosku skarżącej o wstrzymanie wykonania zaskarżonej decyzji wynika przede wszystkim wskazywanie na dolegliwości, jakie pociąga za sobą prowadzone przez prokuratora postępowanie karne, w tym zastosowanie zabezpieczenia majątkowego. Okoliczności te pozostają jednak poza zakresem oceny dokonywanej w ramach przesłanek określonych w art. 61 § 3 P.p.s.a. Dolegliwości związane z prowadzonym postępowaniem karnym oraz środkami procesowymi stosowanymi przez organy ścigania nie stanowią bowiem następstwa wykonania zaskarżonej decyzji administracyjnej, lecz wynikają z odrębnych czynności podejmowanych w ramach postępowania karnego. Tym samym nie mogą uzasadniać przyjęcia, że wykonanie zaskarżonej decyzji spowoduje niebezpieczeństwo wyrządzenia znacznej szkody lub wywołania trudnych do odwrócenia skutków.
Poza zakresem oceny Naczelnego Sądu Administracyjnego, w ramach rozpoznawania wniosku strony o wstrzymanie wykonania zaskarżonej decyzji, pozostaje ponoszona przez skarżącą argumentacja, mająca na celu wykazanie uchybień prawnych decyzji, która stała się przedmiotem skargi jak też wadliwości dowodów przeprowadzonych w toku postępowania podatkowego jak i postępowania karnego. Celem bowiem instytucji wstrzymania wykonania decyzji jest ukształtowanie stosunków do czasu rozpoznania skargi w zakresie zapobieżenia znacznej szkodzie lub trudnym do odwrócenia skutkom (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 10 października 2008 r., sygn. akt II OZ 741/08, LEX nr 493666).
Natomiast ustawodawca nie wiąże, choćby w najmniejszym stopniu wystąpienia podstaw udzielenia ochrony tymczasowej z prawdopodobieństwem uwzględnienia skargi na decyzję. Tak więc sąd administracyjny rozpoznający wniosek o wstrzymanie wykonania decyzji nie może badać, choćby wstępnie, czy zaskarżona decyzja dotknięta jest wadą uzasadniającą jej uchylenie lub stwierdzenie nieważności (uchwała Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 16 kwietnia 2007 r., sygn. akt I GPS 1/07, ONSAiWSA 2007 r. Nr 4, poz. 77). Skarżąca we wniosku o wstrzymanie wykonania decyzji wprost wskazała, że: " (...) nie zgadza się z ustaleniami faktycznymi przyjętymi w tej sprawie, wskazując, że zostały one oparte zasadniczo na wyjaśnieniach złożonych w toku postępowania karnego, które są wewnętrznie niespójne i budzą poważne wątpliwości co do ich przydatności dowodowej. Z tych przyczyn została wniesiona skarga kasacyjna."
Wbrew także stanowisku skarżącej, każde wykonanie decyzji dotyczącej należności pieniężnych jest uciążliwe i stanowi uszczerbek w budżecie jej adresata, jednak nie oznacza to automatycznie, że zapłata należności, także w trybie egzekucyjnym, będzie za każdym razem powodować powstanie po stronie podmiotu wnoszącego skargę znacznej szkody lub trudnych do odwrócenia skutków. Sama dolegliwość, czy wysokość ciążącego na danym podmiocie zobowiązania podatkowego nie stanowi wystarczającej przesłanki do skorzystania z instytucji wstrzymania wykonania zaskarżonej decyzji. Konieczność zapłaty egzekwowanego świadczenia i związane z tym uszczuplenie majątku dłużnika są zwykłym następstwem takiej decyzji. Poza tym ewentualna szkoda powstała z tytułu wykonania świadczenia publicznoprawnego ma charakter restytucyjny, ponieważ wiąże się ze świadczeniem pieniężnym, które ze swej natury jest świadczeniem odwracalnym.
Oznacza to, że w razie ewentualnego prawomocnego uwzględnienia skargi, po merytorycznym rozpoznaniu sprawy, jeśli strona poniesie szkodę z powodu niezgodnego z prawem działania organu, ma roszczenie o jej naprawienie.
Nie może również przemawiać za uwzględnieniem wniosku o wstrzymanie wykonania zaskarżonej decyzji okoliczność, że skarżącej zostało przyznane prawo pomocy poprzez zwolnienie od kosztów sądowych. Samo przyznanie prawa pomocy nie przesądza bowiem o zasadności udzielenia ochrony tymczasowej. Instytucje te służą odmiennym celom i oparte są na odrębnych przesłankach ustawowych. Przyznanie prawa pomocy uzależnione jest od sytuacji majątkowej strony i jej zdolności do poniesienia kosztów postępowania sądowego, natomiast wstrzymanie wykonania decyzji wymaga wykazania, że jej wykonanie grozi wyrządzeniem znacznej szkody lub spowodowaniem trudnych do odwrócenia skutków. Dane brane pod uwagę przy ocenie wniosku o prawo pomocy niewątpliwie mogą być brane pod uwagę przez sąd administracyjny rozpoznający wniosek o wstrzymanie wykonania zaskarżonego aktu, ale zawsze w kontekście przesłanek z art. 61 § 3 P.p.s.a. Z tego względu okoliczność zwolnienia skarżącej od kosztów sądowych pozostaje bez wpływu na ocenę przesłanek określonych w art. 61 § 3 P.p.s.a.
Niezależnie od powyższego skarżąca nie wykazała, aby wykonanie zaskarżonej decyzji samo w sobie prowadziło do powstania skutków o których mowa w art. 61 § 3 P.p.s.a. Samo powołanie się na trudną sytuację finansową lub uciążliwości związane z innymi postępowaniami nie jest wystarczające do zastosowania wyjątkowej instytucji wstrzymania wykonania decyzji.
W konsekwencji brak jest podstaw do uznania, że w niniejszej sprawie zostały spełnione ustawowe przesłanki wstrzymania wykonania zaskarżonej decyzji, co skutkuje oddaleniem wniosku.
W tym stanie rzeczy, Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 61 § 3 w zw. z art. 193 P.p.s.a. orzekł jak w sentencji.