Stanowisko Wnioskodawcy
Ad. 1
Zdaniem Wnioskodawcy, wyodrębniona w strukturze Spółki jednostka organizacyjna Jednostka Centrum 1 będzie stanowiła zorganizowaną część przedsiębiorstwa w rozumieniu art. 2 pkt 27e ustawy o VAT.
Uzasadnienie
Zgodnie z art. 2 pkt 27e ustawy o VAT pod pojęciem zorganizowanej części przedsiębiorstwa rozumie się „organizacyjnie i finansowo wyodrębniony w istniejącym przedsiębiorstwie zespół składników materialnych i niematerialnych, w tym zobowiązania, przeznaczonych do realizacji określonych zadań gospodarczych, który zarazem mógłby stanowić niezależne przedsiębiorstwo samodzielnie realizujące te zadania.”
Z powyższej definicji wynika, iż aby zespół składników materialnych i niematerialnych (w tym zobowiązań) mógł zostać uznany za zorganizowaną część przedsiębiorstwa muszą zostać spełnione łącznie następujące przesłanki:
istnieje zespół składników materialnych i niematerialnych;
zespół ten jest organizacyjnie i finansowo wyodrębniony w istniejącym przedsiębiorstwie;
składniki te przeznaczone są do realizacji określonych zadań gospodarczych;
zespół tych składników może stanowić niezależne przedsiębiorstwo samodzielnie realizujące zadania gospodarcze.
W związku z powyższym, dla uznania Jednostki Centrum 1 za zorganizowaną część przedsiębiorstwa Spółki konieczne jest wyodrębnienie składników materialnych i niematerialnych zarówno na płaszczyznach organizacyjnej, finansowej, jak i funkcjonalnej.
Wyodrębnienie składników materialnych i niematerialnych, w tym zobowiązań
Zarówno w doktrynie, jak w praktyce organów podatkowych przyjmuje się, że w celu uznania określonego zespołu składników za zorganizowaną część przedsiębiorstwa zespół ten powinien obejmować co najmniej jeden składnik materialny oraz niematerialny. Podkreśla się również, że: „w kontekście uregulowań wspólnotowych oraz orzecznictwa TSUE, nie ma podstaw do przyjęcia, że tylko przeniesienie wszystkich składników materialnych i niematerialnych jest okolicznością decydującą o uznaniu danego zespołu składników materialnych i niematerialnych za zorganizowaną część przedsiębiorstwa” (tak np. w interpretacji Dyrektora Izby Skarbowej w Poznaniu z dnia 23 lutego 2013 r. sygn. ILPP2/443-1186/12-3/MR).
Zorganizowana część przedsiębiorstwa nie jest jednak sumą poszczególnych składników, przy pomocy których można prowadzić odrębną działalność, lecz pewnym zorganizowanym zespołem tych składników, dzięki którym ma ona potencjalną zdolność do funkcjonowania jako samodzielny podmiot gospodarczy.
Zorganizowaną część przedsiębiorstwa tworzą więc składniki będące we wzajemnych relacjach takich, by można było mówić o nich jako o zespole, a nie o zbiorze przypadkowych elementów, których jedyną cechą wspólną jest własność jednego podmiotu gospodarczego.
Przykładowo w interpretacji indywidualnej nr IPPB5/423-790/11-2/AS z dnia 26 października 2011 r. Dyrektor Izby Skarbowej w Warszawie stwierdził, że „(...) zorganizowana część przedsiębiorstwa nie jest sumą poszczególnych składników, przy pomocy których w przyszłości będzie można prowadzić (zorganizować) odrębny zakład czy oddział, lecz zorganizowanym zespołem tych składników, przy czym punktem odniesienia jest tutaj rola, jaką składniki majątkowe odgrywały w funkcjonowaniu dotychczasowego przedsiębiorstwa (na ile stanowiły w nim wyodrębnioną organizacyjnie i funkcjonalnie całość)”.
W ocenie Spółki, w świetle przedstawionego zdarzenia przyszłego, spełnienie powyższej przesłanki jest w przypadku wyodrębnienia Jednostki Centrum 1 bezsporne. Do Jednostki Centrum 1 zostanie bowiem przypisany zespół składników materialnych i niematerialnych niezbędnych do samodzielnego prowadzenia działalności. W szczególności, do Jednostki Centrum 1 zostaną przypisane niezbędne z punktu widzenia prowadzonej przez nią działalności środki trwałe (w tym budynki, budowle urządzenia oraz grunty wchodzące w skład Centrum 1). Ponadto, do Jednostki Centrum 1 przypisane zostaną umowy związane z zakresem jej działalności, a także wynikające z tych umów należności i zobowiązania oraz przychody i koszty.
Wyżej wymienione składniki materialne i niematerialne będą ze sobą funkcjonalnie powiązane i będą służyć do realizacji zadań gospodarczych określonych jako przedmiot działalności Jednostki Centrum 1, tj. wynajem powierzchni komercyjnych. Składniki te pozostaną, zdaniem Wnioskodawcy, w takich relacjach, że umożliwią prowadzenie założonej działalności gospodarczej przez Jednostkę Centrum 1.
Ponadto, zgodnie z przedstawionym opisem zdarzenia przyszłego, intencją Spółki jest co do zasady przeniesienie wszystkich zobowiązań związanych funkcjonalnie z działalnością Jednostki Centrum 1, jednakże w odniesieniu do niektórych zobowiązań (w tym z tytułu umowy pożyczki udzielonej Spółce na powadzenie bieżącej działalności), przeniesienie to może okazać się niemożliwe (będą to sytuacje jednostkowe).
W ocenie Spółki, nawet w przypadku braku przeniesienia niektórych zobowiązań Spółki dotyczących Jednostki Centrum 1, przesłanka istnienia zespołu składników materialnych i niematerialnych powiązanych funkcjonalnie, przeznaczonych do realizacji działań gospodarczych będzie w dacie dokonania podziału spełniona.
Powyższe konkluzje znajdują potwierdzenie w orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego, który w wyroku z dnia 27 marca 2013 r. (sygn. II FSK 1896/11) stwierdził że: „w skład zorganizowanej części przedsiębiorstwa nie muszą wchodzić wszelkie zobowiązania przedsiębiorstwa. Z definicji zorganizowanej części przedsiębiorstwa wynika bowiem jedynie, że zespół składników materialnych i niematerialnych musi być na tyle zorganizowany i kompletny, aby mógł funkcjonować jako samodzielne przedsiębiorstwo, prowadzące określony rodzaj działalności gospodarczej. Z tych względów nie ma podstaw do uznania, że co do zasady utraci on tę samodzielność poprzez wyłączenie ze składników majątkowych niektórych zobowiązań (...) W orzecznictwie sądów administracyjnych podkreśla się, a Naczelny Sąd Administracyjny w składzie orzekającym w tej sprawie poglądy te podziela, że możliwość uznania danej czynności prawnej za mającą za przedmiot zorganizowaną część przedsiębiorstwa zależna jest właśnie od tego, czy zespół ten pozwala na realizację działań gospodarczych, do których zorganizowana część przedsiębiorstwa została powołana”.
Wyodrębnienie organizacyjne
Ustawa o VAT zawiera analogiczną definicję zorganizowanej części przedsiębiorstwa jaka została określona w art. 4a pkt 4 ustawy o podatku dochodowym od osób prawnych. Żaden z ww. aktów prawnych nie wskazuje jednak, co należy rozumieć przez wyodrębnienie organizacyjne. Jednakże zgodnie z dominującą praktyką organów podatkowych o wyodrębnieniu organizacyjnym zorganizowanej części przedsiębiorstwa ze struktur przedsiębiorstwa powinny świadczyć odpowiednie zapisy statutu, regulaminu, zarządzenia lub innego aktu o podobnym charakterze (por. interpretacja Dyrektora Izby Skarbowej w Katowicach z dnia 7 lipca 2014 r., sygn. IBPP4/443-171/14/LG). Dodatkowe „wyodrębnienie organizacyjne oznacza, że zorganizowana część przedsiębiorstwa ma swoje miejsce w strukturze organizacyjnej podatnika i jako dział, wydział, oddział itp.” interpretacja Dyrektora Izby Skarbowej w Łodzi z dnia 9 czerwca 2015 r., (sygn. IPTPB3/4510-109/15-2/KC).
Jak wskazano w przedstawionym zdarzeniu przyszłym, wyodrębnienie Jednostki Centrum 1 nastąpi w formie uchwały zarządu. Uchwała będzie zawierać w szczególności zestawienie materialnych i niematerialnych składników (w tym zobowiązań) oraz wykaz pracowników przyporządkowanych do Jednostki Centrum 1 (o ile alokacja pracowników do tej jednostki będzie zasadna z biznesowego punktu widzenia - jak Spółka wskazała w przedstawionym zdarzeniu przyszłym może się zdarzyć, że do danej jednostki nie będą alokowani pracownicy, natomiast zawsze zostaną przypisani kierownicy do jednostek). Przeniesienie tych pracowników nastąpi w trybie przejścia zakładu pracy zgodnie z art. 231 ustawy z dnia 26 czerwca 1974 r. Kodeks pracy (t.j. Dz. U. z 2014 r., poz. 1502 ze zm.; dalej jako „Kodeks Pracy”). Ponadto, uchwała wskaże osoby, które będą odpowiedzialne za zarządzanie Jednostką Centrum 1. Wyodrębnienie będzie więc miało charakter formalnej decyzji organów statutowych Spółki.
Spółka wskazuje, iż stanowisko takie znajduje odzwierciedlenie w praktyce organów podatkowych, np. w indywidualnej interpretacji prawa podatkowego z dnia 21 stycznia 2015 roku, wydanej przez Dyrektora Izby Skarbowej w Warszawie (sygn. IPPP2/443-1072/14-2/RR).
W związku z powyższym, zdaniem Spółki, należy uznać, że Jednostka Centrum 1 będzie spełniać wszelkie wymogi związane z wyodrębnieniem organizacyjnym w ramach Spółki dla uznania jej za zorganizowaną część przedsiębiorstwa na gruncie ustawy o VAT.
Wyodrębnienie finansowe
Zdaniem Spółki, Jednostka Centrum 1 stanowić będzie także odrębny zespół składników materialnych i niematerialnych (w tym zobowiązania) wyodrębnionych finansowo, o czym świadczyć będzie między innymi fakt, iż ewidencja zdarzeń gospodarczych dotyczących Jednostki Centrum 1 będzie prowadzona na kontach Spółki przy zastosowaniu odpowiedniej alokacji według numeru MPK (miejsce powstawania kosztów). W przypadku kosztów ogólnego zarządu, koszty te będą alokowane do Jednostki Centrum 1 przy zastosowaniu odpowiedniego klucza alokacji. Ponadto, prowadzona obecnie przez Spółkę ewidencja środków trwałych oraz wartości niematerialnych i prawnych pozwala na identyfikację środków trwałych oraz wartości niematerialnych i prawnych przyporządkowanych do Jednostki Centrum 1 poprzez odpowiednie oznaczenia w systemie księgowym Spółki. W konsekwencji, będzie istniała możliwość przyporządkowania do Jednostki Centrum 1 przychodów i kosztów oraz należności i zobowiązań związanych funkcjonalnie z działalnością gospodarczą prowadzoną przez tę jednostkę. Jednostka Centrum 1 będzie także miała przydzieloną gotówkę w taki sposób, aby umożliwić jej funkcjonowanie.
Należy jednak podkreślić, iż ustawa o VAT nie wskazuje, co należy rozumieć przez wyodrębnienie finansowe w rozumieniu definicji zorganizowanej części przedsiębiorstwa, w szczególności, czy koniecznie jest prowadzenie odrębnych ksiąg rachunkowych czy sporządzanie bilansów. W orzecznictwie i doktrynie przyjmuje się, iż „wyodrębnienie finansowe nie oznacza samodzielności finansowej, ale sytuację, w której poprzez odpowiednią ewidencję zdarzeń gospodarczych możliwe jest przyporządkowanie przychodów i kosztów oraz należności i zobowiązań do zorganizowanej części przedsiębiorstwa’’ (J. Marciniuk „Podatek dochodowy od osób prawnych. Rok 2008” Komentarz; Wydawnictwo C.H. Beck; Warszawa 2008; por. także interpretacja Dyrektora Izby Skarbowej w Warszawie z dnia 3 sierpnia 2015 roku, sygn. IPTPP1/4512-388/15- 2/ŻR). Ponadto, jak wskazał Dyrektor Izby Skarbowej w Warszawie w interpretacji z dnia 29 czerwca 2011 roku (sygn. IPPP1-443-702/11-2/MP): „wyodrębnienie finansowe oznacza sytuację, w której poprzez odpowiednią ewidencję zdarzeń gospodarczych możliwe jest przyporządkowanie przychodów i kosztów, oraz należności i zobowiązań do zorganizowanej części przedsiębiorstwa. W sytuacji wyodrębnienia finansowego możliwe jest oddzielenie finansów przedsiębiorstwa od finansów jego zorganizowanej części. Zorganizowana część przedsiębiorstwa jest w stanie samodzielnie prowadzić działalność i istnieć niezależnie od przedsiębiorstwa głównego. Nie musi to być postać oddziału samodzielnie rozliczającego się. Ważne natomiast jest, aby przenoszone należności i zobowiązania były wyodrębnione i dały się przyporządkować organizacyjnie i finansowo do wyodrębnionego majątku (tak, aby można było przejąć funkcje gospodarcze).”
Mając na uwadze opisane powyżej okoliczności, zdaniem Spółki, wyodrębniona organizacyjnie Jednostka Centrum 1 będzie spełniać warunek wyodrębnienia finansowego, o którym mowa w definicji zorganizowanej części przedsiębiorstwa zawartej w ustawie o VAT.
Wyodrębnienie funkcjonalne
Zgodnie z definicją zorganizowanej części przedsiębiorstwa w ustawie o VAT, wyodrębnienie funkcjonalne zespołu składników materialnych i niematerialnych (w tym zobowiązań) oznacza przeznaczenie do realizacji określonych zadań gospodarczych.
Zespół składników majątkowych tworzących zorganizowaną część przedsiębiorstwa nie tylko musi spełniać określone funkcje gospodarcze w istniejącym przedsiębiorstwie, ale powinien również być w stanie prowadzić działalność samodzielnie, jak gdyby został wydzielony z istniejącego przedsiębiorstwa. Niezwykle istotne jest zatem wystąpienie elementu organizacyjnego spajającego niejako składniki majątkowe w pewną organizacyjną całość zdolną samodzielnie prowadzić działalność gospodarczą.
Jak wynika z przedstawionego zdarzenia przyszłego, do Jednostki Centrum 1 zostanie alokowana działalność związana z wynajmem powierzchni komercyjnych w Centrum 1. W tym celu do Jednostki Centrum 1 zostaną alokowane składniki majątkowe konieczne do kontynuacji tej działalności w zakresie prowadzonym wcześniej przez Spółkę, w szczególności aktywa związane z Centrum 1 oraz umowy wynajmu powierzchni komercyjnych w centrum i umowy na dostawę mediów i usług serwisowych. Konsekwentnie, Jednostka Centrum 1 posiadać będzie niezależne źródło przychodów z tytułu wynajmu powierzchni komercyjnych w Centrum 1.
Zdaniem Wnioskodawcy, na funkcjonalne wyodrębnienie zespołu składników materialnych i niematerialnych przypisanych do Jednostki centrum 1 nie powinien mieć wpływu fakt, że w ramach wyodrębnienia Jednostki Centrum 1 ze struktur Spółki nie dojdzie do przeniesienia wszystkich funkcji wspierających działalność Jednostki Centrum 1, zarówno w postaci obsługi księgowej, prawnej oraz w zakresie pozyskiwania nowych najemców lub zarządzania najmami. W ocenie Spółki, brak jest przesłanek do powielania takich funkcji w Jednostce Centrum 1 bowiem (i) funkcje te nie są kluczowe z perspektywy możliwości prowadzenia zamierzonej działalności i nie pozbawiają składników majątku przyporządkowanych do Jednostki Centrum 1 przymiotu samodzielności, (ii) funkcje te po podziale przez wydzielenie będą zapewnione przez Spółkę lub inny podmiot z grupy na podstawie stosownych umów (co jest standardem na rynku nieruchomości).
Powyższe stwierdzenie jest zgodne ze stanowiskiem prezentowanym przez Naczelny Sąd Administracyjny, przykładowo w wyroku z 23 marca 2012 r. (sygn. II FSK 1643/10), w którym Sąd wskazał, że: „zawarta w art. 4a pkt 4 ustawy o CIT definicja nie wymaga, aby zespół składników, o którym w niej mowa, obejmował wszelkie elementy obsługi funkcjonowania przedsiębiorstwa, gdyż zawęża ona pojęcie zorganizowanej części przedsiębiorstwa do składników materialnych i niematerialnych pozwalających na realizację określonych zadań gospodarczych, jako niezależne przedsiębiorstwo. Brak w przedsiębiorstwie wewnętrznych działów obsługujących jego zadania kadrowe, informatyczne i finansowe nie pozbawia tegoż przedsiębiorstwa możliwości realizacji określonych zadań gospodarczych. (...) istotą przedsiębiorstwa, jako zorganizowanego zespołu składników niematerialnych i materialnych, jest prowadzenie działalności gospodarczej poprzez realizację określonych zadań gospodarczych. Mogą być one wykonywane bez wewnętrznych działów obsługi kadrowej, informatycznej i finansowej przedsiębiorstwa, które to zadania, jak trafnie podniósł Sąd I Instancji, mogą być przedmiotem obsługi dokonywanej przez firmy zewnętrzne /outsourcing/. Usługi te, jako niematerialne, nie decydują o realizacji przez przedsiębiorstwo jego zadań gospodarczych, lecz wspomagają jedynie jego funkcjonowanie jako podmiotu gospodarczego. Przyjęcie stanowiska organu prowadziłoby do wniosku, że podmiot gospodarczy, który realizując swoje zadania gospodarcze korzysta z zewnętrznych usług niematerialnych, na przykład w zakresie obsługi kadrowej, informatycznej i finansowej, nie stanowi przedsiębiorstwa w rozumieniu art. 551 K.c. Praktyka gospodarcza pokazuje natomiast coś przeciwnego - wiele przedsiębiorstw realizujących zadania gospodarcze, dla których zostały powołane, korzysta w powyższych zakresach z usług outsourcingowych, co nie wyklucza uznawania ich za przedsiębiorstwa w rozumieniu art. 551 K.c.”
Analogiczne stanowisko przyjął również Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z dnia 27 września 2011 r. (I FSK 1383/10) w którym wskazał, że: „istotą przedsiębiorstwa, jako zorganizowanego zespołu składników niematerialnych i materialnych, jest bowiem prowadzenie działalności gospodarczej, poprzez realizację określonych zadań gospodarczych, które mogą być wykonywane bez wewnętrznych działów obsługi kadrowej, informatycznej i finansowej przedsiębiorstwa, które to zadania mogą być przedmiotem obsługi dokonywanej przez firmy zewnętrzne (outsourcing). Usługi te bowiem, jako niematerialne, nie decydują o realizacji przez przedsiębiorstwo jego zadań gospodarczych, lecz wspomagają jedynie jego funkcjonowania jako podmiotu gospodarczego. (...) Reasumując: dla bytu zorganizowanej części przedsiębiorstwa w rozumieniu art. 2 pkt 27e ustawy z 11 marca 2004 r. o podatku od towarów i usług (...) konieczny jest organizacyjnie i finansowo wyodrębniony w istniejącym przedsiębiorstwie zespół składników materialnych i niematerialnych, w tym zobowiązania, przeznaczonych do realizacji określonych zadań gospodarczych, który zarazem mógłby stanowić niezależne przedsiębiorstwo samodzielnie realizujące te zadania, co oznacza, ze zespół ten nie musi obejmować działów obsługujących przedsiębiorstwo pod względem niematerialnym, w zakresie obsługi kadrowej, informatycznej i finansowej, które nie są niezbędne do realizacji, przez zespół tak wyodrębnionych składników majątkowych, jego określonych zadań gospodarczych.”
Ponadto, w ocenie Spółki, dla uznania iż zespół składników materialnych i niematerialnych przypisanych do Jednostki Centrum 1 został wyodrębniony funkcjonalnie, nie będzie mieć znaczenia fakt, iż część funkcji związanych z główną działalnością tej Jednostki pozostanie w Spółce lub zostanie przypisane do innej z wyodrębnianych Jednostek (co może mieć miejsce np. w sytuacji, gdy część pracowników Spółki jest aktualnie odpowiedzialna za realizację zadań związanych z funkcjonowaniem więcej niż jednego centrum handlowego, a ich przypisanie do więcej niż jednej Jednostki nie będzie możliwe ze względu na uwarunkowania biznesowe lub wewnętrzne uzgodnienia Spółki z pracownikami). Zgodnie bowiem ze standardem w branży nieruchomości, inwestycje w nieruchomości skierowane na osiąganie przychodów biernych z wynajmu nieruchomości są zazwyczaj alokowane do odrębnych spółek celowych nieposiadających pracowników, a wszelkie usługi związane z działalnością tych spółek są świadczone na ich rzecz przez wyspecjalizowany w tym celu podmiot. Praktyka ta ma związek z obowiązującymi w branży regulacjami i ograniczeniami nakładanymi przez banki przy pozyskiwaniu finansowania inwestycji.
Konsekwentnie, do prowadzenia działalności gospodarczej polegającej na wynajmie nieruchomości nie jest konieczne posiadanie zasobów ludzkich odpowiedzialnych za świadczenie usług zarządzania nieruchomością, usługi takie bowiem mogą zostać nabyte od zewnętrznych podmiotów. W ocenie Spółki, do składników materialnych i niematerialnych niezbędnych dla prowadzenia działalności wynajmu powierzchni w centrach handlowych należy zaliczyć budynki, budowle, grunt, urządzenia wchodzące w skład danego centrum handlowego, dokumentację związaną z tymi aktywami, umowy wynajmu nieruchomości (oraz wynikające z nich należności i zobowiązania), a także umowy na dostawę mediów i usług serwisowych związanych z nieruchomością. Zdaniem Spółki, usługi związane z zarządzaniem nieruchomościami (obejmujące np. rozliczanie najemców) należy traktować jako usługi pomocnicze, niemające wpływu na funkcjonowania centrum handlowego jako niezależne przedsiębiorstwo.
Mając na uwadze powyższe, w ocenie Spółki, nawet jeśli część z funkcji związanych z zarządzaniem Centrum 1 nie zostanie przypisana do Jednostki Centrum 1 (a po podziale przez wydzielenie nabycie usług zarządzania nieruchomością zostanie uregulowane na podstawie odrębnych umów), fakt ten nie powinien mieć negatywnego wpływu na uznanie Jednostki Centrum 1 za zespół wyodrębnionych funkcjonalnie składników majątkowych i niemajątkowych.
A zatem, zdaniem Spółki, należy uznać, że Jednostka Centrum 1 zostanie wyodrębniona także pod względem funkcjonalnym ze struktury Spółki.
Podsumowanie
W ocenie Spółki, Jednostka Centrum 1 zostanie wyodrębniona pod względem organizacyjnym, finansowym oraz funkcjonalnym.
Wyodrębnienie organizacyjne - Jednostka Centrum 1 zostanie formalnie wyodrębniona w strukturach Spółki w formie uchwały zarządu jako odrębna jednostka organizacyjna funkcjonująca w strukturach Spółki.
Wyodrębnienie finansowe - dla Jednostki Centrum 1 będzie prowadzona ewidencja wartościowa zgodnie z alokacją według MPK. W rezultacie będzie istniała możliwość przyporządkowania przychodów i kosztów oraz aktywów i zobowiązań do Jednostki Centrum 1.
Wyodrębnienie funkcjonalne - Jednostka Centrum 1 będzie mogła samodzielnie realizować zadania związaną z wynajmem powierzchni komercyjnych w Centrum 1, Jednostka będzie wyposażona we wszystkie niezbędne aktywa (w tym środki pieniężne), konieczne do realizowania zakładanych celów biznesowych.
Podsumowując, zdaniem Spółki, organizacyjne, finansowe i funkcjonalne wyodrębnienie Jednostki Centrum 1 pozwala na uznanie jej za zorganizowaną część przedsiębiorstwa w rozumieniu ustawy o VAT. W związku z powyższym, stanowisko Spółki, iż Jednostka Centrum 1 będzie stanowić zorganizowaną część przedsiębiorstwa w rozumieniu art. 2 pkt 27e ustawy o VAT, należy uznać za prawidłowe.
Ad. 2
Zdaniem Wnioskodawcy, wyodrębniona w strukturze Spółki jednostka organizacyjna Jednostka Centrum 2 będzie stanowiła zorganizowaną część przedsiębiorstwa w rozumieniu art. 2 pkt 27e ustawy o VAT.
Uzasadnienie
Zgodnie z art. 2 pkt 27e ustawy o VAT pod pojęciem zorganizowanej części przedsiębiorstwa rozumie się „organizacyjnie i finansowo wyodrębniony w istniejącym przedsiębiorstwie zespół składników materialnych i niematerialnych, w tym zobowiązania, przeznaczonych do realizacji określonych zadań gospodarczych, który zarazem mógłby stanowić niezależne przedsiębiorstwo samodzielnie realizujące te zadania.”
Z powyższej definicji wynika, iż aby zespół składników materialnych i niematerialnych (w tym zobowiązań) mógł zostać uznany za zorganizowaną część przedsiębiorstwa muszą zostać spełnione łącznie następujące przesłanki:
istnieje zespół składników materialnych i niematerialnych;
zespół ten jest organizacyjnie i finansowo wyodrębniony w istniejącym przedsiębiorstwie;
składniki te przeznaczone są do realizacji określonych zadań gospodarczych;
zespół tych składników może stanowić niezależne przedsiębiorstwo samodzielnie realizujące zadania gospodarcze.
W związku z powyższym, dla uznania Jednostki Centrum 2 za zorganizowaną część przedsiębiorstwa Spółki konieczne jest wyodrębnienie składników materialnych i niematerialnych zarówno na płaszczyznach organizacyjnej, finansowej, jak i funkcjonalnej.
Wyodrębnienie składników materialnych i niematerialnych, w tym zobowiązań
Zarówno w doktrynie, jak w praktyce organów podatkowych przyjmuje się, że w celu uznania określonego zespołu składników za zorganizowaną część przedsiębiorstwa zespół ten powinien obejmować co najmniej jeden składnik materialny oraz niematerialny. Podkreśla się również, że: „w kontekście uregulowań wspólnotowych oraz orzecznictwa TSUE, nie ma podstaw do przyjęcia, że tylko przeniesienie wszystkich składników materialnych i niematerialnych jest okolicznością decydującą o uznaniu danego zespołu składników materialnych i niematerialnych za zorganizowaną część przedsiębiorstwa” (tak np. w interpretacji Dyrektora Izby Skarbowej w Poznaniu z dnia 23 lutego 2013 r. sygn. ILPP2/443-1186/12-3/MR).
Zorganizowana część przedsiębiorstwa nie jest jednak sumą poszczególnych składników, przy pomocy których można prowadzić odrębną działalność, lecz pewnym zorganizowanym zespołem tych składników, dzięki którym ma ona potencjalną zdolność do funkcjonowania jako samodzielny podmiot gospodarczy.
Zorganizowaną część przedsiębiorstwa tworzą więc składniki będące we wzajemnych relacjach takich, by można było mówić o nich jako o zespole, a nie o zbiorze przypadkowych elementów, których jedyną cechą wspólną jest własność jednego podmiotu gospodarczego.
Przykładowo w interpretacji indywidualnej nr IPPB5/423-790/11-2/AS z dnia 26 października 2011 r. Dyrektor Izby Skarbowej w Warszawie stwierdził, że „(...) zorganizowana część przedsiębiorstwa nie jest sumą poszczególnych składników, przy pomocy których w przyszłości będzie można prowadzić (zorganizować) odrębny zakład czy oddział, lecz zorganizowanym zespołem tych składników, przy czym punktem odniesienia jest tutaj rola, jaką składniki majątkowe odgrywały w funkcjonowaniu dotychczasowego przedsiębiorstwa (na ile stanowiły w nim wyodrębnioną organizacyjnie i funkcjonalnie całość)”.
W ocenie Spółki, w świetle przedstawionego zdarzenia przyszłego, spełnienie powyższej przesłanki jest w przypadku wyodrębnienia Jednostki Centrum 2 bezsporne. Do Jednostki Centrum 2 zostanie bowiem przypisany zespół składników materialnych i niematerialnych niezbędnych do samodzielnego prowadzenia działalności. W szczególności, do Jednostki Centrum 2 zostaną przypisane niezbędne z punktu widzenia prowadzonej przez nią działalności środki trwałe (w tym budynki, budowle urządzenia oraz grunty wchodzące w skład Centrum 2). Ponadto, do Jednostki Centrum 2 przypisane zostaną umowy związane z zakresem jej działalności, a także wynikające z tych umów należności i zobowiązania oraz przychody i koszty (ewentualnie - z przyczyn niezależnych od Spółki - z jednostkowymi wyjątkami opisanymi w stanie faktycznym, które nie powinny być istotne dla działalności Jednostki Centrum 2).
Wyżej wymienione składniki materialne i niematerialne będą ze sobą funkcjonalnie powiązane i będą służyć do realizacji zadań gospodarczych określonych jako przedmiot działalności Jednostki Centrum 2, tj. wynajem powierzchni komercyjnych. Składniki te pozostaną, zdaniem Wnioskodawcy, w takich relacjach, że umożliwią prowadzenie założonej działalności gospodarczej przez Jednostkę Centrum 2.
Ponadto, zgodnie z przedstawionym opisem zdarzenia przyszłego, intencją Spółki jest co do zasady przeniesienie wszystkich zobowiązań związanych funkcjonalnie z działalnością Jednostki Centrum 2, jednakże w odniesieniu do niektórych zobowiązań (w tym z tytułu umowy pożyczki udzielonej Spółce na powadzenie bieżącej działalności), przeniesienie to może okazać się niemożliwe (będą to sytuacje jednostkowe).
W ocenie Spółki, nawet w przypadku braku przeniesienia niektórych zobowiązań Spółki dotyczących Jednostki Centrum 2, przesłanka istnienia zespołu składników materialnych i niematerialnych powiązanych funkcjonalnie, przeznaczonych do realizacji działań gospodarczych będzie w dacie dokonania podziału spełniona.
Powyższe konkluzje znajdują potwierdzenie w orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego, który w wyroku z 27 marca 2013 r. (sygn. II FSK 1896/11) stwierdził że: „w skład zorganizowanej części przedsiębiorstwa nie muszą wchodzić wszelkie zobowiązania przedsiębiorstwa. Z definicji zorganizowanej części przedsiębiorstwa wynika bowiem jedynie, że zespół składników materialnych i niematerialnych musi być na tyle zorganizowany i kompletny, aby mógł funkcjonować jako samodzielne przedsiębiorstwo, prowadzące określony rodzaj działalności gospodarczej. Z tych względów nie ma podstaw do uznania, że co do zasady utraci on tę samodzielność poprzez wyłączenie ze składników majątkowych niektórych zobowiązań (...) W orzecznictwie sądów administracyjnych podkreśla się, a Naczelny Sąd Administracyjny w składzie orzekającym w tej sprawie poglądy te podziela, że możliwość uznania danej czynności prawnej za mającą za przedmiot zorganizowaną część przedsiębiorstwa zależna jest właśnie od tego, czy zespół ten pozwala na realizację działań gospodarczych, do których zorganizowana część przedsiębiorstwa została powołana.”
Wyodrębnienie organizacyjne
Ustawa o VAT zawiera analogiczną definicję zorganizowanej części przedsiębiorstwa jaka została określona w art. 4a pkt 4 ustawy o podatku dochodowym od osób prawnych. Żaden z ww. aktów prawnych nie wskazuje jednak, co należy rozumieć przez wyodrębnienie organizacyjne. Jednakże zgodnie z dominującą praktyką organów podatkowych o wyodrębnieniu organizacyjnym zorganizowanej części przedsiębiorstwa ze struktur przedsiębiorstwa powinny świadczyć odpowiednie zapisy statutu, regulaminu, zarządzenia lub innego aktu o podobnym charakterze (por. interpretacja Dyrektora Izby Skarbowej w Katowicach z dnia 7 lipca 2014 r., sygn. IBPP4/443-171/14/LG). Dodatkowo „wyodrębnienie organizacyjne oznacza, że zorganizowana część przedsiębiorstwa ma swoje miejsce w strukturze organizacyjnej podatnika jako dział, wydział, oddział itp.” interpretacja Dyrektora Izby Skarbowej w Łodzi z dnia 9 czerwca 2015 r., (sygn. IPTPB3/4510-109/15-2/KC).
Jak wskazano w przedstawionym zdarzeniu przyszłym, wyodrębnienie Jednostki Centrum 2 nastąpi w formie uchwały zarządu. Uchwała będzie zawierać w szczególności zestawienie materialnych i niematerialnych składników (w tym zobowiązań) oraz wykaz pracowników przyporządkowanych do Jednostki Centrum 2 (o ile alokacja pracowników do tej jednostki będzie zasadna z biznesowego punktu widzenia - jak Spółka wskazała w przedstawionym zdarzeniu przyszłym może się zdarzyć, że do danej jednostki nie będą alokowani pracownicy, natomiast zawsze zostaną przypisani kierownicy do jednostek). Przeniesienie tych pracowników nastąpi w trybie przejścia zakładu pracy zgodnie z art. 231 ustawy z dnia 26 czerwca 1974 r. Kodeks pracy (t.j. Dz. U. z 2014 r., poz. 1502 ze zm.; dalej jako „Kodeks Pracy”). Ponadto, uchwała wskaże osoby, które będą odpowiedzialne za zarządzanie Jednostką Centrum 2. Wyodrębnienie będzie więc miało charakter formalnej decyzji organów statutowych Spółki.
Spółka wskazuje, iż stanowisko takie znajduje odzwierciedlenie w praktyce organów podatkowych, np. w indywidualnej interpretacji prawa podatkowego z dnia 21 stycznia 2015 roku, wydanej przez Dyrektora Izby Skarbowej w Warszawie (sygn. IPPP2/443-1072/14-2/RR).
W związku z powyższym, zdaniem Spółki, należy uznać, że Jednostka Centrum 2 będzie spełniać wszelkie wymogi związane z wyodrębnieniem organizacyjnym w ramach Spółki dla uznania jej za zorganizowaną część przedsiębiorstwa na gruncie ustawy o VAT.
Wyodrębnienie finansowe
Zdaniem Spółki, Jednostka Centrum 2 stanowić będzie także odrębny zespół składników materialnych i niematerialnych (w tym zobowiązania) wyodrębnionych finansowo, o czym świadczyć będzie między innymi fakt, iż ewidencja zdarzeń gospodarczych dotyczących Jednostki Centrum 2 będzie prowadzona na kontach Spółki przy zastosowaniu odpowiedniej alokacji według numeru MPK (miejsce powstawania kosztów). W przypadku kosztów ogólnego zarządu, koszty te będą alokowane do Jednostki Centrum 2 przy zastosowaniu odpowiedniego klucza alokacji. Ponadto, prowadzona obecnie przez Spółkę ewidencja środków trwałych oraz wartości niematerialnych i prawnych pozwala na identyfikację środków trwałych oraz wartości niematerialnych i prawnych przyporządkowanych do Jednostki Centrum 2 poprzez odpowiednie oznaczenia w systemie księgowym Spółki. W konsekwencji, będzie istniała możliwość przyporządkowania do Jednostki Centrum 2 przychodów i kosztów oraz należności i zobowiązań związanych funkcjonalnie z działalnością gospodarczą prowadzoną przez tę jednostkę (za wyjątkiem ewentualnych jednostkowych przypadków dla księgowań bilansowych, gdzie zawarcie odrębnych umów zakupowych nie będzie możliwe z przyczyn niezależnych od Spółki - jednakże w takich sytuacjach możliwe będzie przypisanie tych księgowań pozabilansowo dla celów stworzenia odrębnego bilansu Jednostki Centrum 2). Jednostka Centrum 2 będzie także miała przydzieloną gotówkę w taki sposób, aby umożliwić jej funkcjonowanie.
Należy jednak podkreślić, iż ustawa o VAT nie wskazuje, co należy rozumieć przezwyodrębnienie finansowe w rozumieniu definicji zorganizowanej części przedsiębiorstwa, w szczególności czy koniecznie jest prowadzenie odrębnych ksiąg rachunkowych czy sporządzanie bilansów. W orzecznictwie i doktrynie przyjmuje się, iż „wyodrębnienie finansowe nie oznacza samodzielności finansowej, ale sytuację, w której poprzez odpowiednią ewidencję zdarzeń gospodarczych możliwe jest przyporządkowanie przychodów i kosztów oraz należności i zobowiązań do zorganizowanej części przedsiębiorstwa” (J. Marciniuk „Podatek dochodowy od osób prawnych. Rok 2008” Komentarz; Wydawnictwo C.H. Beck; Warszawa 2008; por. także interpretacja Dyrektora Izby Skarbowej w Warszawie z dnia 3 sierpnia 2015 roku, sygn. IPTPP1/4512-388/15- 2/ŻR). Ponadto, jak wskazał Dyrektor Izby Skarbowej w Warszawie w interpretacji z dnia 29 czerwca 2011 roku (sygn. IPPP1-443-702/11-2/MP) „wyodrębnienie finansowe oznacza sytuację, w której poprzez odpowiednią ewidencję zdarzeń gospodarczych możliwe jest przyporządkowanie przychodów i kosztów, oraz należności i zobowiązań do zorganizowanej części przedsiębiorstwa. W sytuacji wyodrębnienia finansowego możliwe jest oddzielenie finansów przedsiębiorstwa od finansów jego zorganizowanej części. Zorganizowana część przedsiębiorstwa jest w stanie samodzielnie prowadzić działalność i istnieć niezależnie od przedsiębiorstwa głównego. Nie musi to być postać oddziału samodzielnie rozliczającego się. Ważne natomiast jest, aby przenoszone należności i zobowiązania były wyodrębnione i dały się przyporządkować organizacyjnie i finansowo do wyodrębnionego majątku (tak, aby można było przejąć funkcje gospodarcze).”
Mając na uwadze opisane powyżej okoliczności, zdaniem Spółki, wyodrębniona organizacyjnie Jednostka Centrum 2 będzie spełniać warunek wyodrębnienia finansowego, o którym mowa w definicji zorganizowanej części przedsiębiorstwa zawartej w ustawie o VAT.
Wyodrębnienie funkcjonalne
Zgodnie z definicją zorganizowanej części przedsiębiorstwa w ustawie o VAT, wyodrębnienie funkcjonalne zespołu składników materialnych i niematerialnych (w tym zobowiązań) oznacza przeznaczenie do realizacji określonych zadań gospodarczych.
Zespół składników majątkowych tworzących zorganizowaną część przedsiębiorstwa nie tylko musi spełniać określone funkcje gospodarcze w istniejącym przedsiębiorstwie, ale powinien również być w stanie prowadzić działalność samodzielnie, jak gdyby został wydzielony z istniejącego przedsiębiorstwa. Niezwykle istotne jest zatem wystąpienie elementu organizacyjnego spajającego niejako składniki majątkowe w pewną organizacyjną całość zdolną samodzielnie prowadzić działalność gospodarczą.
Jak wynika z przedstawionego zdarzenia przyszłego, do Jednostki Centrum 2 zostanie alokowana działalność związana z wynajmem powierzchni komercyjnych w Centrum 2. W tym celu do Jednostki Centrum 2 zostaną alokowane składniki majątkowe konieczne do kontynuacji tej działalności w zakresie prowadzonym wcześniej przez Spółkę, w szczególności aktywa związane z Centrum 2 oraz umowy wynajmu powierzchni komercyjnych w tym centrum i umowy na dostawę mediów i usług serwisowych (za wyjątkiem ewentualnych jednostkowych sytuacji opisanych w stanie faktycznym, z przyczyn niezależnych od Spółki, które nie powinny istotnie wpływać na działalność Jednostki Centrum 2). Konsekwentnie, Jednostka Centrum 2 posiadać będzie niezależne źródło przychodów z tytułu wynajmu powierzchni komercyjnych w Centrum 2.
Zdaniem Wnioskodawcy, na funkcjonale wyodrębnienie zespołu składników materialnych i niematerialnych przypisanych do Jednostki Centrum 2 nie powinien mieć wpływu fakt, że w ramach wyodrębnienia Jednostki Centrum 2 ze struktur Spółki nie dojdzie do przeniesienia wszystkich funkcji wspierających działalność Jednostki Centrum 2, zarówno w postaci obsługi księgowej, prawnej oraz w zakresie pozyskiwania nowych najemców lub zarządzania najmami. W ocenie Spółki, brak jest przesłanek do powielania takich funkcji w Jednostce Centrum 2 bowiem (i) funkcje te nie są kluczowe z perspektywy możliwości prowadzenia zamierzonej działalności i nie pozbawiają składników majątku przyporządkowanych do Jednostki Centrum 2 przymiotu samodzielności, (ii) funkcje te po podziale przez wydzielenie będą zapewnione przez Spółkę lub inny podmiot z grupy na podstawie stosownych umów (co jest standardem na rynku nieruchomości).
Powyższe stwierdzenie jest zgodne ze stanowiskiem prezentowanym przez Naczelny Sąd Administracyjny, przykładowo w wyroku z 23 marca 2012 r. (sygn. II FSK 1643/10), w którym Sąd wskazał, że: „zawarta w art. 4a pkt 4 ustawy o CIT definicja nie wymaga, aby zespół składników, o którym w niej mowa, obejmował wszelkie elementy obsługi funkcjonowania przedsiębiorstwa, gdyż zawęża ona pojęcie zorganizowanej części przedsiębiorstwa do składników materialnych i niematerialnych pozwalających na realizację określonych zadań gospodarczych, jako niezależne przedsiębiorstwo. Brak w przedsiębiorstwie wewnętrznych działów obsługujących jego zadania kadrowe, informatyczne i finansowe nie pozbawia tegoż przedsiębiorstwa możliwości realizacji określonych zadań gospodarczych. (...) istotą przedsiębiorstwa, jako zorganizowanego zespołu składników niematerialnych i materialnych, jest prowadzenie działalności gospodarczej poprzez realizację określonych zadań gospodarczych. Mogą być one wykonywane bez wewnętrznych działów obsługi kadrowej, informatycznej i finansowej przedsiębiorstwa, które to zadania, jak trafnie podniósł Sąd I Instancji, mogą być przedmiotem obsługi dokonywanej przez firmy zewnętrzne /outsourcing/. Usługi te, jako niematerialne, nie decydują o realizacji przez przedsiębiorstwo jego zadań gospodarczych, lecz wspomagają jedynie jego funkcjonowanie jako podmiotu gospodarczego. Przyjęcie stanowiska organu prowadziłoby do wniosku, że podmiot gospodarczy, który realizując swoje zadania gospodarcze korzysta z zewnętrznych usług niematerialnych, na przykład w zakresie obsługi kadrowej, informatycznej i finansowej, nie stanowi przedsiębiorstwa w rozumieniu art. 551 K.c. Praktyka gospodarcza pokazuje natomiast coś przeciwnego - wiele przedsiębiorstw realizujących zadania gospodarcze, dla których zostały powołane, korzysta w powyższych zakresach z usług outsourcingowych, co nie wyklucza uznawania ich za przedsiębiorstwa w rozumieniu art. 551 K.c.”
Analogiczne stanowisko przyjął również Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z dnia 27 września 2011 r. (I FSK 1383/10) w którym wskazał, że: „istotą przedsiębiorstwa, jako zorganizowanego zespołu składników niematerialnych i materialnych, jest bowiem prowadzenie działalności gospodarczej, poprzez realizację określonych zadań gospodarczych, które mogą być wykonywane bez wewnętrznych działów obsługi kadrowej, informatycznej i finansowej przedsiębiorstwa, które to zadania mogą być przedmiotem obsługi dokonywanej przez firmy zewnętrzne (outsourcing). Usługi te bowiem, jako niematerialne, nie decydują o realizacji przez przedsiębiorstwo jego zadań gospodarczych, lecz wspomagają jedynie jego funkcjonowania jako podmiotu gospodarczego. (...) Reasumując: dla bytu zorganizowanej części przedsiębiorstwa w rozumieniu art. 2 pkt 27e ustawy z 11 marca 2004 r. o podatku od towarów i usług (...) konieczny jest organizacyjnie i finansowo wyodrębniony w istniejącym przedsiębiorstwie zespół składników materialnych i niematerialnych, w tym zobowiązania, przeznaczonych do realizacji określonych zadań gospodarczych, który zarazem mógłby stanowić niezależne przedsiębiorstwo samodzielnie realizujące te zadania, co oznacza, że zespół ten nie musi obejmować działów obsługujących przedsiębiorstwo pod względem niematerialnym, w zakresie obsługi kadrowej, informatycznej i finansowej, które nie są niezbędne do realizacji, przez zespół tak wyodrębnionych składników majątkowych, jego określonych zadań gospodarczych.”
Ponadto, w ocenie Spółki, dla uznania iż zespół składników materialnych i niematerialnych przypisanych do Jednostki Centrum 2 został wyodrębniony funkcjonalnie, nie będzie mieć znaczenia fakt, iż część funkcji związanych z główną działalnością tej Jednostki pozostanie w Spółce lub zostanie przypisane do innej z wyodrębnianych Jednostek (co może mieć miejsce np. w sytuacji, gdy część pracowników Spółki jest aktualnie odpowiedzialna za realizację zadań związanych z funkcjonowaniem więcej niż jednego centrum handlowego, a ich przypisanie do więcej niż jednej Jednostki nie będzie możliwe ze względu na uwarunkowania biznesowe lub wewnętrzne uzgodnienia Spółki z pracownikami). Zgodnie bowiem ze standardem w branży nieruchomości, inwestycje w nieruchomości skierowane na osiąganie przychodów biernych z wynajmu nieruchomości są zazwyczaj alokowane do odrębnych spółek celowych nieposiadających pracowników, a wszelkie usługi związane z działalnością tych spółek są świadczone na ich rzecz przez wyspecjalizowany w tym celu podmiot. Praktyka ta ma związek z obowiązującymi w branży regulacjami i ograniczeniami nakładanymi przez banki przy pozyskiwaniu finansowania inwestycji.
Konsekwentnie, do prowadzenia działalności gospodarczej polegającej na wynajmie nieruchomości nie jest konieczne posiadanie zasobów ludzkich odpowiedzialnych za świadczenie usług zarządzania nieruchomością, usługi takie bowiem mogą zostać nabyte od zewnętrznych podmiotów. W ocenie Spółki, do składników materialnych i niematerialnych niezbędnych dla prowadzenia działalności wynajmu powierzchni w centrach handlowych należy zaliczyć budynki, budowle, grunt, urządzenia wchodzące w skład danego centrum handlowego, dokumentację związaną z tymi aktywami, umowy wynajmu nieruchomości (oraz wynikające z nich należności i zobowiązania), a także umowy na dostawę mediów i usług serwisowych związanych z nieruchomością. Zdaniem Spółki, usługi związane z zarządzaniem nieruchomościami (obejmujące np. rozliczanie najemców) należy traktować jako usługi pomocnicze, niemające wpływu na funkcjonowania centrum handlowego jako niezależne przedsiębiorstwo.
Mając na uwadze powyższe, w ocenie Spółki, nawet jeśli część z funkcji związanych z zarządzaniem Centrum 2 nie zostanie przypisana do Jednostki Centrum 2 (a po podziale przez wydzielenie nabycie usług zarządzania nieruchomością zostanie uregulowane na podstawie odrębnych umów), fakt ten nie powinien mieć negatywnego wpływu na uznanie Jednostki Centrum 2 za zespół wyodrębnionych funkcjonalnie składników majątkowych i niemajątkowych.
A zatem, zdaniem Spółki, należy uznać, że Jednostka Centrum 2 zostanie wyodrębniona także pod względem funkcjonalnym ze struktury Spółki.
Podsumowanie
W ocenie Spółki, Jednostka Centrum 2 zostanie wyodrębniona pod względem organizacyjnym, finansowym oraz funkcjonalnym.
Wyodrębnienie organizacyjne - Jednostka Centrum 2 zostanie formalnie wyodrębniona w strukturach Spółki w formie uchwały zarządu jako odrębna jednostka organizacyjna funkcjonująca w strukturach Spółki.
Wyodrębnienie finansowe - dla Jednostki Centrum 2 będzie prowadzona ewidencja wartościowa zgodnie z alokacją według MPK. W rezultacie będzie istniała możliwość przyporządkowania przychodów i kosztów oraz aktywów i zobowiązań do Jednostki Centrum 2.
Wyodrębnienie funkcjonalne - Jednostka Centrum 2 będzie mogła samodzielnie realizować zadania związaną z wynajmem powierzchni komercyjnych w Centrum 2, Jednostka będzie wyposażona we wszystkie niezbędne aktywa (w tym środki pieniężne), konieczne do realizowania zakładanych celów biznesowych.
Podsumowując, zdaniem Spółki, organizacyjne, finansowe i funkcjonalne wyodrębnienie Jednostki Centrum 2 pozwala na uznanie jej za zorganizowaną część przedsiębiorstwa w rozumieniu ustawy o VAT. W związku z powyższym, stanowisko Spółki, iż Jednostka Centrum 2 będzie stanowić zorganizowaną część przedsiębiorstwa w rozumieniu art. 2 pkt 27e ustawy o VAT, należy uznać za prawidłowe.
Ad. 3
Zdaniem Wnioskodawcy, wyodrębniona w strukturze Spółki jednostka organizacyjna Jednostka Centrum 3 będzie stanowiła zorganizowaną część przedsiębiorstwa w rozumieniu art. 2 pkt 27e ustawy o VAT.
Uzasadnienie
Zgodnie z art. 2 pkt 27e ustawy o VAT pod pojęciem zorganizowanej części przedsiębiorstwa rozumie się „organizacyjnie i finansowo wyodrębniony w istniejącym przedsiębiorstwie zespół składników materialnych i niematerialnych, w tym zobowiązania, przeznaczonych do realizacji określonych zadań gospodarczych, który zarazem mógłby stanowić niezależne przedsiębiorstwo samodzielnie realizujące te zadania.”
Z powyższej definicji wynika, iż aby zespół składników materialnych i niematerialnych (w tym zobowiązań) mógł zostać uznany za zorganizowaną część przedsiębiorstwa muszą zostać spełnione łącznie następujące przesłanki:
istnieje zespół składników materialnych i niematerialnych;
zespół ten jest organizacyjnie i finansowo wyodrębniony w istniejącym przedsiębiorstwie;
składniki te przeznaczone są do realizacji określonych zadań gospodarczych;
zespół tych składników może stanowić niezależne przedsiębiorstwo samodzielnie realizujące zadania gospodarcze.
W związku z powyższym, dla uznania Jednostki Centrum 3 za zorganizowaną część przedsiębiorstwa Spółki konieczne jest wyodrębnienie składników materialnych i niematerialnych zarówno na płaszczyznach organizacyjnej, finansowej, jak i funkcjonalnej.
Wyodrębnienie składników materialnych i niematerialnych, w tym zobowiązań
Zarówno w doktrynie, jak w praktyce organów podatkowych przyjmuje się, że w celu uznania określonego zespołu składników za zorganizowaną część przedsiębiorstwa zespół ten powinien obejmować co najmniej jeden składnik materialny oraz niematerialny. Podkreśla się również, że: „w kontekście uregulowań wspólnotowych oraz orzecznictwa TSUE, nie ma podstaw do przyjęcia, że tylko przeniesienie wszystkich składników materialnych i niematerialnych jest okolicznością decydującą o uznaniu danego zespołu składników materialnych i niematerialnych za zorganizowaną część przedsiębiorstwa” (tak np. w interpretacji Dyrektora Izby Skarbowej w Poznaniu z dnia 23 lutego 2013 r. sygn. ILPP2/443-1186/12-3/MR).
Zorganizowana część przedsiębiorstwa nie jest jednak sumą poszczególnych składników, przy pomocy których można prowadzić odrębną działalność, lecz pewnym zorganizowanym zespołem tych składników, dzięki którym ma ona potencjalną zdolność do funkcjonowania jako samodzielny podmiot gospodarczy.
Zorganizowaną część przedsiębiorstwa tworzą więc składniki będące we wzajemnych relacjach takich, by można było mówić o nich jako o zespole, a nie o zbiorze przypadkowych elementów, których jedyną cechą wspólną jest własność jednego podmiotu gospodarczego.
Przykładowo w interpretacji indywidualnej nr IPPB5/423-790/11-2/AS z dnia 26 października 2011 r. Dyrektor Izby Skarbowej w Warszawie stwierdził, że „(...) zorganizowana część przedsiębiorstwa nie jest sumą poszczególnych składników, przy pomocy których w przyszłości będzie można prowadzić (zorganizować) odrębny zakład czy oddział, lecz zorganizowanym zespołem tych składników, przy czym punktem odniesienia jest tutaj rola, jaką składniki majątkowe odgrywały w funkcjonowaniu dotychczasowego przedsiębiorstwa (na ile stanowiły w nim wyodrębnioną organizacyjnie i funkcjonalnie całość)”.
W ocenie Spółki, w świetle przedstawionego zdarzenia przyszłego, spełnienie powyższej przesłanki jest w przypadku wyodrębnienia Jednostki Centrum 3 bezsporne. Do Jednostki Centrum 3 zostanie bowiem przypisany zespół składników materialnych i niematerialnych niezbędnych do samodzielnego prowadzenia działalności. W szczególności, do Jednostki Centrum 3 zostaną przypisane niezbędne z punktu widzenia prowadzonej przez nią działalności środki trwałe (w tym budynki, budowle urządzenia oraz grunty wchodzące w skład Centrum 3). Ponadto, do Jednostki Centrum 3 przypisane zostaną umowy związane z zakresem jej działalności, a także wynikające z tych umów należności i zobowiązania oraz przychody i koszty.
Wyżej wymienione składniki materialne i niematerialne będą ze sobą funkcjonalnie powiązane i będą służyć do realizacji zadań gospodarczych określonych jako przedmiot działalności Jednostki Centrum 3, tj. wynajem powierzchni komercyjnych. Składniki te pozostaną, zdaniem Wnioskodawcy, w takich relacjach, że umożliwią prowadzenie założonej działalności gospodarczej przez Jednostkę Centrum 3.
Ponadto, zgodnie z przedstawionym opisem zdarzenia przyszłego, intencją Spółki jest co do zasady przeniesienie wszystkich zobowiązań związanych funkcjonalnie z działalnością Jednostki Centrum 3, jednakże w odniesieniu do niektórych zobowiązań (w tym z tytułu umowy pożyczki udzielonej Spółce na powadzenie bieżącej działalności), przeniesienie to może okazać się niemożliwe (będą to sytuacje jednostkowe).
W ocenie Spółki, nawet w przypadku braku przeniesienia niektórych zobowiązań Spółki dotyczących Jednostki Centrum 3, przesłanka istnienia zespołu składników materialnych i niematerialnych powiązanych funkcjonalnie, przeznaczonych do realizacji działań gospodarczych będzie w dacie dokonania podziału spełniona.
Powyższe konkluzje znajdują potwierdzenie w orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego, który w wyroku z 27 marca 2013 r. (sygn. II FSK 1896/11) stwierdził że: „w skład zorganizowanej części przedsiębiorstwa nie muszą wchodzić wszelkie zobowiązania przedsiębiorstwa. Z definicji zorganizowanej części przedsiębiorstwa wynika bowiem jedynie, że zespół składników materialnych i niematerialnych musi być na tyle zorganizowany i kompletny, aby mógł funkcjonować jako samodzielne przedsiębiorstwo, prowadzące określony rodzaj działalności gospodarczej. Z tych względów nie ma podstaw do uznania, że co do zasady utraci on tę samodzielność poprzez wyłączenie ze składników majątkowych niektórych zobowiązań (...) W orzecznictwie sądów administracyjnych podkreśla się, a Naczelny Sąd Administracyjny w składzie orzekającym w tej sprawie poglądy te podziela, że możliwość uznania danej czynności prawnej za mającą za przedmiot zorganizowaną część przedsiębiorstwa zależna jest właśnie od tego, czy zespół ten pozwala na realizację działań gospodarczych, do których zorganizowana część przedsiębiorstwa została powołana.”
Wyodrębnienie organizacyjne
Ustawa o VAT zawiera analogiczną definicję zorganizowanej części przedsiębiorstwa jaka została określona w art. 4a pkt 4 ustawy o podatku dochodowym od osób prawnych. Żaden z ww. aktów prawnych nie wskazuje jednak, co należy rozumieć przez wyodrębnienie organizacyjne. Jednakże zgodnie z dominującą praktyką organów podatkowych o wyodrębnieniu organizacyjnym zorganizowanej części przedsiębiorstwa ze struktur przedsiębiorstwa powinny świadczyć odpowiednie zapisy statutu, regulaminu, zarządzenia lub innego aktu o podobnym charakterze (por. interpretacja Dyrektora Izby Skarbowej w Katowicach z dnia 7 lipca 2014 r., sygn. IBPP4/443-171/14/LG). Dodatkowo „wyodrębnienie organizacyjne oznacza, że zorganizowana część przedsiębiorstwa ma swoje miejsce w strukturze organizacyjnej podatnika jako dział, wydział, oddział itp.” interpretacja Dyrektora Izby Skarbowej w Łodzi z dnia 9 czerwca 2015 r., (sygn. IPTPB3/4510-109/15-2/KC).
Jak wskazano w przedstawionym zdarzeniu przyszłym, wyodrębnienie Jednostki Centrum 3 nastąpi w formie uchwały zarządu. Uchwała będzie zawierać w szczególności zestawienie materialnych i niematerialnych składników (w tym zobowiązań) oraz wykaz pracowników przyporządkowanych do Jednostki Centrum 3 (o ile alokacja pracowników do tej jednostki będzie zasadna z biznesowego punktu widzenia - jak Spółka wskazała w przedstawionym zdarzeniu przyszłym może się zdarzyć, że do danej jednostki nie będą alokowani pracownicy, natomiast zawsze zostaną przypisani kierownicy do jednostek). Przeniesienie tych pracowników nastąpi w trybie przejścia zakładu pracy zgodnie z art. 231 ustawy z dnia 26 czerwca 1974 r. Kodeks pracy (t.j. Dz. U. z 2014 r., poz. 1502 ze zm.; dalej jako „Kodeks Pracy”). Ponadto, uchwała wskaże osoby, które będą odpowiedzialne za zarządzanie Jednostką Centrum 3. Wyodrębnienie będzie więc miało charakter formalnej decyzji organów statutowych Spółki.
Spółka wskazuje, iż stanowisko takie znajduje odzwierciedlenie w praktyce organów podatkowych, np. w indywidualnej interpretacji prawa podatkowego z dnia 21 stycznia 2015 roku, wydanej przez Dyrektora Izby Skarbowej w Warszawie (sygn. IPPP2/443-1072/14-2/RR).
W związku z powyższym, zdaniem Spółki, należy uznać, że Jednostka Centrum 3 będzie spełniać wszelkie wymogi związane z wyodrębnieniem organizacyjnym w ramach Spółki dla uznania jej za zorganizowaną część przedsiębiorstwa na gruncie ustawy o VAT.
Wyodrębnienie finansowe
Zdaniem Spółki, Jednostka Centrum 3 stanowić będzie także odrębny zespół składników materialnych i niematerialnych (w tym zobowiązania) wyodrębnionych finansowo, o czym świadczyć będzie między innymi fakt, iż ewidencja zdarzeń gospodarczych dotyczących Jednostki Centrum 3 będzie prowadzona na kontach Spółki przy zastosowaniu odpowiedniej alokacji według numeru MPK (miejsce powstawania kosztów). W przypadku kosztów ogólnego zarządu, koszty te będą alokowane do Jednostki Centrum 3 przy zastosowaniu odpowiedniego klucza alokacji. Ponadto, prowadzona obecnie przez Spółkę ewidencja środków trwałych oraz wartości niematerialnych i prawnych pozwala na identyfikację środków trwałych oraz wartości niematerialnych i prawnych przyporządkowanych do Jednostki Centrum 3 poprzez odpowiednie oznaczenia w systemie księgowym Spółki. W konsekwencji, będzie istniała możliwość przyporządkowania do Jednostki Centrum 3 przychodów i kosztów oraz należności i zobowiązań związanych funkcjonalnie z działalnością gospodarczą prowadzoną przez tę jednostkę. Jednostka Centrum 3 będzie także miała przydzieloną gotówkę w taki sposób, aby umożliwić jej funkcjonowanie.
Należy jednak podkreślić, iż ustawa o VAT nie wskazuje, co należy rozumieć przez wyodrębnienie finansowe w rozumieniu definicji zorganizowanej części przedsiębiorstwa, w szczególności czy koniecznie jest prowadzenie odrębnych ksiąg rachunkowych czy sporządzanie bilansów. W orzecznictwie i doktrynie przyjmuje się, iż „wyodrębnienie finansowe nie oznacza samodzielności finansowej, ale sytuację, w której poprzez odpowiednią ewidencję zdarzeń gospodarczych możliwe jest przyporządkowanie przychodów i kosztów oraz należności i zobowiązań do zorganizowanej części przedsiębiorstwa” (J. Marciniuk „Podatek dochodowy od osób prawnych. Rok 2008” Komentarz; Wydawnictwo C.H. Beck; Warszawa 2008; por. także interpretacja Dyrektora Izby Skarbowej w Warszawie z dnia 3 sierpnia 2015 roku, sygn. IPTPP1/4512-388/15- 2/ŻR). Ponadto, jak wskazał Dyrektor Izby Skarbowej w Warszawie w interpretacji z dnia 29 czerwca 2011 roku (sygn. IPPP1-443-702/11-2/MP) „wyodrębnienie finansowe oznacza sytuację, w której poprzez odpowiednią ewidencję zdarzeń gospodarczych możliwe jest przyporządkowanie przychodów i kosztów, oraz należności i zobowiązań do zorganizowanej części przedsiębiorstwa. W sytuacji wyodrębnienia finansowego możliwe jest oddzielenie finansów przedsiębiorstwa od finansów jego zorganizowanej części. Zorganizowana część przedsiębiorstwa jest w stanie samodzielnie prowadzić działalność i istnieć niezależnie od przedsiębiorstwa głównego. Nie musi to być postać oddziału samodzielnie rozliczającego się. Ważne natomiast jest, aby przenoszone należności i zobowiązania były wyodrębnione i dały się przyporządkować organizacyjnie i finansowo do wyodrębnionego majątku (tak, aby można było przejąć funkcje gospodarcze).”
Mając na uwadze opisane powyżej okoliczności, zdaniem Spółki, wyodrębniona organizacyjnie Jednostka Centrum 3 będzie spełniać warunek wyodrębnienia finansowego, o którym mowa w definicji zorganizowanej części przedsiębiorstwa zawartej w ustawie o VAT.
Wyodrębnienie funkcjonalne
Zgodnie z definicją zorganizowanej części przedsiębiorstwa w ustawie o VAT, wyodrębnienie funkcjonalne zespołu składników materialnych i niematerialnych (w tym zobowiązań) oznacza przeznaczenie do realizacji określonych zadań gospodarczych.
Zespół składników majątkowych tworzących zorganizowaną część przedsiębiorstwa nie tylko musi spełniać określone funkcje gospodarcze w istniejącym przedsiębiorstwie, ale powinien również być w stanie prowadzić działalność samodzielnie, jak gdyby został wydzielony z istniejącego przedsiębiorstwa. Niezwykle istotne jest zatem wystąpienie elementu organizacyjnego spajającego niejako składniki majątkowe w pewną organizacyjną całość zdolną samodzielnie prowadzić działalność gospodarczą.
Jak wynika z przedstawionego zdarzenia przyszłego, do Jednostki Centrum 3 zostanie alokowana działalność związana z wynajmem powierzchni komercyjnych w Centrum 3. W tym celu do Jednostki Centrum 3 zostaną alokowane składniki majątkowe konieczne do kontynuacji tej działalności w zakresie prowadzonym wcześniej przez Spółkę, w szczególności aktywa związane z Centrum 3 oraz umowy wynajmu powierzchni komercyjnych w tym centrum i umowy na dostawę mediów i usług serwisowych. Konsekwentnie, Jednostka Centrum 3 posiadać będzie niezależne źródło przychodów z tytułu wynajmu powierzchni komercyjnych w Centrum 3.
Zdaniem Wnioskodawcy, na funkcjonale wyodrębnienie zespołu składników materialnych i niematerialnych przypisanych do Jednostki Centrum 3 nie powinien mieć wpływu fakt, że w ramach wyodrębnienia Jednostki Centrum 3 ze struktur Spółki nie dojdzie do przeniesienia wszystkich funkcji wspierających działalność Jednostki Centrum 3, zarówno w postaci obsługi księgowej, prawnej oraz w zakresie pozyskiwania nowych najemców lub zarządzania najmami. W ocenie Spółki, brak jest przesłanek do powielania takich funkcji w Jednostce Centrum 3 bowiem (i) funkcje te nie są kluczowe z perspektywy możliwości prowadzenia zamierzonej działalności i nie pozbawiają składników majątku przyporządkowanych do Jednostki Centrum 3 przymiotu samodzielności, (ii) funkcje te po podziale przez wydzielenie będą zapewnione przez Spółkę lub inny podmiot z grupy na podstawie stosownych umów (co jest standardem na rynku nieruchomości).
Powyższe stwierdzenie jest zgodne ze stanowiskiem prezentowanym przez Naczelny Sąd Administracyjny, przykładowo w wyroku z 23 marca 2012 r. (sygn. II FSK 1643/10), w którym Sąd wskazał, że: „zawarta w art. 4a pkt 4 ustawy o CIT definicja nie wymaga, aby zespół składników, o którym w niej mowa, obejmował wszelkie elementy obsługi funkcjonowania przedsiębiorstwa, gdyż zawęża ona pojęcie zorganizowanej części przedsiębiorstwa do składników materialnych i niematerialnych pozwalających na realizację określonych zadań gospodarczych, jako niezależne przedsiębiorstwo. Brak w przedsiębiorstwie wewnętrznych działów obsługujących jego zadania kadrowe, informatyczne i finansowe nie pozbawia tegoż przedsiębiorstwa możliwości realizacji określonych zadań gospodarczych. (...) istotą przedsiębiorstwa, jako zorganizowanego zespołu składników niematerialnych i materialnych, jest prowadzenie działalności gospodarczej poprzez realizację określonych zadań gospodarczych. Mogą być one wykonywane bez wewnętrznych działów obsługi kadrowej, informatycznej i finansowej przedsiębiorstwa, które to zadania, jak trafnie podniósł Sąd I Instancji, mogą być przedmiotem obsługi dokonywanej przez firmy zewnętrzne /outsourcing/. Usługi te, jako niematerialne, nie decydują o realizacji przez przedsiębiorstwo jego zadań gospodarczych, lecz wspomagają jedynie jego funkcjonowanie jako podmiotu gospodarczego. Przyjęcie stanowiska organu prowadziłoby do wniosku, że podmiot gospodarczy, który realizując swoje zadania gospodarcze korzysta z zewnętrznych usług niematerialnych, na przykład w zakresie obsługi kadrowej, informatycznej i finansowej, nie stanowi przedsiębiorstwa w rozumieniu art. 551 K.c. Praktyka gospodarcza pokazuje natomiast coś przeciwnego - wiele przedsiębiorstw realizujących zadania gospodarcze, dla których zostały powołane, korzysta w powyższych zakresach z usług outsourcingowych, co nie wyklucza uznawania ich za przedsiębiorstwa w rozumieniu art. 551 K.c.”
Analogiczne stanowisko przyjął również Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z dnia 27 września 2011 r. (I FSK 1383/10) w którym wskazał, że: „istotą przedsiębiorstwa, jako zorganizowanego zespołu składników niematerialnych i materialnych, jest bowiem prowadzenie działalności gospodarczej, poprzez realizację określonych zadań gospodarczych, które mogą być wykonywane bez wewnętrznych działów obsługi kadrowej, informatycznej i finansowej przedsiębiorstwa, które to zadania mogą być przedmiotem obsługi dokonywanej przez firmy zewnętrzne (outsourcing). Usługi te bowiem, jako niematerialne, nie decydują o realizacji przez przedsiębiorstwo jego zadań gospodarczych, lecz wspomagają jedynie jego funkcjonowania jako podmiotu gospodarczego. (...) Reasumując: dla bytu zorganizowanej części przedsiębiorstwa w rozumieniu art. 2 pkt 27e ustawy z 11 marca 2004 r. o podatku od towarów i usług (...) konieczny jest organizacyjnie i finansowo wyodrębniony w istniejącym przedsiębiorstwie zespół składników materialnych i niematerialnych, w tym zobowiązania, przeznaczonych do realizacji określonych zadań gospodarczych, który zarazem mógłby stanowić niezależne przedsiębiorstwo samodzielnie realizujące te zadania, co oznacza, że zespół ten nie musi obejmować działów obsługujących przedsiębiorstwo pod względem niematerialnym, w zakresie obsługi kadrowej, informatycznej i finansowej, które nie są niezbędne do realizacji, przez zespół tak wyodrębnionych składników majątkowych, jego określonych zadań gospodarczych.”
Ponadto, w ocenie Spółki, dla uznania, iż zespół składników materialnych i niematerialnych przypisanych do Jednostki Centrum 3 został wyodrębniony funkcjonalnie, nie będzie mieć znaczenia fakt, iż część funkcji związanych z główną działalnością tej Jednostki pozostanie w Spółce lub zostanie przypisane do innej z wyodrębnianych Jednostek (co może mieć miejsce np. w sytuacji, gdy część pracowników Spółki jest aktualnie odpowiedzialna za realizację zadań związanych z funkcjonowaniem więcej niż jednego centrum handlowego, a ich przypisanie do więcej niż jednej Jednostki nie będzie możliwe ze względu na uwarunkowania biznesowe lub wewnętrzne uzgodnienia Spółki z pracownikami). Zgodnie bowiem ze standardem w branży nieruchomości, inwestycje w nieruchomości skierowane na osiąganie przychodów biernych z wynajmu nieruchomości są zazwyczaj alokowane do odrębnych spółek celowych nieposiadających pracowników, a wszelkie usługi związane z działalnością tych spółek są świadczone na ich rzecz przez wyspecjalizowany w tym celu podmiot. Praktyka ta ma związek z obowiązującymi w branży regulacjami i ograniczeniami nakładanymi przez banki przy pozyskiwaniu finansowania inwestycji.
Konsekwentnie, do prowadzenia działalności gospodarczej polegającej na wynajmie nieruchomości nie jest konieczne posiadanie zasobów ludzkich odpowiedzialnych za świadczenie usług zarządzania nieruchomością, usługi takie bowiem mogą zostać nabyte od zewnętrznych podmiotów. W ocenie Spółki, do składników materialnych i niematerialnych niezbędnych dla prowadzenia działalności wynajmu powierzchni w centrach handlowych należy zaliczyć budynki, budowle, grunt, urządzenia wchodzące w skład danego centrum handlowego, dokumentację związaną z tymi aktywami, umowy wynajmu nieruchomości (oraz wynikające z nich należności i zobowiązania), a także umowy na dostawę mediów i usług serwisowych związanych z nieruchomością. Zdaniem Spółki, usługi związane z zarządzaniem nieruchomościami (obejmujące np. rozliczanie najemców) należy traktować jako usługi pomocnicze, niemające wpływu na funkcjonowania centrum handlowego jako niezależne przedsiębiorstwo.
Mając na uwadze powyższe, w ocenie Spółki, nawet jeśli część z funkcji związanych z zarządzaniem Centrum 3 nie zostanie przypisana do Jednostki Centrum 3 (a po podziale przez wydzielenie nabycie usług zarządzania nieruchomością zostanie uregulowane na podstawie odrębnych umów), fakt ten nie powinien mieć negatywnego wpływu na uznanie Jednostki Centrum 3 za zespół wyodrębnionych funkcjonalnie składników majątkowych i niemajątkowych.
A zatem, zdaniem Spółki, należy uznać, że Jednostka Centrum 3 zostanie wyodrębniona także pod względem funkcjonalnym ze struktury Spółki.
Podsumowanie
W ocenie Spółki, Jednostka Centrum 3 zostanie wyodrębniona pod względem organizacyjnym, finansowym oraz funkcjonalnym.
Wyodrębnienie organizacyjne - Jednostka Centrum 3 zostanie formalnie wyodrębniona w strukturach Spółki w formie uchwały zarządu jako odrębna jednostka organizacyjna funkcjonująca w strukturach Spółki.
Wyodrębnienie finansowe - dla Jednostki Centrum 3 będzie prowadzona ewidencja wartościowa zgodnie z alokacją według MPK. W rezultacie będzie istniała możliwość przyporządkowania przychodów i kosztów oraz aktywów i zobowiązań do Jednostki Centrum 3.
Wyodrębnienie funkcjonalne - Jednostka Centrum 3 będzie mogła samodzielnie realizować zadania związaną z wynajmem powierzchni komercyjnych w Centrum 3, Jednostka będzie wyposażona we wszystkie niezbędne aktywa (w tym środki pieniężne), konieczne do realizowania zakładanych celów biznesowych.
Podsumowując, zdaniem Spółki, organizacyjne, finansowe i funkcjonalne wyodrębnienie Jednostki Centrum 3 pozwala na uznanie jej za zorganizowaną część przedsiębiorstwa w rozumieniu ustawy o VAT. W związku z powyższym, stanowisko Spółki, iż Jednostka Centrum 3 będzie stanowić zorganizowaną część przedsiębiorstwa w rozumieniu art. 2 pkt 27e ustawy o VAT, należy uznać za prawidłowe.
Ad.4
Zdaniem Wnioskodawcy, wyodrębniona w strukturze Spółki jednostka organizacyjna Jednostka Centrum 4 będzie stanowiła zorganizowaną część przedsiębiorstwa w rozumieniu art. 2 pkt 27e ustawy o VAT.
Uzasadnienie
Zgodnie z art. 2 pkt 27e ustawy o VAT pod pojęciem zorganizowanej części przedsiębiorstwa rozumie się „organizacyjnie i finansowo wyodrębniony w istniejącym przedsiębiorstwie zespół składników materialnych i niematerialnych, w tym zobowiązania, przeznaczonych do realizacji określonych zadań gospodarczych, który zarazem mógłby stanowić niezależne przedsiębiorstwo samodzielnie realizujące te zadania.”
Z powyższej definicji wynika, iż aby zespół składników materialnych i niematerialnych (w tym zobowiązań) mógł zostać uznany za zorganizowaną część przedsiębiorstwa muszą zostać spełnione łącznie następujące przesłanki:
istnieje zespół składników materialnych i niematerialnych;
zespół ten jest organizacyjnie i finansowo wyodrębniony w istniejącym przedsiębiorstwie;
składniki te przeznaczone są do realizacji określonych zadań gospodarczych;
zespół tych składników może stanowić niezależne przedsiębiorstwo samodzielnie realizujące zadania gospodarcze.
W związku z powyższym, dla uznania Jednostki Centrum 4 za zorganizowaną część przedsiębiorstwa Spółki konieczne jest wyodrębnienie składników materialnych i niematerialnych zarówno na płaszczyznach organizacyjnej, finansowej, jak i funkcjonalnej.
Wyodrębnienie składników materialnych i niematerialnych, w tym zobowiązań
Zarówno w doktrynie, jak w praktyce organów podatkowych przyjmuje się, że w celu uznania określonego zespołu składników za zorganizowaną część przedsiębiorstwa zespół ten powinien obejmować co najmniej jeden składnik materialny oraz niematerialny. Podkreśla się również, że: „w kontekście uregulowań wspólnotowych oraz orzecznictwa TSUE, nie ma podstaw do przyjęcia, że tylko przeniesienie wszystkich składników materialnych i niematerialnych jest okolicznością decydującą o uznaniu danego zespołu składników materialnych i niematerialnych za zorganizowaną część przedsiębiorstwa” (tak np. w interpretacji Dyrektora Izby Skarbowej w Poznaniu z dnia 23 lutego 2013 r. sygn. ILPP2/443-1186/12-3/MR).
Zorganizowana część przedsiębiorstwa nie jest jednak sumą poszczególnych składników, przy pomocy których można prowadzić odrębną działalność, lecz pewnym zorganizowanym zespołem tych składników, dzięki którym ma ona potencjalną zdolność do funkcjonowania jako samodzielny podmiot gospodarczy.
Zorganizowaną część przedsiębiorstwa tworzą więc składniki będące we wzajemnych relacjach takich, by można było mówić o nich jako o zespole, a nie o zbiorze przypadkowych elementów, których jedyną cechą wspólną jest własność jednego podmiotu gospodarczego.
Przykładowo w interpretacji indywidualnej nr IPPB5/423-790/11-2/AS z dnia 26 października 2011 r. Dyrektor Izby Skarbowej w Warszawie stwierdził, że „(...) zorganizowana część przedsiębiorstwa nie jest sumą poszczególnych składników, przy pomocy których w przyszłości będzie można prowadzić (zorganizować) odrębny zakład czy oddział, lecz zorganizowanym zespołem tych składników, przy czym punktem odniesienia jest tutaj rola, jaką składniki majątkowe odgrywały w funkcjonowaniu dotychczasowego przedsiębiorstwa (na ile stanowiły w nim wyodrębnioną organizacyjnie i funkcjonalnie całość)”.
W ocenie Spółki, w świetle przedstawionego zdarzenia przyszłego, spełnienie powyższej przesłanki jest w przypadku wyodrębnienia Jednostki Centrum 4 bezsporne. Do Jednostki Centrum 4 zostanie bowiem przypisany zespół składników materialnych i niematerialnych niezbędnych do samodzielnego prowadzenia działalności. W szczególności, do Jednostki Centrum 4 zostaną przypisane niezbędne z punktu widzenia prowadzonej przez nią działalności środki trwałe (w tym budynki, budowle urządzenia oraz grunty wchodzące w skład Centrum 4). Ponadto, do Jednostki Centrum 4 przypisane zostaną umowy związane z zakresem jej działalności, a także wynikające z tych umów należności i zobowiązania oraz przychody i koszty.
Wyżej wymienione składniki materialne i niematerialne będą ze sobą funkcjonalnie powiązane i będą służyć do realizacji zadań gospodarczych określonych jako przedmiot działalności Jednostki Centrum 4, tj. wynajem powierzchni komercyjnych. Składniki te pozostaną, zdaniem Wnioskodawcy, w takich relacjach, że umożliwią prowadzenie założonej działalności gospodarczej przez Jednostkę Centrum 4.
Ponadto, zgodnie z przedstawionym opisem zdarzenia przyszłego, intencją Spółki jest co do zasady przeniesienie wszystkich zobowiązań związanych funkcjonalnie z działalnością Jednostki Centrum 4, jednakże w odniesieniu do niektórych zobowiązań (w tym z tytułu umowy pożyczki udzielonej Spółce na powadzenie bieżącej działalności), przeniesienie to może okazać się niemożliwe (będą to sytuacje jednostkowe).
W ocenie Spółki, nawet w przypadku braku przeniesienia niektórych zobowiązań Spółki dotyczących Jednostki Centrum 4, przesłanka istnienia zespołu składników materialnych i niematerialnych powiązanych funkcjonalnie, przeznaczonych do realizacji działań gospodarczych będzie w dacie dokonania podziału spełniona.
Powyższe konkluzje znajdują potwierdzenie w orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego, który w wyroku z 27 marca 2013 r. (sygn. II FSK 1896/11) stwierdził że: „w skład zorganizowanej części przedsiębiorstwa nie muszą wchodzić wszelkie zobowiązania przedsiębiorstwa. Z definicji zorganizowanej części przedsiębiorstwa wynika bowiem jedynie, że zespół składników materialnych i niematerialnych musi być na tyle zorganizowany i kompletny, aby mógł funkcjonować jako samodzielne przedsiębiorstwo, prowadzące określony rodzaj działalności gospodarczej. Z tych względów nie ma podstaw do uznania, że co do zasady utraci on tę samodzielność poprzez wyłączenie ze składników majątkowych niektórych zobowiązań (...) W orzecznictwie sądów administracyjnych podkreśla się, a Naczelny Sąd Administracyjny w składzie orzekającym w tej sprawie poglądy te podziela, że możliwość uznania danej czynności prawnej za mającą za przedmiot zorganizowaną część przedsiębiorstwa zależna jest właśnie od tego, czy zespół ten pozwala na realizację działań gospodarczych, do których zorganizowana część przedsiębiorstwa została powołana.”
Wyodrębnienie organizacyjne
Ustawa o VAT zawiera analogiczną definicję zorganizowanej części przedsiębiorstwa jaka została określona w art. 4a pkt 4 ustawy o podatku dochodowym od osób prawnych. Żaden z ww. aktów prawnych nie wskazuje jednak, co należy rozumieć przez wyodrębnienie organizacyjne. Jednakże zgodnie z dominującą praktyką organów podatkowych o wyodrębnieniu organizacyjnym zorganizowanej części przedsiębiorstwa ze struktur przedsiębiorstwa powinny świadczyć odpowiednie zapisy statutu, regulaminu, zarządzenia lub innego aktu o podobnym charakterze (por. interpretacja Dyrektora Izby Skarbowej w Katowicach z dnia 7 lipca 2014 r., sygn. IBPP4/443-171/14/LG). Dodatkowo „wyodrębnienie organizacyjne oznacza, że zorganizowana część przedsiębiorstwa ma swoje miejsce w strukturze organizacyjnej podatnika jako dział, wydział, oddział itp.” interpretacja Dyrektora Izby Skarbowej w Łodzi z dnia 9 czerwca 2015 r., (sygn. IPTPB3/4510-109/15-2/KC).
Jak wskazano w przedstawionym zdarzeniu przyszłym, wyodrębnienie Jednostki Centrum 4 nastąpi w formie uchwały zarządu. Uchwała będzie zawierać w szczególności zestawienie materialnych i niematerialnych składników (w tym zobowiązań) oraz wykaz pracowników przyporządkowanych do Jednostki Centrum 4 (o ile alokacja pracowników do tej jednostki będzie zasadna z biznesowego punktu widzenia - jak Spółka wskazała w przedstawionym zdarzeniu przyszłym może się zdarzyć, że do danej jednostki nie będą alokowani pracownicy, natomiast zawsze zostaną przypisani kierownicy do jednostek). Przeniesienie tych pracowników nastąpi w trybie przejścia zakładu pracy zgodnie z art. 231 ustawy z dnia 26 czerwca 1974 r. Kodeks pracy (t.j. Dz. U. z 2014 r., poz. 1502 ze zm.; dalej jako „Kodeks Pracy”). Ponadto, uchwała wskaże osoby, które będą odpowiedzialne za zarządzanie Jednostką Centrum 4. Wyodrębnienie będzie więc miało charakter formalnej decyzji organów statutowych Spółki.
Spółka wskazuje, iż stanowisko takie znajduje odzwierciedlenie w praktyce organów podatkowych, np. w indywidualnej interpretacji prawa podatkowego z dnia 21 stycznia 2015 roku, wydanej przez Dyrektora Izby Skarbowej w Warszawie (sygn. IPPP2/443-1072/14-2/RR).
W związku z powyższym, zdaniem Spółki, należy uznać, że Jednostka Centrum 4 będzie spełniać wszelkie wymogi związane z wyodrębnieniem organizacyjnym w ramach Spółki dla uznania jej za zorganizowaną część przedsiębiorstwa na gruncie ustawy o VAT.
Wyodrębnienie finansowe
Zdaniem Spółki, Jednostka Centrum 4 stanowić będzie także odrębny zespół składników materialnych i niematerialnych (w tym zobowiązania) wyodrębnionych finansowo, o czym świadczyć będzie między innymi fakt, iż ewidencja zdarzeń gospodarczych dotyczących Jednostki Centrum 4 będzie prowadzona na kontach Spółki przy zastosowaniu odpowiedniej alokacji według numeru MPK (miejsce powstawania kosztów). W przypadku kosztów ogólnego zarządu, koszty te będą alokowane do Jednostki Centrum 4 przy zastosowaniu odpowiedniego klucza alokacji. Ponadto, prowadzona obecnie przez Spółkę ewidencja środków trwałych oraz wartości niematerialnych i prawnych pozwala na identyfikację środków trwałych oraz wartości niematerialnych i prawnych przyporządkowanych do Jednostki Centrum 4 poprzez odpowiednie oznaczenia w systemie księgowym Spółki. W konsekwencji, będzie istniała możliwość przyporządkowania do Jednostki Centrum 4 przychodów i kosztów oraz należności i zobowiązań związanych funkcjonalnie z działalnością gospodarczą prowadzoną przez tę jednostkę. Jednostka Centrum 4 będzie także miała przydzieloną gotówkę w taki sposób, aby umożliwić jej funkcjonowanie.
Należy jednak podkreślić, iż ustawa o VAT nie wskazuje, co należy rozumieć przez wyodrębnienie finansowe w rozumieniu definicji zorganizowanej części przedsiębiorstwa, w szczególności czy koniecznie jest prowadzenie odrębnych ksiąg rachunkowych czy sporządzanie bilansów. W orzecznictwie i doktrynie przyjmuje się, iż „wyodrębnienie finansowe nie oznacza samodzielności finansowej, ale sytuację, w której poprzez odpowiednią ewidencję zdarzeń gospodarczych możliwe jest przyporządkowanie przychodów i kosztów oraz należności i zobowiązań do zorganizowanej części przedsiębiorstwa” (J. Marciniuk „Podatek dochodowy od osób prawnych. Rok 2008” Komentarz; Wydawnictwo C.H. Beck; Warszawa 2008; por. także interpretacja Dyrektora Izby Skarbowej w Warszawie z dnia 3 sierpnia 2015 roku, sygn. IPTPP1/4512-388/15- 2/ŻR). Ponadto, jak wskazał Dyrektor Izby Skarbowej w Warszawie w interpretacji z dnia 29 czerwca 2011 roku (sygn. IPPP1-443-702/11-2/MP) „wyodrębnienie finansowe oznacza sytuację, w której poprzez odpowiednią ewidencję zdarzeń gospodarczych możliwe jest przyporządkowanie przychodów i kosztów, oraz należności i zobowiązań do zorganizowanej części przedsiębiorstwa. W sytuacji wyodrębnienia finansowego możliwe jest oddzielenie finansów przedsiębiorstwa od finansów jego zorganizowanej części. Zorganizowana część przedsiębiorstwa jest w stanie samodzielnie prowadzić działalność i istnieć niezależnie od przedsiębiorstwa głównego. Nie musi to być postać oddziału samodzielnie rozliczającego się. Ważne natomiast jest, aby przenoszone należności i zobowiązania były wyodrębnione i dały się przyporządkować organizacyjnie i finansowo do wyodrębnionego majątku (tak, aby można było przejąć funkcje gospodarcze).”
Mając na uwadze opisane powyżej okoliczności, zdaniem Spółki, wyodrębniona organizacyjnie Jednostka Centrum 4 będzie spełniać warunek wyodrębnienia finansowego, o którym mowa w definicji zorganizowanej części przedsiębiorstwa zawartej w ustawie o VAT.
Wyodrębnienie funkcjonalne
Zgodnie z definicją zorganizowanej części przedsiębiorstwa w ustawie o VAT, wyodrębnienie funkcjonalne zespołu składników materialnych i niematerialnych (w tym zobowiązań) oznacza przeznaczenie do realizacji określonych zadań gospodarczych.
Zespół składników majątkowych tworzących zorganizowaną część przedsiębiorstwa nie tylko musi spełniać określone funkcje gospodarcze w istniejącym przedsiębiorstwie, ale powinien również być w stanie prowadzić działalność samodzielnie, jak gdyby został wydzielony z istniejącego przedsiębiorstwa. Niezwykle istotne jest zatem wystąpienie elementu organizacyjnego spajającego niejako składniki majątkowe w pewną organizacyjną całość zdolną samodzielnie prowadzić działalność gospodarczą.
Jak wynika z przedstawionego zdarzenia przyszłego, do Jednostki Centrum 4 zostanie alokowana działalność związana z wynajmem powierzchni komercyjnych w Centrum 4. W tym celu do Jednostki Centrum 4 zostaną alokowane składniki majątkowe konieczne do kontynuacji tej działalności w zakresie prowadzonym wcześniej przez Spółkę, w szczególności aktywa związane z Centrum 4 oraz umowy wynajmu powierzchni komercyjnych w tym centrum i umowy na dostawę mediów i usług serwisowych. Konsekwentnie, Jednostka Centrum 4 posiadać będzie niezależne źródło przychodów z tytułu wynajmu powierzchni komercyjnych w Centrum 4.
Zdaniem Wnioskodawcy, na funkcjonale wyodrębnienie zespołu składników materialnych i niematerialnych przypisanych do Jednostki Centrum 4 nie powinien mieć wpływu fakt, że w ramach wyodrębnienia Jednostki Centrum 4 ze struktur Spółki nie dojdzie do przeniesienia wszystkich funkcji wspierających działalność Jednostki Centrum 4, zarówno w postaci obsługi księgowej, prawnej oraz w zakresie pozyskiwania nowych najemców lub zarządzania najmami. W ocenie Spółki, brak jest przesłanek do powielania takich funkcji w Jednostce Centrum 4 bowiem (i) funkcje te nie są kluczowe z perspektywy możliwości prowadzenia zamierzonej działalności i nie pozbawiają składników majątku przyporządkowanych do Jednostki Centrum 4 przymiotu samodzielności, (ii) funkcje te po podziale przez wydzielenie będą zapewnione przez Spółkę lub inny podmiot z grupy na podstawie stosownych umów (co jest standardem na rynku nieruchomości).
Powyższe stwierdzenie jest zgodne ze stanowiskiem prezentowanym przez Naczelny Sąd Administracyjny, przykładowo w wyroku z 23 marca 2012 r. (sygn. II FSK 1643/10), w którym Sąd wskazał, że: „zawarta w art. 4a pkt 4 ustawy o CIT definicja nie wymaga, aby zespół składników, o którym w niej mowa, obejmował wszelkie elementy obsługi funkcjonowania przedsiębiorstwa, gdyż zawęża ona pojęcie zorganizowanej części przedsiębiorstwa do składników materialnych i niematerialnych pozwalających na realizację określonych zadań gospodarczych, jako niezależne przedsiębiorstwo. Brak w przedsiębiorstwie wewnętrznych działów obsługujących jego zadania kadrowe, informatyczne i finansowe nie pozbawia tegoż przedsiębiorstwa możliwości realizacji określonych zadań gospodarczych. (...) istotą przedsiębiorstwa, jako zorganizowanego zespołu składników niematerialnych i materialnych, jest prowadzenie działalności gospodarczej poprzez realizację określonych zadań gospodarczych. Mogą być one wykonywane bez wewnętrznych działów obsługi kadrowej, informatycznej i finansowej przedsiębiorstwa, które to zadania, jak trafnie podniósł Sąd I Instancji, mogą być przedmiotem obsługi dokonywanej przez firmy zewnętrzne /outsourcing/. Usługi te, jako niematerialne, nie decydują o realizacji przez przedsiębiorstwo jego zadań gospodarczych, lecz wspomagają jedynie jego funkcjonowanie jako podmiotu gospodarczego. Przyjęcie stanowiska organu prowadziłoby do wniosku, że podmiot gospodarczy, który realizując swoje zadania gospodarcze korzysta z zewnętrznych usług niematerialnych, na przykład w zakresie obsługi kadrowej, informatycznej i finansowej, nie stanowi przedsiębiorstwa w rozumieniu art. 551 K.c. Praktyka gospodarcza pokazuje natomiast coś przeciwnego - wiele przedsiębiorstw realizujących zadania gospodarcze, dla których zostały powołane, korzysta w powyższych zakresach z usług outsourcingowych, co nie wyklucza uznawania ich za przedsiębiorstwa w rozumieniu art. 551 K.c.”
Analogiczne stanowisko przyjął również Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z dnia 27 września 2011 r. (I FSK 1383/10) w którym wskazał, że: „istotą przedsiębiorstwa, jako zorganizowanego zespołu składników niematerialnych i materialnych, jest bowiem prowadzenie działalności gospodarczej, poprzez realizację określonych zadań gospodarczych, które mogą być wykonywane bez wewnętrznych działów obsługi kadrowej, informatycznej i finansowej przedsiębiorstwa, które to zadania mogą być przedmiotem obsługi dokonywanej przez firmy zewnętrzne (outsourcing). Usługi te bowiem, jako niematerialne, nie decydują o realizacji przez przedsiębiorstwo jego zadań gospodarczych, lecz wspomagają jedynie jego funkcjonowania jako podmiotu gospodarczego. (...) Reasumując: dla bytu zorganizowanej części przedsiębiorstwa w rozumieniu art. 2 pkt 27e ustawy z 11 marca 2004 r. o podatku od towarów i usług (...) konieczny jest organizacyjnie i finansowo wyodrębniony w istniejącym przedsiębiorstwie zespół składników materialnych i niematerialnych, w tym zobowiązania, przeznaczonych do realizacji określonych zadań gospodarczych, który zarazem mógłby stanowić niezależne przedsiębiorstwo samodzielnie realizujące te zadania, co oznacza, że zespół ten nie musi obejmować działów obsługujących przedsiębiorstwo pod względem niematerialnym, w zakresie obsługi kadrowej, informatycznej i finansowej, które nie są niezbędne do realizacji, przez zespół tak wyodrębnionych składników majątkowych, jego określonych zadań gospodarczych.”
Ponadto, w ocenie Spółki, dla uznania iż zespół składników materialnych i niematerialnych przypisanych do Jednostki Centrum 4 został wyodrębniony funkcjonalnie, nie będzie mieć znaczenia fakt, iż część funkcji związanych z główną działalnością tej Jednostki pozostanie w Spółce lub zostanie przypisane do innej z wyodrębnianych Jednostek (co może mieć miejsce np. w sytuacji, gdy część pracowników Spółki jest aktualnie odpowiedzialna za realizację zadań związanych z funkcjonowaniem więcej niż jednego centrum handlowego, a ich przypisanie do więcej niż jednej Jednostki nie będzie możliwe ze względu na uwarunkowania biznesowe lub wewnętrzne uzgodnienia Spółki z pracownikami). Zgodnie bowiem ze standardem w branży nieruchomości, inwestycje w nieruchomości skierowane na osiąganie przychodów biernych z wynajmu nieruchomości są zazwyczaj alokowane do odrębnych spółek celowych nieposiadających pracowników, a wszelkie usługi związane z działalnością tych spółek są świadczone na ich rzecz przez wyspecjalizowany w tym celu podmiot. Praktyka ta ma związek z obowiązującymi w branży regulacjami i ograniczeniami nakładanymi przez banki przy pozyskiwaniu finansowania inwestycji.
Konsekwentnie, do prowadzenia działalności gospodarczej polegającej na wynajmie nieruchomości nie jest konieczne posiadanie zasobów ludzkich odpowiedzialnych za świadczenie usług zarządzania nieruchomością, usługi takie bowiem mogą zostać nabyte od zewnętrznych podmiotów. W ocenie Spółki, do składników materialnych i niematerialnych niezbędnych dla prowadzenia działalności wynajmu powierzchni w centrach handlowych należy zaliczyć budynki, budowle, grunt, urządzenia wchodzące w skład danego centrum handlowego, dokumentację związaną z tymi aktywami, umowy wynajmu nieruchomości (oraz wynikające z nich należności i zobowiązania), a także umowy na dostawę mediów i usług serwisowych związanych z nieruchomością. Zdaniem Spółki, usługi związane z zarządzaniem nieruchomościami (obejmujące np. rozliczanie najemców) należy traktować jako usługi pomocnicze, niemające wpływu na funkcjonowania centrum handlowego jako niezależne przedsiębiorstwo.
Mając na uwadze powyższe, w ocenie Spółki, nawet jeśli część z funkcji związanych z zarządzaniem Centrum 4 nie zostanie przypisana do Jednostki Centrum 4 (a po podziale przez wydzielenie nabycie usług zarządzania nieruchomością zostanie uregulowane na podstawie odrębnych umów), fakt ten nie powinien mieć negatywnego wpływu na uznanie Jednostki Centrum 4 za zespół wyodrębnionych funkcjonalnie składników majątkowych i niemajątkowych.
A zatem, zdaniem Spółki, należy uznać, że Jednostka Centrum 4 zostanie wyodrębniona także pod względem funkcjonalnym ze struktury Spółki.
Podsumowanie
W ocenie Spółki, Jednostka Centrum 4 zostanie wyodrębniona pod względem organizacyjnym, finansowym oraz funkcjonalnym.
Wyodrębnienie organizacyjne - Jednostka Centrum 4 zostanie formalnie wyodrębniona w strukturach Spółki w formie uchwały zarządu jako odrębna jednostka organizacyjna funkcjonująca w strukturach Spółki.
Wyodrębnienie finansowe - dla Jednostki Centrum 4 będzie prowadzona ewidencja wartościowa zgodnie z alokacją według MPK. W rezultacie będzie istniała możliwość przyporządkowania przychodów i kosztów oraz aktywów i zobowiązań do Jednostki Centrum 4.
Wyodrębnienie funkcjonalne - Jednostka Centrum 4 będzie mogła samodzielnie realizować zadania związaną z wynajmem powierzchni komercyjnych w Centrum 4, Jednostka będzie wyposażona we wszystkie niezbędne aktywa (w tym środki pieniężne), konieczne do realizowania zakładanych celów biznesowych.
Podsumowując, zdaniem Spółki, organizacyjne, finansowe i funkcjonalne wyodrębnienie Jednostki Centrum 4 pozwala na uznanie jej za zorganizowaną część przedsiębiorstwa w rozumieniu ustawy o VAT. W związku z powyższym, stanowisko Spółki, iż Jednostka Centrum 4 będzie stanowić zorganizowaną część przedsiębiorstwa w rozumieniu art. 2 pkt 27e ustawy o VAT, należy uznać za prawidłowe.
Ad. 5
Zdaniem Wnioskodawcy, wyodrębniona w strukturze Spółki jednostka organizacyjna Jednostka Centrum 5 będzie stanowiła zorganizowaną część przedsiębiorstwa w rozumieniu art. 2 pkt 27e ustawy o VAT.
Uzasadnienie
Zgodnie z art. 2 pkt 27e ustawy o VAT pod pojęciem zorganizowanej części przedsiębiorstwa rozumie się „organizacyjnie i finansowo wyodrębniony w istniejącym przedsiębiorstwie zespół składników materialnych i niematerialnych, w tym zobowiązania, przeznaczonych do realizacji określonych zadań gospodarczych, który zarazem mógłby stanowić niezależne przedsiębiorstwo samodzielnie realizujące te zadania.”
Z powyższej definicji wynika, iż aby zespół składników materialnych i niematerialnych (w tym zobowiązań) mógł zostać uznany za zorganizowaną część przedsiębiorstwa muszą zostać spełnione łącznie następujące przesłanki:
istnieje zespół składników materialnych i niematerialnych;
zespół ten jest organizacyjnie i finansowo wyodrębniony w istniejącym przedsiębiorstwie;
składniki te przeznaczone są do realizacji określonych zadań gospodarczych;
zespół tych składników może stanowić niezależne przedsiębiorstwo samodzielnie realizujące zadania gospodarcze.
W związku z powyższym, dla uznania Jednostki Centrum 5 za zorganizowaną część przedsiębiorstwa Spółki konieczne jest wyodrębnienie składników materialnych i niematerialnych zarówno na płaszczyznach organizacyjnej, finansowej, jak i funkcjonalnej.
Wyodrębnienie składników materialnych i niematerialnych, w tym zobowiązań
Zarówno w doktrynie, jak w praktyce organów podatkowych przyjmuje się, że w celu uznania określonego zespołu składników za zorganizowaną część przedsiębiorstwa zespół ten powinien obejmować co najmniej jeden składnik materialny oraz niematerialny. Podkreśla się również, że: „w kontekście uregulowań wspólnotowych oraz orzecznictwa TSUE, nie ma podstaw do przyjęcia, że tylko przeniesienie wszystkich składników materialnych i niematerialnych jest okolicznością decydującą o uznaniu danego zespołu składników materialnych i niematerialnych za zorganizowaną część przedsiębiorstwa” (tak np. w interpretacji Dyrektora Izby Skarbowej w Poznaniu z dnia 23 lutego 2013 r. sygn. ILPP2/443-1186/12-3/MR).
Zorganizowana część przedsiębiorstwa nie jest jednak sumą poszczególnych składników, przy pomocy których można prowadzić odrębną działalność, lecz pewnym zorganizowanym zespołem tych składników, dzięki którym ma ona potencjalną zdolność do funkcjonowania jako samodzielny podmiot gospodarczy.
Zorganizowaną część przedsiębiorstwa tworzą więc składniki będące we wzajemnych relacjach takich, by można było mówić o nich jako o zespole, a nie o zbiorze przypadkowych elementów, których jedyną cechą wspólną jest własność jednego podmiotu gospodarczego.
Przykładowo w interpretacji indywidualnej nr IPPB5/423-790/11-2/AS z dnia 26 października 2011 r. Dyrektor Izby Skarbowej w Warszawie stwierdził, że „(...) zorganizowana część przedsiębiorstwa nie jest sumą poszczególnych składników, przy pomocy których w przyszłości będzie można prowadzić (zorganizować) odrębny zakład czy oddział, lecz zorganizowanym zespołem tych składników, przy czym punktem odniesienia jest tutaj rola, jaką składniki majątkowe odgrywały w funkcjonowaniu dotychczasowego przedsiębiorstwa (na ile stanowiły w nim wyodrębnioną organizacyjnie i funkcjonalnie całość)”.
W ocenie Spółki, w świetle przedstawionego zdarzenia przyszłego, spełnienie powyższej przesłanki jest w przypadku wyodrębnienia Jednostki Centrum 5 bezsporne. Do Jednostki Centrum 5 zostanie bowiem przypisany zespół składników materialnych i niematerialnych niezbędnych do samodzielnego prowadzenia działalności. W szczególności, do Jednostki Centrum 2 zostaną przypisane niezbędne z punktu widzenia prowadzonej przez nią działalności środki trwałe (w tym budynki, budowle urządzenia oraz grunty wchodzące w skład Centrum 5). Ponadto, do Jednostki Centrum 5 przypisane zostaną umowy związane z zakresem jej działalności, a także wynikające z tych umów należności i zobowiązania oraz przychody i koszty.
Wyżej wymienione składniki materialne i niematerialne będą ze sobą funkcjonalnie powiązane i będą służyć do realizacji zadań gospodarczych określonych jako przedmiot działalności Jednostki Centrum 5, tj. wynajem powierzchni komercyjnych. Składniki te pozostaną, zdaniem Wnioskodawcy, w takich relacjach, że umożliwią prowadzenie założonej działalności gospodarczej przez Jednostkę Centrum 5.
Ponadto, zgodnie z przedstawionym opisem zdarzenia przyszłego, intencją Spółki jest co do zasady przeniesienie wszystkich zobowiązań związanych funkcjonalnie z działalnością Jednostki Centrum 5, jednakże w odniesieniu do niektórych zobowiązań (w tym z tytułu umowy pożyczki udzielonej Spółce na powadzenie bieżącej działalności), przeniesienie to może okazać się niemożliwe (będą to sytuacje jednostkowe).
W ocenie Spółki, nawet w przypadku braku przeniesienia niektórych zobowiązań Spółki dotyczących Jednostki Centrum 5, przesłanka istnienia zespołu składników materialnych i niematerialnych powiązanych funkcjonalnie, przeznaczonych do realizacji działań gospodarczych będzie w dacie dokonania podziału spełniona.
Powyższe konkluzje znajdują potwierdzenie w orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego, który w wyroku z 27 marca 2013 r. (sygn. II FSK 1896/11) stwierdził że: „w skład zorganizowanej części przedsiębiorstwa nie muszą wchodzić wszelkie zobowiązania przedsiębiorstwa. Z definicji zorganizowanej części przedsiębiorstwa wynika bowiem jedynie, że zespół składników materialnych i niematerialnych musi być na tyle zorganizowany i kompletny, aby mógł funkcjonować jako samodzielne przedsiębiorstwo, prowadzące określony rodzaj działalności gospodarczej. Z tych względów nie ma podstaw do uznania, że co do zasady utraci on tę samodzielność poprzez wyłączenie ze składników majątkowych niektórych zobowiązań (...) W orzecznictwie sądów administracyjnych podkreśla się, a Naczelny Sąd Administracyjny w składzie orzekającym w tej sprawie poglądy te podziela, że możliwość uznania danej czynności prawnej za mającą za przedmiot zorganizowaną część przedsiębiorstwa zależna jest właśnie od tego, czy zespół ten pozwala na realizację działań gospodarczych, do których zorganizowana część przedsiębiorstwa została powołana.”
Wyodrębnienie organizacyjne
Ustawa o VAT zawiera analogiczną definicję zorganizowanej części przedsiębiorstwa jaka została określona w art. 4a pkt 4 ustawy o podatku dochodowym od osób prawnych. Żaden z ww. aktów prawnych nie wskazuje jednak, co należy rozumieć przez wyodrębnienie organizacyjne. Jednakże zgodnie z dominującą praktyką organów podatkowych o wyodrębnieniu organizacyjnym zorganizowanej części przedsiębiorstwa ze struktur przedsiębiorstwa powinny świadczyć odpowiednie zapisy statutu, regulaminu, zarządzenia lub innego aktu o podobnym charakterze (por. interpretacja Dyrektora Izby Skarbowej w Katowicach z dnia 7 lipca 2014 r., sygn. IBPP4/443-171/14/LG). Dodatkowo „wyodrębnienie organizacyjne oznacza, że zorganizowana część przedsiębiorstwa ma swoje miejsce w strukturze organizacyjnej podatnika jako dział, wydział, oddział itp.” interpretacja Dyrektora Izby Skarbowej w Łodzi z dnia 9 czerwca 2015 r., (sygn. IPTPB3/4510-109/15-2/KC).
Jak wskazano w przedstawionym zdarzeniu przyszłym, wyodrębnienie Jednostki Centrum 5 nastąpi w formie uchwały zarządu. Uchwała będzie zawierać w szczególności zestawienie materialnych i niematerialnych składników (w tym zobowiązań) oraz wykaz pracowników przyporządkowanych do Jednostki Centrum 5 (o ile alokacja pracowników do tej jednostki będzie zasadna z biznesowego punktu widzenia - jak Spółka wskazała w przedstawionym zdarzeniu przyszłym może się zdarzyć, że do danej jednostki nie będą alokowani pracownicy, natomiast zawsze zostaną przypisani kierownicy do jednostek). Przeniesienie tych pracowników nastąpi w trybie przejścia zakładu pracy zgodnie z art. 231 ustawy z dnia 26 czerwca 1974 r. Kodeks pracy (t.j. Dz. U. z 2014 r., poz. 1502 ze zm.; dalej jako „Kodeks Pracy”). Ponadto, uchwała wskaże osoby, które będą odpowiedzialne za zarządzanie Jednostką Centrum 5. Wyodrębnienie będzie więc miało charakter formalnej decyzji organów statutowych Spółki.
Spółka wskazuje, iż stanowisko takie znajduje odzwierciedlenie w praktyce organów podatkowych, np. w indywidualnej interpretacji prawa podatkowego z dnia 21 stycznia 2015 roku, wydanej przez Dyrektora Izby Skarbowej w Warszawie (sygn. IPPP2/443-1072/14-2/RR).
W związku z powyższym, zdaniem Spółki, należy uznać, że Jednostka Centrum 5 będzie spełniać wszelkie wymogi związane z wyodrębnieniem organizacyjnym w ramach Spółki dla uznania jej za zorganizowaną część przedsiębiorstwa na gruncie ustawy o VAT.
Wyodrębnienie finansowe
Zdaniem Spółki, Jednostka Centrum 5 stanowić będzie także odrębny zespół składników materialnych i niematerialnych (w tym zobowiązania) wyodrębnionych finansowo, o czym świadczyć będzie między innymi fakt, iż ewidencja zdarzeń gospodarczych dotyczących Jednostki Centrum 5 będzie prowadzona na kontach Spółki przy zastosowaniu odpowiedniej alokacji według numeru MPK (miejsce powstawania kosztów). W przypadku kosztów ogólnego zarządu, koszty te będą alokowane do Jednostki Centrum 5 przy zastosowaniu odpowiedniego klucza alokacji. Ponadto, prowadzona obecnie przez Spółkę ewidencja środków trwałych oraz wartości niematerialnych i prawnych pozwala na identyfikację środków trwałych oraz wartości niematerialnych i prawnych przyporządkowanych do Jednostki Centrum 5 poprzez odpowiednie oznaczenia w systemie księgowym Spółki. W konsekwencji, będzie istniała możliwość przyporządkowania do Jednostki Centrum 5 przychodów i kosztów oraz należności i zobowiązań związanych funkcjonalnie z działalnością gospodarczą prowadzoną przez tę jednostkę. Jednostka Centrum 5 będzie także miała przydzieloną gotówkę w taki sposób, aby umożliwić jej funkcjonowanie.
Należy jednak podkreślić, iż ustawa o VAT nie wskazuje, co należy rozumieć przez wyodrębnienie finansowe w rozumieniu definicji zorganizowanej części przedsiębiorstwa, w szczególności czy koniecznie jest prowadzenie odrębnych ksiąg rachunkowych czy sporządzanie bilansów. W orzecznictwie i doktrynie przyjmuje się, iż „wyodrębnienie finansowe nie oznacza samodzielności finansowej, ale sytuację, w której poprzez odpowiednią ewidencję zdarzeń gospodarczych możliwe jest przyporządkowanie przychodów i kosztów oraz należności i zobowiązań do zorganizowanej części przedsiębiorstwa” (J. Marciniuk „Podatek dochodowy od osób prawnych. Rok 2008” Komentarz; Wydawnictwo C.H. Beck; Warszawa 2008; por. także interpretacja Dyrektora Izby Skarbowej w Warszawie z dnia 3 sierpnia 2015 roku, sygn. IPTPP1/4512-388/15- 2/ŻR). Ponadto, jak wskazał Dyrektor Izby Skarbowej w Warszawie w interpretacji z dnia 29 czerwca 2011 roku (sygn. IPPP1-443-702/11-2/MP) „wyodrębnienie finansowe oznacza sytuację, w której poprzez odpowiednią ewidencję zdarzeń gospodarczych możliwe jest przyporządkowanie przychodów i kosztów, oraz należności i zobowiązań do zorganizowanej części przedsiębiorstwa. W sytuacji wyodrębnienia finansowego możliwe jest oddzielenie finansów przedsiębiorstwa od finansów jego zorganizowanej części. Zorganizowana część przedsiębiorstwa jest w stanie samodzielnie prowadzić działalność i istnieć niezależnie od przedsiębiorstwa głównego. Nie musi to być postać oddziału samodzielnie rozliczającego się. Ważne natomiast jest, aby przenoszone należności i zobowiązania były wyodrębnione i dały się przyporządkować organizacyjnie i finansowo do wyodrębnionego majątku (tak, aby można było przejąć funkcje gospodarcze).”
Mając na uwadze opisane powyżej okoliczności, zdaniem Spółki, wyodrębniona organizacyjnie Jednostka Centrum 5 będzie spełniać warunek wyodrębnienia finansowego, o którym mowa w definicji zorganizowanej części przedsiębiorstwa zawartej w ustawie o VAT.
Wyodrębnienie funkcjonalne
Zgodnie z definicją zorganizowanej części przedsiębiorstwa w ustawie o VAT, wyodrębnienie funkcjonalne zespołu składników materialnych i niematerialnych (w tym zobowiązań) oznacza przeznaczenie do realizacji określonych zadań gospodarczych.
Zespół składników majątkowych tworzących zorganizowaną część przedsiębiorstwa nie tylko musi spełniać określone funkcje gospodarcze w istniejącym przedsiębiorstwie, ale powinien również być w stanie prowadzić działalność samodzielnie, jak gdyby został wydzielony z istniejącego przedsiębiorstwa. Niezwykle istotne jest zatem wystąpienie elementu organizacyjnego spajającego niejako składniki majątkowe w pewną organizacyjną całość zdolną samodzielnie prowadzić działalność gospodarczą.
Jak wynika z przedstawionego zdarzenia przyszłego, do Jednostki Centrum 5 zostanie alokowana działalność związana z wynajmem powierzchni komercyjnych w Centrum 5. W tym celu do Jednostki Centrum 5 zostaną alokowane składniki majątkowe konieczne do kontynuacji tej działalności w zakresie prowadzonym wcześniej przez Spółkę, w szczególności aktywa związane z Centrum 5 oraz umowy wynajmu powierzchni komercyjnych w tym centrum i umowy na dostawę mediów i usług serwisowych. Konsekwentnie, Jednostka Centrum 5 posiadać będzie niezależne źródło przychodów z tytułu wynajmu powierzchni komercyjnych w Centrum 5.
Zdaniem Wnioskodawcy, na funkcjonale wyodrębnienie zespołu składników materialnych i niematerialnych przypisanych do Jednostki Centrum 5 nie powinien mieć wpływu fakt, że w ramach wyodrębnienia Jednostki Centrum 5 ze struktur Spółki nie dojdzie do przeniesienia wszystkich funkcji wspierających działalność Jednostki Centrum 5, zarówno w postaci obsługi księgowej, prawnej oraz w zakresie pozyskiwania nowych najemców lub zarządzania najmami. W ocenie Spółki, brak jest przesłanek do powielania takich funkcji w Jednostce Centrum 5 bowiem (i) funkcje te nie są kluczowe z perspektywy możliwości prowadzenia zamierzonej działalności i nie pozbawiają składników majątku przyporządkowanych do Jednostki Centrum 5 przymiotu samodzielności, (ii) funkcje te po podziale przez wydzielenie będą zapewnione przez Spółkę lub inny podmiot z grupy na podstawie stosownych umów (co jest standardem na rynku nieruchomości).
Powyższe stwierdzenie jest zgodne ze stanowiskiem prezentowanym przez Naczelny Sąd Administracyjny, przykładowo w wyroku z 23 marca 2012 r. (sygn. II FSK 1643/10), w którym Sąd wskazał, że: „zawarta w art. 4a pkt 4 ustawy o CIT definicja nie wymaga, aby zespół składników, o którym w niej mowa, obejmował wszelkie elementy obsługi funkcjonowania przedsiębiorstwa, gdyż zawęża ona pojęcie zorganizowanej części przedsiębiorstwa do składników materialnych i niematerialnych pozwalających na realizację określonych zadań gospodarczych, jako niezależne przedsiębiorstwo. Brak w przedsiębiorstwie wewnętrznych działów obsługujących jego zadania kadrowe, informatyczne i finansowe nie pozbawia tegoż przedsiębiorstwa możliwości realizacji określonych zadań gospodarczych. (...) istotą przedsiębiorstwa, jako zorganizowanego zespołu składników niematerialnych i materialnych, jest prowadzenie działalności gospodarczej poprzez realizację określonych zadań gospodarczych. Mogą być one wykonywane bez wewnętrznych działów obsługi kadrowej, informatycznej i finansowej przedsiębiorstwa, które to zadania, jak trafnie podniósł Sąd I Instancji, mogą być przedmiotem obsługi dokonywanej przez firmy zewnętrzne /outsourcing/. Usługi te, jako niematerialne, nie decydują o realizacji przez przedsiębiorstwo jego zadań gospodarczych, lecz wspomagają jedynie jego funkcjonowanie jako podmiotu gospodarczego. Przyjęcie stanowiska organu prowadziłoby do wniosku, że podmiot gospodarczy, który realizując swoje zadania gospodarcze korzysta z zewnętrznych usług niematerialnych, na przykład w zakresie obsługi kadrowej, informatycznej i finansowej, nie stanowi przedsiębiorstwa w rozumieniu art. 551 K.c. Praktyka gospodarcza pokazuje natomiast coś przeciwnego - wiele przedsiębiorstw realizujących zadania gospodarcze, dla których zostały powołane, korzysta w powyższych zakresach z usług outsourcingowych, co nie wyklucza uznawania ich za przedsiębiorstwa w rozumieniu art. 551 K.c.”
Analogiczne stanowisko przyjął również Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z dnia 27 września 2011 r. (I FSK 1383/10) w którym wskazał, że: „istotą przedsiębiorstwa, jako zorganizowanego zespołu składników niematerialnych i materialnych, jest bowiem prowadzenie działalności gospodarczej, poprzez realizację określonych zadań gospodarczych, które mogą być wykonywane bez wewnętrznych działów obsługi kadrowej, informatycznej i finansowej przedsiębiorstwa, które to zadania mogą być przedmiotem obsługi dokonywanej przez firmy zewnętrzne (outsourcing). Usługi te bowiem, jako niematerialne, nie decydują o realizacji przez przedsiębiorstwo jego zadań gospodarczych, lecz wspomagają jedynie jego funkcjonowania jako podmiotu gospodarczego. (...) Reasumując: dla bytu zorganizowanej części przedsiębiorstwa w rozumieniu art. 2 pkt 27e ustawy z 11 marca 2004 r. o podatku od towarów i usług (...) konieczny jest organizacyjnie i finansowo wyodrębniony w istniejącym przedsiębiorstwie zespół składników materialnych i niematerialnych, w tym zobowiązania, przeznaczonych do realizacji określonych zadań gospodarczych, który zarazem mógłby stanowić niezależne przedsiębiorstwo samodzielnie realizujące te zadania, co oznacza, że zespół ten nie musi obejmować działów obsługujących przedsiębiorstwo pod względem niematerialnym, w zakresie obsługi kadrowej, informatycznej i finansowej, które nie są niezbędne do realizacji, przez zespół tak wyodrębnionych składników majątkowych, jego określonych zadań gospodarczych.”
Ponadto, w ocenie Spółki, dla uznania iż zespół składników materialnych i niematerialnych przypisanych do Jednostki Centrum 2 został wyodrębniony funkcjonalnie, nie będzie mieć znaczenia fakt, iż część funkcji związanych z główną działalnością tej Jednostki pozostanie w Spółce lub zostanie przypisane do innej z wyodrębnianych Jednostek (co może mieć miejsce np. w sytuacji, gdy część pracowników Spółki jest aktualnie odpowiedzialna za realizację zadań związanych z funkcjonowaniem więcej niż jednego centrum handlowego, a ich przypisanie do więcej niż jednej Jednostki nie będzie możliwe ze względu na uwarunkowania biznesowe lub wewnętrzne uzgodnienia Spółki z pracownikami). Zgodnie bowiem ze standardem w branży nieruchomości, inwestycje w nieruchomości skierowane na osiąganie przychodów biernych z wynajmu nieruchomości są zazwyczaj alokowane do odrębnych spółek celowych nieposiadających pracowników, a wszelkie usługi związane z działalnością tych spółek są świadczone na ich rzecz przez wyspecjalizowany w tym celu podmiot. Praktyka ta ma związek z obowiązującymi w branży regulacjami i ograniczeniami nakładanymi przez banki przy pozyskiwaniu finansowania inwestycji.
Konsekwentnie, do prowadzenia działalności gospodarczej polegającej na wynajmie nieruchomości nie jest konieczne posiadanie zasobów ludzkich odpowiedzialnych za świadczenie usług zarządzania nieruchomością, usługi takie bowiem mogą zostać nabyte od zewnętrznych podmiotów. W ocenie Spółki, do składników materialnych i niematerialnych niezbędnych dla prowadzenia działalności wynajmu powierzchni w centrach handlowych należy zaliczyć budynki, budowle, grunt, urządzenia wchodzące w skład danego centrum handlowego, dokumentację związaną z tymi aktywami, umowy wynajmu nieruchomości (oraz wynikające z nich należności i zobowiązania), a także umowy na dostawę mediów i usług serwisowych związanych z nieruchomością. Zdaniem Spółki, usługi związane z zarządzaniem nieruchomościami (obejmujące np. rozliczanie najemców) należy traktować jako usługi pomocnicze, niemające wpływu na funkcjonowania centrum handlowego jako niezależne przedsiębiorstwo.
Mając na uwadze powyższe, w ocenie Spółki, nawet jeśli część z funkcji związanych z zarządzaniem Centrum 5 nie zostanie przypisana do Jednostki Centrum 5 (a po podziale przez wydzielenie nabycie usług zarządzania nieruchomością zostanie uregulowane na podstawie odrębnych umów), fakt ten nie powinien mieć negatywnego wpływu na uznanie Jednostki Centrum 5 za zespół wyodrębnionych funkcjonalnie składników majątkowych i niemajątkowych.
A zatem, zdaniem Spółki, należy uznać, że Jednostka Centrum 5 zostanie wyodrębniona także pod względem funkcjonalnym ze struktury Spółki.
Podsumowanie
W ocenie Spółki, Jednostka Centrum 5 zostanie wyodrębniona pod względem organizacyjnym, finansowym oraz funkcjonalnym.
Wyodrębnienie organizacyjne - Jednostka Centrum 5 zostanie formalnie wyodrębniona w strukturach Spółki w formie uchwały zarządu jako odrębna jednostka organizacyjna funkcjonująca w strukturach Spółki.
Wyodrębnienie finansowe - dla Jednostki Centrum 5 będzie prowadzona ewidencja wartościowa zgodnie z alokacją według MPK. W rezultacie będzie istniała możliwość przyporządkowania przychodów i kosztów oraz aktywów i zobowiązań do Jednostki Centrum 5.
Wyodrębnienie funkcjonalne - Jednostka Centrum 5 będzie mogła samodzielnie realizować zadania związaną z wynajmem powierzchni komercyjnych w Centrum 5, Jednostka będzie wyposażona we wszystkie niezbędne aktywa (w tym środki pieniężne), konieczne do realizowania zakładanych celów biznesowych.
Podsumowując, zdaniem Spółki, organizacyjne, finansowe i funkcjonalne wyodrębnienie Jednostki Centrum 5 pozwala na uznanie jej za zorganizowaną część przedsiębiorstwa w rozumieniu ustawy o VAT. W związku z powyższym, stanowisko Spółki, iż Jednostka Centrum 5 będzie stanowić zorganizowaną część przedsiębiorstwa w rozumieniu art. 2 pkt 27e ustawy o VAT, należy uznać za prawidłowe.
Ad.6
W ocenie Spółki, na mocy art. 6 pkt 1 ustawy o VAT opisany powyżej podział przez wydzielenie i w konsekwencji przeniesienie poszczególnych Jednostek do istniejących na dzień podziału spółek celowych nie będzie podlegał opodatkowaniu podatkiem VAT.
Uzasadnienie
Podział przez wydzielenie stosownie do art. 529 § 1 pkt 4 KSH polega na przeniesieniu części majątku spółki dzielonej na istniejącą lub nowo zawiązaną spółkę, w wyniku czego nabywa ona prawa własności wydzielonej części majątku.
Główny zakres opodatkowania podatkiem VAT został określony w art. 5 ust. 1 pkt 1 ustawy o VAT, zgodnie z którym opodatkowaniu podlegają odpłatna dostawa towarów i odpłatne świadczenie usług na terytorium kraju.
Jednocześnie art. 6 ustawy o VAT wprowadza wyłączenia określonych czynności spod zakresu przepisów ustawy o VAT. W myśl art. 6 pkt 1 ustawy o VAT, przepisów ustawy nie stosuje się do transakcji zbycia przedsiębiorstwa lub zorganizowanej części przedsiębiorstwa. Niemniej jednak przepisy ustawy o VAT nie regulują kwestii, co należy rozumieć pod pojęciem „transakcji zbycia”. Zdaniem Spółki, definicja „zbycie” użyta w ustawie o VAT jest pojęciem szerszym niż sprzedaż i obejmuje każde rozporządzenie przedmiotem skutkujące przeniesieniem własności, tj. prawa do rozporządzania towarami jak właściciel. W szczególności pod pojęciem „zbycie” rozumie się także zamianę, darowiznę czy każdą inną czynność skutkującą przeniesieniem własności przedsiębiorstwa lub jego zorganizowanej części.
Zatem kluczowym wymogiem pozwalającym na skorzystanie z wyłączenia z opodatkowania VAT jest by przedmiot transakcji stanowił przedsiębiorstwo lub zorganizowaną część przedsiębiorstwa.
W związku z powyższym, w opinii Spółki, co prawda przeniesienie do spółek celowych odpowiednio wyodrębnionych w strukturze Spółki Jednostek w ramach podziału przez wydzielenie będzie stanowiło transakcję zbycia na gruncie ustawy o VAT, to ponieważ przedmiotem transakcji będą jednostki spełniające definicję zorganizowanej części przedsiębiorstwa, o której mowa w art. 2 pkt 27e ustawy o VAT (zgodnie z argumentacją przedstawioną w punktach 1-5 niniejszego wniosku o interpretację), przedmiotowe transakcje nie będą podlegały opodatkowaniu podatkiem VAT zgodnie z art. 6 pkt 1 ustawy o VAT.
Spółka pragnie zaznaczyć, iż art. 6 pkt 1 ustawy o VAT stanowi implementację art. 19 Dyrektywy 112 i dlatego powinien być interpretowany z uwzględnieniem jego celowości. Zgodnie z Dyrektywą, zasada braku opodatkowania dostawy ma zastosowanie do każdego przeniesienia przedsiębiorstwa lub jego samodzielnej części, obejmującej zarówno rzeczy ruchome, jak i wartości niematerialne, które łącznie stanowią podmiot zdolny do prowadzenia samodzielnej działalności gospodarczej.
W związku z powyższym, zdaniem Spółki, wszelkie czynności odnoszące się do przeniesienia własności zorganizowanej części przedsiębiorstwa w jakiejkolwiek formie, w tym poprzez podział przez wydzielenie, nie podlegają opodatkowaniu podatkiem VAT.
Stanowisko Spółki znajduje potwierdzenie zarówno w interpretacjach prawa podatkowego jak również w wyrokach sądów oraz Europejskiego Trybunału Sprawiedliwości.
W wyroku z dnia 23 lutego 2010 r. (sygn. I FSK 37/09), Naczelny Sąd Administracyjny wypowiedział się co do zakresu, który obejmuje art. 6 pkt 1 stwierdzając, iż „Przepis ten jest odpowiednikiem art. 5 (8) VI Dyrektywy. Na tle zaś tego właśnie przepisu prawa wspólnotowego wypowiadał się Europejski Trybunał Sprawiedliwości w powoływanym już w sprawie wyroku z 27 listopada 2003 r., sygn. C-497/01 Zita Modes Sarl v. Administration de lenregistrement et des domains (ECR 2003/11B/I-14393; Lex 155324). Trybunał podkreślił, że artykuł 5 (8) jest przepisem opcyjnym i państwa członkowskie nie mają obowiązku jego wprowadzenia do krajowej legislacji. Skorzystanie z tej opcji oznacza jednak, że przeniesienie zarówno całości, jak i części majątku przedsiębiorstwa, za wynagrodzeniem lub bez wynagrodzenia, albo ich wniesienie w drodze aportu muszą zostać wyłączone z opodatkowania”.
Ponadto, organy podatkowe wielokrotnie podkreślały w wydanych interpretacjach podatkowych, iż podział przez wydzielenie jest transakcją neutralną z perspektywy VAT. Przykładowo Dyrektor Izby Skarbowej w Katowicach w interpretacji z dnia 18 sierpnia 2010 r. (sygn. IBPP3/443-349/10/PK) stwierdził, iż „stosownie do art. 6 pkt 1 ustawy o podatku od towarów i usług, przedmiotowa czynność podziału, w trybie art. 529 § 1 pkt 4 Kodeksu spółek handlowych poprzez przeniesienie części majątku spółki dzielonej do spółek nowo zawiązanych nie będzie podlegała i opodatkowaniu podatkiem od towarów i usług, gdyż wyodrębniony zespół składników majątkowych wypełnia definicję zorganizowanej części przedsiębiorstwa, zawartą w art. 2 pkt 27e ww. ustawy”.
Powyższe stanowisko zostało potwierdzone także m.in. w następujących interpretacjach prawa podatkowego wydanych przez Dyrektora Izby Skarbowej w Warszawie w dniu 17 kwietnia 2015 r. (sygn. IPPP3/4512-159/15-2/MC), Dyrektora Izby Skarbowej w Poznaniu w dniu 20 października 2015 r. (sygn. ILPP2/443-763/14-4/MR), Dyrektora Izby Skarbowej w Katowicach w dniu 4 września 2014 r. (sygn. IBPP4/443-259/14/EK), jak również w interpretacji wydanej przez Dyrektora Izby Skarbowej w Warszawie w dniu 2 grudnia 2014 r. (sygn. IPPP2/443-1017/14-2/KOM).
W świetle powyższego, stanowisko Spółki, zgodnie z którym transakcja polegająca na przeniesieniu do istniejących na dzień podziału spółek celowych w ramach podziału przez wydzielenie wyodrębnionych Jednostek, stanowiących odpowiednio pięć zorganizowanych części przedsiębiorstwa, nie będzie podlegać opodatkowaniu podatkiem VAT, należy uznać za prawidłowe.
W świetle obowiązującego stanu prawnego stanowisko Wnioskodawcy w sprawie oceny prawnej przedstawionego zdarzenia przyszłego jest prawidłowe.
Stosownie do art. 14c § 1 Ordynacji podatkowej, odstąpiono od uzasadnienia prawnego dokonanej oceny stanowiska Wnioskodawcy.
Interpretacja dotyczy zdarzenia przyszłego przedstawionego przez Wnioskodawcę i stanu prawnego obowiązującego w dniu wydania interpretacji.
Stronie przysługuje prawo do wniesienia skargi na niniejszą interpretację przepisów prawa podatkowego z powodu jej niezgodności z prawem. Skargę wnosi się do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie, ul. Jasna 2/4, 00-013 Warszawa po uprzednim wezwaniu na piśmie organu, który wydał interpretację w terminie 14 dni od dnia, w którym skarżący dowiedział się lub mógł się dowiedzieć o jej wydaniu – do usunięcia naruszenia prawa (art. 52 § 3 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi – Dz. U. z 2016 r., poz. 718 z późn. zm.). Skargę do WSA wnosi się w dwóch egzemplarzach (art. 47 ww. ustawy) w terminie trzydziestu dni od dnia doręczenia odpowiedzi organu na wezwanie do usunięcia naruszenia prawa, a jeżeli organ nie udzielił odpowiedzi na wezwanie, w terminie sześćdziesięciu dni od dnia wniesienia tego wezwania (art. 53 § 2 ww. ustawy).
Skarga powinna czynić zadość wymaganiom pisma w postępowaniu sądowym, a ponadto zawierać: wskazanie zaskarżonej decyzji, postanowienia innego aktu lub czynności, oznaczenie organu, którego działania, bezczynności lub przewlekłego prowadzenia postępowania skarga dotyczy, określenie naruszenia prawa lub interesu prawnego, w przypadkach, o których mowa w art. 52 § 3 i 4, dowód, że skarżący wezwał właściwy organ do usunięcia naruszenia prawa (art. 57 § 1 pkt 1-4 ww. ustawy). Skarga na pisemną interpretację przepisów prawa podatkowego wydana w indywidualnej sprawie, opinię zabezpieczającą i odmowę wydania opinii zabezpieczającej może być oparta wyłącznie na zarzucie naruszenia przepisów postępowania, dopuszczeniu się błędu wykładni lub niewłaściwej oceny co do zastosowania przepisu prawa materialnego. Sąd administracyjny jest związany zarzutami skargi oraz powołaną podstawą prawną (art. 57a ww. ustawy).
Skargę wnosi się za pośrednictwem organu, którego działanie lub bezczynność są przedmiotem skargi (art. 54 § 1 ww. ustawy) na adres: Izba Skarbowa w Warszawie Biuro Krajowej Informacji Podatkowej w Płocku, ul. 1-go Maja 10, 09-402 Płock.