Pytanie
Spółki dotyczy również zapłaty kar umownych wynikających z zawartych przez Spółkę kontraktów. Zgodnie z art. 15 ust. 1 ustawy z dnia 15 lutego 1992 r. o podatku dochodowym od osób prawnych (t.j. Dz. U. z 2011 r. Nr 74, poz. 397, ze zm.; dalej ustawa o PDOP), kosztami uzyskania przychodów są koszty poniesione w celu osiągnięcia przychodów lub zachowania albo zabezpieczenia źródła przychodów, z wyjątkiem kosztów wymienionych w art. 16 ust. 1. Definicja sformułowana przez ustawodawcę ma charakter ogólny. Z tego względu, każdorazowy wydatek poniesiony przez podatnika powinien podlegać indywidualnej analizie w celu dokonania jego kwalifikacji prawnej.
Wyjątkiem jest jedynie sytuacja, gdy ustawa wyraźnie wskazuje jego przynależność do kategorii kosztów uzyskania przychodów lub wyłącza możliwość zaliczenia go do tego rodzaju kosztów. Zasadniczo, aby można było zaliczyć poniesione wydatki do kosztów uzyskania przychodów, działania podatnika muszą zmierzać w celu uzyskania przychodu i być wyraźnie skierowane na uzyskania tego przychodu.
Kosztami podatkowymi będą wiec zarówno koszty pozostające w bezpośrednim związku z uzyskiwanymi przychodami, jak pozostające w związku pośrednim, jeżeli zostanie wykazane, że zostały w sposób racjonalny poniesione w celu uzyskania przychodu, nawet wówczas gdy z obiektywnych powodów przychód nie został osiągnięty. Nie oznacza to jednak, że każdy wydatek poniesiony przez podatnika w ramach prowadzonej działalności gospodarczej należy uznać za koszt podatkowy gdyż prowadziłoby to w praktyce do przerzucania na finanse państwa całego ryzyka związanego z określonym przedsięwzięciem gospodarczym.
Do grupy wydatków niestanowiących kosztów uzyskania przychodów ustawodawca zaliczył m.in. — zgodnie z przepisem art. 16 ust. 1 pkt 22 ustawy o podatku dochodowym od osób prawnych — kary umowne i odszkodowania z tytułu wad dostarczonych towarów, wykonanych robót i usług oraz zwłoki w dostarczeniu towaru wolnego od wad albo zwłoki w usunięciu wad towarów albo wykonanych robót i usług.
Jak wynika z powołanego przepisu, w katalogu wydatków nieuznawanych za koszty podatkowe nie uwzględniono wszelkich odszkodowań i kar umownych związanych z umowami dostawy towarów lub wykonania robót bądź usług, a wyłącznie kary umowne i odszkodowania z tytułu: wad dostarczonych towarów, wad wykonanych robót i usług, zwłoki w dostarczeniu towaru wolnego od wad, zwłoki w usunięciu wad towarów, zwłoki w usunięciu wad wykonywanych robót i usług.
A zatem, skoro wskazane wyłączenie nie obejmuje wydatków związanych z odpowiedzialnością kontraktową z tytułu innego rodzaju uchybień w wykonaniu zobowiązania umownego niż wymienione w art. 16 ust. 1 pkt 22 ustawy o podatku dochodowym od osób prawnych, mogą one stanowić koszty uzyskania przychodów na podstawie art. 15 ust. 1 tej ustawy, o ile spełniają wszystkie przesłanki określone w tym przepisie. Dla kwalifikacji prawnej przedmiotowych wydatków kluczowe znaczenie ma ocena ich celowości.
A zatem należy zbadać, czy w świetle wszystkich występujących w sprawie okoliczności, Spółka zachowała należytą staranność i czy zapłata odszkodowania/kary umownej była następstwem zdarzeń niezależnych od Spółki, co wskazywałoby, że szkody powstałe u podmiotów trzecich, jak też przypadki zaginięcia, zniszczenia lub uszkodzenia rzeczy stanowiącej przedmiot najmu oraz niezrealizowanie określonych poziomów zamówień wynikają ze zdarzeń, których nie można było przewidzieć i stanowiło element nieuniknionego ryzyka (uwzględniając przy tym staranność oraz racjonalność działań przedsiębiorcy) związanego z prowadzoną działalnością gospodarczą. A to z kolei przesądza o celowości poniesionego wydatku.
Odnosząc powyższe do wydatków, stanowiących przedmiot niniejszej interpretacji należy stwierdzić, że wymienione we wniosku kategorie kosztów nie mieszczą się w dyspozycji art. 16 ust. 1 pkt 22 ustawy o PDOP. Z okoliczności wskazanych w treści wniosku nie wynika również, aby podlegały one wyłączeniu z kategorii kosztów podatkowych na podstawie któregokolwiek z pozostałych punktów art. 16 ust. 1 omawianej ustawy. W związku z powyższym konieczne jest dokonanie oceny, czy zapłacone przez Spółkę odszkodowania/kary umowne poniesione zostały przez Spółkę w sposób celowy.
Jak bowiem wyjaśniono powyżej, nie każdy wydatek związany z prowadzoną działalnością gospodarczą spełnia przesłankę celowości z art. 15 ust. 1 ustawy.
Z uwagi na obiektywny charakter związku przyczynowego istniejącego pomiędzy poniesieniem kosztu uzyskania przychodów z przychodami podatnika lub zachowaniem albo zabezpieczeniem ich źródła, dla kwalifikacji podatkowej odszkodowań/kar umownych płaconych przez Spółkę istotne jest określenie, czy wydatki tego rodzaju należą do standardowych kosztów podmiotów świadczących usługi budowlane i są elementem normalnego ryzyka gospodarczego związanego z prowadzeniem tego rodzaju działalności, czy też stanowią wyłącznie efekt nienależytego (wadliwego, niezgodnego z umową lub obowiązującymi przepisami, pozbawionego cech należytej staranności) zachowania Spółki, niemające związku ze sferą jego przychodów.
Jak twierdzi Spółka, ponoszone przez nią wydatki związane z wypłatami odszkodowań oraz regulowaniem kar umownych są w nieodłącznym związku z prowadzoną działalnością gospodarczą generującą przychody podatkowe. Z kolei okoliczności zaistniałych zdarzeń, powodujących konieczność zapłaty odszkodowania/kary umownej, mieszczą się w zakresie dopuszczalnego ryzyka gospodarczego. Realizacja kontraktów budowlanych nie jest, zdaniem Spółki, możliwa w przypadku chęci całkowitego wyeliminowania tego ryzyka. Powyższe skutkowałoby pozbawieniem Spółki podstawowego źródła przychodów.
Opisane przez Spółkę zdarzenia, powodujące konieczność usunięcia szkody u podmiotu trzeciego, są wynikiem prowadzonej przez nią działalności polegającej na realizacji inwestycji budowlanych. Zdarzenia tego typu powstają nawet w sytuacji, gdy zachowana jest należyta staranność i zachowane są wszelkie wymogi bezpieczeństwa. Wskazane szkody (uszkodzenia sąsiednich budynków w wyniku drgań gruntu, uszkodzenie linii elektryczne w wyniku wykopów itp.) można uznać jako mieszczące się w granicach ryzyka gospodarczego związanego z prowadzoną przez Spółkę działalnością, jeżeli nie zostały naruszone zasady bezpieczeństwa i nie zostały przekroczone normy obowiązujące przy wykonywaniu określonych prac.
Tak samo można potraktować kary umowne (związane z zaginięciem, zniszczeniem lub uszkodzeniem przedmiotu najmu oraz z nieterminowym zrealizowaniem etapu prac), jednakże jeszcze raz należy podkreślić, że zdarzenia powodujące negatywne skutki dla Spółki nie mogą być wywołane działaniem pozbawionym cech należytej staranności. W tym miejscu należy jednak wskazać, że niniejsza interpretacja odnosi się tylko do wskazanych przez Spółkę we wniosku zdarzeń i nie odnosi się do innych sytuacji, które nie są w opisie stanu faktycznego zamieszczone. Każdy przypadek należy rozpatrywać indywidualnie, w oparciu o konkretne okoliczności faktyczne.
Nie można założyć, że w każdej sytuacji koszty związane z realizacją inwestycji budowlanej będą podlegały lub też nie, zaliczeniu do kosztów podatkowych.
Jeśli ponoszone koszty postępowania spełniać będą przesłanki ustawowe, dla zaliczenia ich do kosztów podatkowych nie będzie wówczas przeszkód dla takiej ich podatkowej kwalifikacji A zatem, w sytuacji gdy działania podatnika zmierzają do obrony majątku i zabezpieczenia źródeł przychodu, to koszty te stanowią koszty uzyskania przychodu, przy założeniu, że np.: nie występuje ewidentna wina umyślna w działaniach podatnika, nie dochodzi do obejścia przepisów prawa, nie wynika z działań podatnika niezgodnych z zasadami współżycia społecznego W analizowanej sytuacji Spółka wskazała na racjonalnie ponoszone koszty związane z prowadzoną działalnością gospodarczą i zmierzające do zapewnienia źródeł przychodu.
Wobec powyższego, stanowisko Spółki w zakresie pytania nr 1, uznaje się za prawidłowe. W świetle obowiązującego stanu prawnego stanowisko Wnioskodawcy w sprawie oceny prawnej opisanego stanu faktycznego, w zakresie pytania nr 2, uznaje się za prawidłowe. Mając powyższe na względzie, stosownie do art. 14c § 1 Ordynacji podatkowej, w zakresie pytania nr 2 odstąpiono od uzasadnienia prawnego dokonanej oceny stanowiska Wnioskodawcy. Interpretacja dotyczy zdarzenia przyszłego przedstawionego przez Wnioskodawcę i stanu prawnego obowiązującego w dniu wydania interpretacji.
Stronie przysługuje prawo do wniesienia skargi na niniejszą interpretację przepisów prawa podatkowego z powodu jej niezgodności z prawem. Skargę wnosi się do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie, ul. Jasna 2/4, 00-013 Warszawa po uprzednim wezwaniu na piśmie organu, który wydał interpretację w terminie 14 dni od dnia, w którym skarżący dowiedział się lub mógł się dowiedzieć o jej wydaniu – do usunięcia naruszenia prawa (art. 52 § 3 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi – Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.).
Skargę do WSA wnosi się (w dwóch egzemplarzach – art. 47 ww. ustawy) w terminie trzydziestu dni od dnia doręczenia odpowiedzi organu na wezwanie do usunięcia naruszenia prawa, a jeżeli organ nie udzielił odpowiedzi na wezwanie, w terminie sześćdziesięciu dni od dnia wniesienia tego wezwania (art. 53 § 2 ww. ustawy). Skargę wnosi się za pośrednictwem organu, którego działanie lub bezczynność są przedmiotem skargi (art. 54 § 1 ww. ustawy) na adres: Izba Skarbowa w Warszawie Biuro Krajowej Informacji Podatkowej w Płocku, ul. 1-go Maja 10, 09-402 Płock.