Uzasadnienie
Pismem z 24 października 2025 r. do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie (Sąd pierwszej instancji/WSA) wpłynęła skarga A. S. (Skarżąca/Strona), reprezentowanej przez pełnomocnika, M. S., na bezczynność Naczelnika Urzędu Skarbowego Warszawa – Praga w zakresie udzielenia odpowiedzi na złożony przez Stronę wniosek w trakcie postępowania podatkowego.
Skarga wraz z odpowiedzią na skargę została wniesiona w formie dokumentu elektronicznego na elektroniczną skrzynkę podawczą Sądu (ePUAP) 21 listopada 2025 r. i została zarejestrowana w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym pod sygnaturą akt III SAB/Wa 56/25.
Postanowieniem z 16 stycznia 2026 r. Sąd pierwszej instancji odrzucił skargę Skarżącej. W motywach podjętego rozstrzygnięcia WSA podał, że powodem odrzucenia było ustalenie, że rozpoznawana sprawa nie mieści się w katalogu spraw podlegających kognicji sądów administracyjnych wymienionych w art. 3 § 2 pkt 1-3 i 4a ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2026 r. poz. 143 ze zm., dalej: P.p.s.a.).
Następnie pismem z 30 stycznia 2026 r. pełnomocnik Skarżącej złożył wniosek, w którym domagał się "sprostowania uzupełnienia wyroku" (jak błędnie Strona określiła postanowienie) WSA z 16 stycznia 2026 r. Z wniosku wynika, że zdaniem Skarżącej, postanowienie wymagało uzupełnienia sprawy "zgodnie z art. 3 § 2 pkt 9 P.p.s.a." w związku z błędną kwalifikacją skargi. Nadto wniosła o "publikację akt sprawy na portalu PASSA" oraz złożyła dokumenty uzupełniające do wniosku o przyznanie prawa pomocy.
Zarządzeniem Przewodniczącego Wydziału III z 3 kwietnia 2026 r. zarejestrowany został wniosek Skarżącej o prawo pomocy. W efekcie referendarz sądowy postanowieniem z 17 kwietnia 2026 r. przyznał Skarżącej prawo pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych i ustanowienia radcy prawnego. Natomiast postanowieniem z 29 kwietnia 2026 r. WSA odmówił sprostowania i uzupełnienia uzasadnienia postanowienia z 16 stycznia 2026 r. Odpis powyższego postanowienia został doręczony profesjonalnemu pełnomocnikowi 4 maja 2026 r.
Skarżąca 12 maja 2026 r. za pośrednictwem pełnomocnika – M. S., wniosła skargę na bezczynność WSA. W uzasadnieniu wskazała "wnoszę skargę na WSA w Warszawie w związku z bezczynnością w przedmiocie udostępnienia akt sprawy na portalu PASSA oraz sprostowania i uzupełnienia postanowienia z 16.01.2026 r., w sprawie III SAB/Wa 56/25, o co wnioskowałem w dniu 30.01.2026 r." W skardze wniesiono o orzeczenie bezczynności Sądu pierwszej instancji z rażącym naruszeniem prawa oraz o zasądzenie na rzecz Skarżącej sumy pieniężnej oraz wymierzenie grzywny Sądowi pierwszej instancji.
Zarządzeniem Przewodniczącej Wydziału III z 15 maja 2026 r. z uwagi na doprecyzowanie przez pełnomocnika Skarżącej w piśmie z 12 maja 2026 r. wniosku zawartego w piśmie z 30 stycznia 2026 r. uwzględniono wniosek o udostępnienie akt sprawy w systemie teleinformatycznym Sądu.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje
Zgodnie z art. 1 ust. 1 ustawy z dnia 17 czerwca 2004 r. o skardze na naruszenie prawa strony do rozpoznania sprawy w postępowaniu przygotowawczym prowadzonym lub nadzorowanym przez prokuratora i postępowaniu sądowym bez nieuzasadnionej zwłoki (Dz.U. z 2023 r. poz. 1725, dalej: Ustawa) skarga o stwierdzenie, że w postępowaniu przed sądem administracyjnym nastąpiła przewlekłość postępowania może być uwzględniona, jeżeli są podstawy do przyjęcia, że na skutek działania lub bezczynności sądu naruszone zostało prawo strony do rozpoznania sprawy bez nieuzasadnionej zwłoki. Konieczne jest zatem ustalenie, że wystąpiła zwłoka w postępowaniu sądowym (przewlekłość postępowania) oraz że jest ona nieuzasadniona. Stosownie zaś do art. 2 ust. 1 i 2 powołanej ustawy, o nieuzasadnionej zwłoce można mówić wówczas, jeżeli postępowanie w sprawie trwa dłużej, niż to konieczne, uwzględniając ocenę terminowości i prawidłowości czynności sądowych, biorąc pod uwagę charakter sprawy, stopień faktycznej i prawnej zawiłości, ale także zachowań stron, w szczególności strony, która zarzuciła przewlekłość postępowania.
Ocena ta nie może być jednak oderwana od obowiązku sądu rozpoznania wszystkich wniesionych spraw bez nieuzasadnionej zwłoki, przy zachowaniu zasady rozpoznawania spraw według kolejności ich wpływu oraz uwzględnieniu przepisów nakazujących rozpoznanie niektórych rodzajów spraw w ustawowo określonych terminach.
Przepisy Ustawy nie określają szczegółowo, jaki okres oczekiwania na rozpoznanie sprawy należy kwalifikować jako nieuzasadnioną zwłokę. Przyjmuje się, że wskazówka w tym zakresie zawarta została w art. 14 Ustawy, który stanowi, że skarżący może wystąpić z nową skargą w tej samej sprawie, po upływnie 12 miesięcy. Nawet jednak ustalenie, że postępowanie trwa dłużej niż 12 miesięcy nie oznacza automatycznie, że nastąpiła przewlekłość postępowania w rozumieniu tej Ustawy (por. postanowienia Naczelnego Sadu Administracyjnego z: 7 marca 2014 r., sygn. akt II OPP 14/14, 25 lipca 2013 r., sygn. akt II OPP 25/13, 19 sierpnia 2011 r., sygn. akt II OPP 27/11 i 3 października 2014 r., sygn. akt I OPP 101/14 wszystkie powołane w uzasadnieniu orzeczenia dostępne w internetowej bazie orzeczeń na stronie www.orzeczenia.nsa.gov.pl). Istotne są bowiem okoliczności faktyczne konkretnej sprawy.
W rozpoznawanej sprawie skarga Skarżącej datowana na 24 października 2025 r. wpłynęła do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie 21 listopada 2025 r. i została formalnie zarejestrowana w Wydziale III tego sądu. Skarga została załatwiona postanowieniem z 16 stycznia 2026 r., które doręczone zostało Stronie przez pełnomocnika, 30 stycznia 2026 r. przez ePUAP. W tym samym dniu wpłynął wniosek Strony dotyczący sprostowania i uzupełnienia w.w. orzeczenia, zawierający wnioski (o przyznanie prawa pomocy, uzupełnienie i sprostowanie postanowienia i udostępnienie akt w systemie PASSA), których nierozpoznanie w terminie stało się podstawą do złożenia skargi będącej przedmiotem niniejszego rozstrzygnięcia.
Analizując odtworzony wyżej przebieg postępowania w sprawie, Naczelny Sąd Administracyjny stwierdza, że do nieuzasadnionego opóźnienia w załatwianiu powyższego wniosku doszło jedynie w okresie pomiędzy jego złożeniem przez pełnomocnika Skarżącej 30 stycznia 2026 r. a 3 kwietnia 2026 r., kiedy wydane zostało zarządzenie nadające bieg wnioskowi o przyznanie prawa pomocy, który w sposób oczywisty wyprzedzać musiał merytoryczne rozpoznanie wniosku o sprostowanie i uzupełnienie postanowienia z 16 stycznia 2026 r. w związku z zawartym w nim żądaniem ustanowienia pełnomocnika z urzędu.
Także wniosek o udostępnienie Stronie akt sprawy w systemie PASSA, odkąd został sprecyzowany on w piśmie z 12 maja 2026 r., załatwiony został bez zwłoki zarządzeniem z 27 maja 2026 r.
Stwierdzone dwumiesięczne opóźnienie w załatwieniu wniosku Strony, aczkolwiek wskazujące na uchybienie w sprawnym załatwianiu sprawy, nie kwalifikuje się do uznania za zasadną skargi na naruszenie prawa strony do rozpoznania sprawy w postępowaniu sądowym bez nieuzasadnionej zwłoki w rozumieniu Ustawy. Skarga Skarżącej została rozstrzygnięta bez żadnej zwłoki, a dwumiesięczne opóźnienie powstało przy rozpatrywaniu wniosku Strony złożonego już po merytorycznym rozpoznaniu skargi i nie wpłynęło na prawa Strony w postępowaniu. Zgodnie ze wskazanym orzecznictwem opisany wyżej stan sprawy nie daje podstawy do uwzględnienia skargi na "bezczynność WSA w Warszawie" w trybie Ustawy.
Mając powyższe na uwadze Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 12 ust. 1 Ustawy, orzekł jak w sentencji postanowienia.
Sędzia NSA (spr) Sędzia NSA Sędzia NSA
- I. Najda-Ossowska M. Niezgódka-Medek B. Wojciechowski