Uzasadnienie
- 1. Wyrokiem z 19 lutego 2015 r., sygn. I SA/Sz 1351/14, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie, na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz.U. z 2018 r. poz. 1302, ze zm., dalej "p.p.s.a."), oddalił skargę Gminy D. (dalej "strona", "skarżąca" lub "Gmina") na interpretację indywidualną Ministra Finansów (dalej "organ" lub "organ interpretacyjny") z 16 lipca 2014 r. w przedmiocie podatku od towarów i usług.
- 2. Przebieg postępowania przed organami podatkowymi
- 2.1. Strona zwróciła się do organu o wydanie pisemnej interpretacji przepisów prawa podatkowego w zakresie prawa do odliczenia podatku naliczonego z tytułu wydatków związanych z budową portu jachtowego i przystani sezonowej (dalej "Inwestycja"), wydatków na ich bieżące utrzymanie oraz sposobu realizacji tego prawa.
- 2.2. Z przedstawionego we wniosku stanu faktycznego wynika, że Gmina jest zarejestrowanym czynnym podatnikiem podatku od towarów i usług. Wydatki skarżącej związane z realizacją Inwestycji zostały udokumentowane otrzymanymi od kontrahentów fakturami VAT. Zarówno przystań sezonowa, jak i infrastruktura portowa - znajdują się w majątku Gminy. Na mocy uchwały Rady Miejskiej z 31 marca 2011 r. utworzono jednostkę budżetową Gminy pod nazwą Z. (dalej "Z.").
Gmina planuje przekazać przedmiotową Inwestycję w administrowanie Z. na podstawie porozumienia, które zostanie podpisane w marcu 2014 r. W ramach przedmiotowego porozumienia do obowiązków Z. należeć będzie m.in. pobieranie w imieniu i na rzecz Gminy opłat takich jak: opłaty portowe (opłata przystaniowa oraz opłata pasażerska), opłaty za dostawę mediów do jednostek pływających (wody, energii elektrycznej), opłaty za dzierżawę miejsc postojowych w porcie, opłaty za udostępnienie sanitariatów, a także opłaty za wynajem sali konferencyjnej. Pobrane przez Z. opłaty będą stanowiły przychód Gminy, która będzie z tego tytułu rozliczać podatek należny.
Gmina zaznaczyła, że dotychczas - w czerwcu 2013 r. - przystań sezonowa została częściowo udostępniona użytkownikom na okres letni, w tym okresie była więc wykorzystywana przez Z., choć nie została tej jednostce przekazana w sposób formalny, wówczas przychody z tytułu użytkowania przystani sezonowej były pobierane przez Z. i stanowiły przychód tej jednostki budżetowej.
Końcowo Gmina zaakcentowała, że kwestia zasadności opodatkowania opłat portowych pobieranych przez Z., jak również sam status prawny tej jednostki budżetowej Gminy - stanowi obecnie przedmiot odrębnego wniosku o wydanie interpretacji indywidualnej. Zgodnie ze stanowiskiem Gminy - opłaty portowe nie podlegają opodatkowaniu podatkiem od towarów i usług, natomiast Z. jest odrębnym od skarżącej podatnikiem tego podatku.
- 2.3. W związku z powyższym opisem skarżąca zadała następujące pytania: 1) czy Gminie przysługuje prawo do odliczenia podatku naliczonego z faktur dokumentujących wydatki na budowę pomieszczeń;
- 2) czy stronie przysługuje prawo do odliczenia podatku naliczonego z faktur dokumentujących wydatki na budowę infrastruktury portowej;
- 3) czy po przekazaniu przystani sezonowej w administrowanie Z. - Gminie będzie przysługiwało prawo do odliczenia podatku naliczonego z faktur dokumentujących wydatki na jej budowę;
- 4) czy Gminie przysługuje prawo do odliczenia podatku naliczonego z faktur dokumentujących wydatki na bieżące utrzymanie infrastruktury portowej;
- 5) czy stronie będzie przysługiwało prawo do odliczenia podatku naliczonego z faktur dokumentujących wydatki na bieżące utrzymanie przystani sezonowej;
- 6) w rozliczeniu za jakie okresy Gmina powinna dokonać odliczenia podatku od wydatków, które zostały poniesione na budowę pomieszczeń;
- 7) w rozliczeniu za jakie okresy skarżąca powinna dokonać odliczenia podatku od wydatków, które zostały poniesione na budowę infrastruktury portowej;
- 8) w jak sposób skarżąca powinna dokonać odliczenia podatku od wydatków, które zostały poniesione na budowę przystani sezonowej.
- 2.4. Przedstawiając własne stanowisko w sprawie skarżąca wywiodła, że uprawnienia wymienione w pytaniach 1-5 będą jej przysługiwać, odnośnie pytań 6-7 - wskazała, że od wydatków, które zostały poniesione na budowę pomieszczeń i infrastruktury portowej, powinna dokonać bieżącego odliczania podatku VAT w oparciu o zasadę ogólną wyrażoną w art. 86 ustawy z dnia 11 marca 2004 r. o podatku od towarów usług (tekst jedn. Dz.U. z 2011 r. Nr 177, poz. 1054 ze zm.; dalej "ustawa o VAT"), odnosząc się do ostatniego z pytań - skarżąca podniosła, że w tym wypadku należy dokonać odliczenia podatku naliczonego w odpowiedniej proporcji, wynikającej z art. 91 ust. 1-7 ustawy, tj. z pominięciem tej części VAT, która przypada na okres, w którym przystań sezonowa nie była wykorzystywana przez Gminę do wykonywania czynności opodatkowanych.
- 2.5. W interpretacji indywidualnej z 16 lipca 2014 r. organ uznał, że stanowisko Gminy, jest nieprawidłowe w części w jakiej dotyczy prawa do odliczenia podatku naliczonego z tytułu wydatków związanych z budową portu jachtowego oraz w zakresie prawa do odliczenia podatku naliczonego z tytułu wydatków związanych z budową przystani sezonowej. W pozostałym zakresie organ interpretacyjny podzielił stanowisko strony.
- 2.6. W odniesieniu do pierwszej kwestii organ wskazał, że analiza przedstawionego stanu faktycznego/zdarzenia przyszłego oraz treści powołanych przepisów prawa prowadzi do stwierdzenia, że czynności, za które Z. będzie pobierał w imieniu Gminy - opłaty stanowią odpłatne świadczenie usług oraz dostawę towarów. Dlatego też poniesione wydatki uznać należy za związane z czynnościami opodatkowanymi. W konsekwencji uprawnienie to Gminie nie przysługuje, (co zresztą skarżąca wskazała we wniosku - powołując się na uchwałę Naczelnego Sądu Administracyjnego z 8 kwietnia 2011 r., w sprawie I FPS 9/10). W celu realizacji ww. uprawnienia - Gminna może zatem dokonać korekty nieodliczonego podatku na zasadach określonych w art. 86 ust. 13 ustawy o VAT.
- 2.7. Przechodząc do prawa do odliczenia podatku naliczonego od wydatków poniesionych na budowę przystani sezonowej - organ interpretacyjny wskazał, że prawo to nie przysługuje Gminie, gdyż od momentu rozpoczęcia Inwestycji, Gmina wyłączyła ją całkowicie z systemu podatku VAT. W tej sytuacji należy stwierdzić, że nabywając towary i usługi przeznaczone na budowę przystani sezonowej nie nabywała ich do działalności gospodarczej i nie działała w charakterze podatnika VAT, o którym mowa w art. 15 ust. 1 ustawy o VAT. W konsekwencji, dokonując zakupów towarów i usług związanych z tą budową, nie spełniła przesłanki z art. 86 ust. 1 powołanej ustawy, a tym samym nie nabyła prawa do odliczenia podatku naliczonego. W konsekwencji Gmina nie mogła dokonać odliczenia podatku naliczonego z faktur dokumentujących wydatki poniesione na budowę przystani sezonowej. Zgodnie bowiem z obowiązującym obecnie art. 167 dyrektywy 2006/112/WE Rady z dnia 28 listopada 2006 w sprawie wspólnego systemu podatku od wartości dodanej (Dz.Urz. UE. L. Nr 374; dalej "dyrektywa VAT" lub 'dyrektywa 112") - prawo do odliczenia powstaje w momencie, gdy podatek, który podlega odliczeniu, staje się wymagalny. Późniejsza zmiana przeznaczenia takich towarów z działalności nie dającej prawa do odliczenia na działalność dającą takie prawo, nie będzie skutkowała dla podatnika nabyciem prawa do odliczenia VAT.
- 3. Skarga do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego
Po bezskutecznym wezwaniu organu do usunięcia naruszenia prawa Gmina wniosła na powyższą interpretację skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Szczecinie zaskarżając ją w całości. W skardze strona zarzuciła naruszenie: (-) art. 15 ust. 1 oraz ust. 6 ustawy o VAT; (-) - art. 86 ust. 1 ustawy o VAT; (-) art. 86 ust. 10-13 ustawy o VAT; (-) art. 121 § 1, w związku z art. 14h ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. Ordynacja podatkowa (Dz.U. z 2005 r. Nr 8, poz. 60 ze zm.; dalej "O.p") - wnosząc o uchylenie zaskarżonej interpretacji w całości i zasądzenie kosztów postępowania.
W odpowiedzi na skargę, Minister Finansów wniósł o jej oddalenie, podtrzymując dotychczasowe stanowisko w sprawie.
- 4. Wyrok Sądu pierwszej instancji
- 4.1. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie uznał skargę za bezzasadną. W uzasadnieniu powołując obszernie ocenę prawną wyrażoną przez organ interpretacyjny stwierdził, że spór w niniejszej sprawie sprowadza się do oceny czy Z. - będący jednostką budżetową Gminy - może zostać uznany za odrębny od Gminy podmiot na gruncie przepisów ustawy VAT, a tym samym, czy Gmina jest podatnikiem VAT w odniesieniu do czynności realizowanych przez Z.
- 4.2. Mając to na uwadze Sąd a quo orzekł, że w złożonym wniosku skarżąca - jako kluczowy element stanu faktycznego - wskazała, że jednostka budżetowa Gminy (Z.) jest odrębnym od niej podatnikiem podatku VAT, okoliczność ta zdaniem Sądu pierwszej instancji była wiążąca dla zakresu dokonania kontroli zaskarżonej interpretacji i skutkowała koniecznością odstąpienia od rozpoznawania niniejszej sprawy. Powyższe bowiem, a contrario - wynika z uchwały Naczelnego Sądu Administracyjnego z 24 czerwca 2013 r., w sprawie I FPS 1/13, zgodnie z którą gminne jednostki budżetowe nie są podatnikami podatku od towarów i usług. W konsekwencji podany we wniosku stan faktyczny, bez względu na to, czy był zgodny z rzeczywistością - stanowił podstawę do udzielenia interpretacji i z tego zadania organ podatkowy wywiązał się w sposób prawidłowy.
- 5. Skarga kasacyjna
Powyższy wyrok strona zaskarżyła w całości, zarzucając w skardze kasacyjnej naruszenie przepisów postępowania w rozumieniu art. 174 pkt 2 p.p.s.a., tj.:
- 1) art. 134 § 1 powołanej ustawy poprzez wydanie rozstrzygnięcia przy uwzględnieniu okoliczności pozostających poza granicami przedmiotowej sprawy;
- 2) art. 146 § 1 p.p.s.a. poprzez jego nie zastosowanie w okolicznościach wskazujących na konieczność uchylenia przedmiotowej interpretacji, w sytuacji gdy została ona wydana z naruszeniem art. 86 ust. 1 oraz ust. 10-13 ustawy o VAT;
- 3) art. 151 p.p.s.a. poprzez jego zastosowanie i oddalenie skargi skarżącej w sytuacji naruszenia przez organ interpretacyjny art. 86 ust. 1 oraz ust. 10-13 ustawa o VAT.
Ponadto skarżąca kasacyjnie zarzuciła naruszenie prawa materialnego w rozumieniu art. 174 pkt 1 p.p.s.a. tj.:
- 1) art. 86 ust. 1 ustawy o VAT, poprzez uznanie, że w przedstawionym we wniosku o wydanie interpretacji Gminie nie przysługuje prawo do odliczenia podatku naliczonego z faktur dokumentujących wydatki poniesione na budowę przystani sezonowej;
- 2) art. 86 ust. 10-13 ustawy o VAT poprzez błędną wykładnię lub niewłaściwe zastosowanie i uznanie, że przedmiotowa regulacja nie znajduje zastosowania w niniejszej sprawie;
- 3) art. 1 ust. 2 dyrektywy VAT poprzez błędną wykładnię, a tym samym naruszenie zasady neutralności podatku i obciążenie ciężarem VAT podmiotu, który wykorzystuje nabywane towary i usługi do wykonywania czynności opodatkowanych.
W kontekście tak sformułowanych podstaw kasacyjnych skarżąca wniosła o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania sądowi który wydał orzeczenie, ewentualnie o uchylenie zaskarżonego wyroku i rozpoznanie skargi, domagając się przy tym zasądzenia zwrotu kosztów postępowania.
- 6. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:
- 6.1. Zarzuty skargi kasacyjnej są zasadne, a zatem rozpoznawany środek odwoławczy odnosi zamierzony skutek.
- 6.2. Przede wszystkim nie można zaakceptować stanowiska Sądu pierwszej instancji, że kwestia posiadania przez jednostkę budżetową Gminy statusu podatnika podatku od towarów i usług jest elementem stanu faktycznego a nie oceny prawnej. Po pierwsze, trafnie wskazuje kasator, że we wniosku o udzielenie interpretacji nie wskazano, że ten podmiot jest odrębnym od Gminy podatnikiem VAT. Podano jedynie, że Gmina wystąpiła w tym zakresie z odrębnym wnioskiem o interpretacje w zakresie odrębności podatkowej jednostki budżetowej. Po drugie, to czy określony podmiot ma status podatnika podatku od towarów i usług jest związane ze stosowaniem prawa materialnego. Zwłaszcza, że zaskarżony wyrok zapadł już po wydaniu uchwały składu 7 sędziów Naczelnego Sądu Administracyjnego z 24 czerwca 2013 r., I FPS 1/13, ONSAiWSA 2013, nr 6, poz. 96, w której stwierdzono, że w świetle art. 15 ust. 1 i 2 ustawy o VAT jednostki budżetowe gminy nie są podatnikami podatku od towarów i usług. Z uwagi na powyższe zarzut naruszenia art. 134 § 1 p.p.s.a. jest zasadny.
- 6.3. Trafne są także zarzuty naruszenia przepisów prawa materialnego. Należy podkreślić, że po wydaniu zaskarżonej interpretacji oraz wyroku sądu pierwszej instancji w zakresie podmiotowości podatkowej jednostek organizacyjnych gmin zapadło szereg istotnych orzeczeń, które w sposób jednoznaczny rozstrzygają kwestię podnoszoną we wniosku o udzielenie interpretacji indywidualnej. W pierwszej kolejności należy wspomnieć o przytoczonej wyżej uchwale składu 7 sędziów Naczelnego Sądu Administracyjnego z 24 czerwca 2013 r., I FPS 1/13, ONSAiWSA 2013, nr 6, poz. 96, w której stwierdzono, że w świetle art. 15 ust. 1 i 2 ustawy o VAT jednostki budżetowe gminy nie są podatnikami podatku od towarów i usług.
Z kolei Trybunał Sprawiedliwości Unii Europejskiej w wyroku z 29 września 2015 r., w sprawie C-276/14 Gmina Wrocław przeciwko Ministrowi Finansów orzekł, że artykuł 9 ust. 1 dyrektywy 2006/112 w sprawie wspólnego systemu podatku od wartości dodanej należy interpretować w ten sposób, że podmioty prawa publicznego nie mogą być uznane za podatników podatku od wartości dodanej, ponieważ nie spełniają kryterium samodzielności przewidzianego w tym przepisie.
Gminne jednostki budżetowe, które wykonują działalność gospodarczą powierzoną im w imieniu i na rachunek gminy, które nie odpowiadają za szkody spowodowane tą działalnością, ponieważ odpowiedzialność tę ponosi wyłącznie owa gmina, i które nie ponoszą ryzyka gospodarczego związanego z rzeczoną działalnością, ponieważ nie dysponują własnym majątkiem, nie osiągają własnych dochodów i nie ponoszą kosztów dotyczących takiej działalności, bowiem uzyskane dochody są wpłacane do budżetu gminy, a wydatki są pokrywane bezpośrednio z budżetu owej gminy, nie spełniają kryterium samodzielności, w rozumieniu art. 9 ust. 1.dyrektywy 2006/112 a zatem nie mogą zostać uznane za podatnika.
W aktualnym stanie prawnym nie ma zatem wątpliwości, że jednostka budżetowa gminy nie jest podatnikiem podatku od towarów i usług. Tym podatnikiem jest bowiem gmina.
6.4. Z kolei w zakresie zakładów budżetowych w uchwale składu 7 sędziów Naczelnego Sądu Administracyjnego z 26 października 2015 r., I FPS 4/15, ONSAiWSA 2016, nr 1, poz. 3 uznano, że w świetle art. 15 ust. 1 oraz art. 86 ust. 1 ustawy z dnia 11 marca 2004 r. o podatku od towarów i usług (Dz.U. z 2011 r. Nr 177, poz. 1054 ze zm.) gmina ma prawo do odliczenia podatku naliczonego z faktur zakupowych związanych z realizacją inwestycji, które zostały przekazane do gminnego zakładu budżetowego, który realizuje powierzone mu zadania własne tej gminy, jeżeli te inwestycje są wykorzystywane do sprzedaży opodatkowanej podatkiem od towarów i usług.
6.5. Z powyższych uchwał oraz wyroku Trybunału Sprawiedliwości wynika, że przekazanie inwestycji pomiędzy gminą a jednostką budżetową następuje w ramach struktury wewnętrznej tego samego podatnika VAT. Przyjęcie na gruncie podatku VAT tożsamości podmiotowo-podatkowej gminy, a nie jej jednostki budżetowej, oznacza jednocześnie, że gmina bezpośrednio świadczy usługi opodatkowane, związane z realizacją jej zadań własnych, które w ramach jej wewnętrznej organizacji zostały przekazane do wykonania jednostce budżetowej.
6.6. Z uwagi na powyższe podniesione w skardze kasacyjnej zarzuty naruszenia art. 86 ust. 1, art. 86 ust. 10-13 ustawy o VAT są trafne. Zasadny jest także ostatni z podniesionych zarzutów naruszenia prawa materialnego. Zaskarżony wyrok narusza bowiem zasadę neutralności podatku od wartości dodanej. Tym samym orzeczenie narusza art. 1 ust. 2 dyrektywy VAT.
6.7. Zgodnie z art. 188 p.p.s.a., w brzmieniu obowiązującym od 15 sierpnia 2015 r., Naczelny Sąd Administracyjny w razie uwzględnienia skargi kasacyjnej, uchylając zaskarżone orzeczenie, rozpoznaje skargę, jeżeli uzna, że istota sprawy jest dostatecznie wyjaśniona.
W związku z powyższym Naczelny Sąd Administracyjny, uznając zasadność zarzutów skargi kasacyjnej na podstawie art. 188 p.p.s.a. w związku z art. 146 § 1 p.p.s.a. uchylił zaskarżony wyrok Sądu pierwszej instancji oraz uchylił zaskarżoną interpretację.
- 6.8. O kosztach postępowania sądowego, na które składają się koszty postępowania kasacyjnego oraz koszty postępowania przed sądem pierwszej instancji, orzeczono na podstawie art. 203 pkt 1 p.p.s.a. i art. 200 p.p.s.a., art. 205 § 2 p.p.s.a. Na sumę kosztów składają się uiszczone przez skarżącą wpisy stałe od skargi oraz skargi kasacyjnej oraz opłata kancelaryjna za wniosek o sporządzenie uzasadnienia przez Sąd pierwszej instancji, a także wynagrodzenie pełnomocnika strony skarżącej za obie instancje.
- - ---------------------- 2